تاریخ نشر: چهار شنبه اول حمل ( فروردین) ۱۴۰۳ خورشیدی – ۲۰ مارس ۲۰۲۴ میلادی – ملبورن – استرالیا
بهار
زنیست که جوانه میزند
شگوفا میشود
جهان را با لبخندش
هستی میبخشد
آری ، این هستی
با زن
با بهار
آغاز میشود
و در نهایت
با زن بهشت خواهد شد .
میترا وصال
اول حمل (فروردین ) 1403 خورشیدی
لندن
تاریخ نشر: چهار شنبه اول حمل ( فروردین) ۱۴۰۳ خورشیدی – ۲۰ مارس ۲۰۲۴ میلادی – ملبورن – استرالیا
بهار
بهار آمد تبسم بر لبِ هر لاله و سنبل
در این موسم چرا آهنگِ خاموشی کند بلبل
نوایم در گلو پیچید ولی آهم به گردون شد
شنیدم کز ستم های که دارند بر سرِ کابل
به هرجای که گلهای وطن را کرده اند پرپر
دریغا عاشقانش می کشند این باری تحمل
چنان من حسرت اندیشم که در فصل بهارانش
مرا عشق وطن افگنده است با شور و در غلغل
نشاط حسن گلها را بجز بلبل کی خواهد گفت
که مستش می کند هر دم فضای بوی قرنفل
نگر احیاگر طبیعت چنان جلوه کند در باغ
که نقاشِ ازل دادست نکو این حسنِ تٓفٓضُل
من از نقاشی فصل بهار اینگونه اندیشم
که در بزم چمن آرای گل مستم ز بوی گل
دهد هر برگِ گل یادِ رخِ جانانه ام جلال
گمانم جلوۀ یار است میان صفحۀ هر گل
سید جلال علی یار
ملبورن – استرالیا
اول حمل (فروردین) 1403 خورشیدی
تاریخ نشر: چهار شنبه اول حمل ( فروردین) ۱۴۰۳ خورشیدی – ۲۰ مارس ۲۰۲۴ میلادی – ملبورن – استرالیا
وطنم
همه در شادمانی عید نوروز
من و آوارگی غم های دیروز
وطن باشد مرا باغ و بهشتم
چرا آواره و بی سر نوشتم
وطن ای مامنم! ای زادگاهم
بدور از خانه ام بی سر پناهم
به عشقت لالهی خونین کفن من
به مهرت می سپارم جان و تن من
گل باغت بود تاجیک و پشتون
میان سنگرت هریک دهد خون
بلوچ و ازبک و ترک و هزاره
به جز وحدت نباشد هیچ چاره
هری و غزنهی بلخ تو زیباست
فراه و کندهارت شهر دلهاست
شبرغانت هنر زای جهان باد
بدخشانت شکوه آسمان باد
و هلمندت بود دارالسلامم
جلال آباد بود دار المقامم
بسوزان دشمن خونخوار خود را
محبت کن دگر اظهار خود را
خداوند درِ رحمت گشایم
به عزت میهنم را کن برایم
عالیه میوند
21 مارس 2021
فرانکفورت
تاریخ نشر: چهار شنبه اول حمل ( فروردین) ۱۴۰۳ خورشیدی – ۲۰ مارس ۲۰۲۴ میلادی – ملبورن – استرالیا
میلهی نوروز
یاران خجسته باد رسیده است نو بهار
از سبزه کوه سبز شد و دشت لاله زار
بلبل بخواند به نغمهی خود صوت دلپذیر
مطرب تو هم نواز گهی چنگ و گاه تار
عالم شده ست زنده ز عیسی نفس نسیم
در باغ رسته نرگس و گلهای بی شمار
یادم نمی رود شب نوروز و میله ها
بودیم کان در او همه گی شاد و کام گار
کی آورد بهار دگر در وطن نشاط
از فقر گشته پیر و جوان بس که خوار و زار
بسته است رخت شور و شعف از دیار بلخ
یادش بخیر میله ی نوروز در مزار
آید ثنا بهار به میهن ز لطف حق
گردیده ختم جنگ شود صلح برقرار
محمد اسحاق ثنا
ونکوور کانادا
۱۹ مارچ ۲۰۲۴
تاریخ نشر: چهارشنبه 1ول حمل (فروردین) 1403 خورشیدی – 20 مارس 2024 میلادی – ملبورن – آسترالیا
یادم میکنی ؟
شب چو کردی گیسوان بر دوش ، یادم میکنی؟
چون نمودی باده ها را نوش ، یادم میکنی ؟
چون روی د ر بسترت با عطر ِ گرم ِ یاد ها
چون نمودی شمع ها خاموش ، یادم میکنی ؟
در سحرگه با گلاب و نرگس و بوی بهار
چون کنی اندام ِ خود گلپوش ، یادم میکنی؟
شبنم ّ ِ نرم و لطیف ِ کابل زیبای من
چون بگیری تنگ در آغوش ، یادم میکنی؟
ازشراب ِعشق و مستی ونفس های خوشت
چون کنی میخانه ها پرجوش ، یادم میکنی؟
از شمیم سینه و از بوی ِ موی دلکشت
چون شود شاه و گدا مدهوش ، یادم میکنی ؟
گر شوی بیرون ز خانه با هزاران کبر و ناز
چون ضرورت باشَدَت پاپوش ، یادم میکنی؟
مسعود خلیلی
تاریخ نشر : چهارشنبه 1ول حمل (فروردین) 1403 خورشیدی – 20 مارس 2024 میلادی – ملبورن – آسترالیا
آغاز سال نو 1403 خورشیدی و فرا رسیدن فصل بهار
و نوروز باستانی مبارک و خجسته باد !
بهار
بهار آمد وفا داری بکاریم
درختِ مهر و دلداری بکاریم
بیکسو افگنیم بخل و نفاق را
محبت جای غداری بکاریم
24 ساعت ، آغاز سال نو 1403 خورشیدی و فرا رسیدن فصل بهار
و شگوفایی را خدمت عموم عزیزان هموطن ، خواننده گان گرامی ،
همکاران قلمی و خانواده های معزز شان تبریک و تهنیت گفته ،
به امید اینکه شروع این فصل زیبا سرآغازی باشد برای استقرار
صلح و آرامش در جهان و پایانی باشدبرای دردها و آلام همه
انسان ها بخصوص هموطنان عزیز ما ،سعادتمندی و کامگاری
همه عزیزان را تمنا دارد.
هر روز تان نوروز ، نوروز تان پیروز باد.
باعرض حرمت
محمد مهدی بشیر
مؤسس و صاحب امتیاز سایت 24 ساعت
قیوم بشیر هروی
سرپرست سایت 24 ساعت
اول حمل 1403 خورشیدی
ملبورن – آسترالیا
تاریخ نشر: چهار شنبه اول حمل ( فروردین) 1403 خورشیدی – 20 مارس ۲۰۲۴ میلادی – ملبورن – استرالیا
پسرلی هــغـه ! چـې غـوریاځـه وکړي ګلونه !
د ظـفـر خـان اهتمام لیکه
پسرلی د نوروز له ورځې څخه پیل کیږي د لرغوني دود له مخې د لمریزلیږد یزکال لومړۍ ورځ ته د نوروز ورځ وایي د پخوانیو اثارو « اوستا او پهلوي » له مخې په لرغونو زمانو کې یو کال دوه فصله ؤ یانې ( ۷ ) میاشتې اوړی او ( ۵ ) میاشتې ژمی ؤ چې د هر فصل په پیل کې جشن نیول کیده چې دواړه جشنونه د نوي کال پیل یا نوروز ګڼل کیدل. مګر د نوی کال پیل د پسرلي د لومړۍ ورځې څخه په پینځمه هـ ، ق پیـړۍ کې شروع شوی دی او د نوروز میله د نوی کال په لومړی ورځ د سلطان جلال شاه سلجوقي له وخت څخه په ( ۴۶۷ هـ ، ق ) کال کې رواج شوی ده او د کال د څلور ګونو فصلونو ویش د اسلام د سپیڅلي دین د ظهور په پیړیو کې منځ ته راغلی دې له دې کبله، چې د نوروزد جشن پیدایښت د حضرت علی کرام الله وجهه د رسمی خلافت له دوران سره سمون خوري نو ځکه په مذهبي بڼه په په شیه مسلمانانو کې په پرتمینو مراسمو نمانځل کیږي ، او زمونږ د ګران هیواد په هره سیمه کې هم د سیمه ایز دودسره سم لمانځل کیږي ماشومان،ځینې سپـین سرې ښځې اونوروکسان خوحتا دهر کال د نوروزدبیل په شپه د« بي بي نوروزي اوبابای نوروزي» مِجازي رول اوکړه د پام وړبولي او داسې انګیري لکه د کوچنیانو لپاره په دې تخیلي مـثـنـوي کــې:
بي بي نوروزۍ او بابا نوروزی
د بــي بـــي نـــوروزۍ داســې حــکــایـــت ده
ولــــســـونـــو کـــې راپـــــاتــــې روایـــت ده
کــمــپــیــرک پــه اخــره شــپــه د زاړه کــال
د نــــوروزد راتــلـو وي ورســــره خـــیــــال
دا نـــوروز لـکــه ښـایــســتـه او ښکلی ځوان
رســـوي داسې څـېــره کـې دی خــپــل ځــان
چــې خـبـره ئــې لـه راتـلـو شـي کـمـپـیــرک
ځـان سـیـنـګـار کـړي لـکـه نـــاوې بـېـدرک
بــیــا د نــاز پـه ټـال کـې کـېني او ځنګېږي
د نــوروز لــیــدو،راتــلــو تــه هــوســېــږي
زمــزمـه کـــوي لـــه ځـــان ســـره یــوڅــه
لانــدې وي جــاري ویــالــه ســـتـره اوبــه
لــه ډېـــر خــــونــد د شـرهـــاري او ټـالــۍ
څـو شــېبې ئـــې دلــتـه یــوســي پــــرېښانۍ
د ســــپـرلـي وږمـه خـوره نـسـیـم چـلېــږي
دا شـېـبـه کـې ځي نـوروز ورنه تـېــرېـږي
د دې حــــــال چـې پـه لـیـدو شـي بـلــبـلان
پـه خـوږو نغمــو ئــې کـړي پـه سـر فـغـان
پــه نــغمو کـې ورته وائــــي دغــــه شـــان
نــوروز تـېــر شـو ورسـره ځـولــۍ ګــلان
چې خــبره نـوروزۍ شــي دې حــال باندې
لــــه هـــیبتــه شي ګــــــذار له ټــاله لانـــدې
کـــه راولــوېــږي اوبــــو کــې دا مــحـــال
بـــارانــي و بــرکــــتــي بـــه وي دا کــــال
نـــــوروزۍ بــي بــي که وچه کې ګُـذار شي
وچــکـالي او قـحــطـي نا ســم روزګـار شي
چـــــې خــیــالـي څـېــرې کــوي د خیال بیان
لرغـونـتـیـا کـې ئـــې ارزښــت ده نــمــایــان
پــه نــازک بـــاب ده نــازکــه خـیـال څـرګـند
“اهــتـــمــام” ته ترې راځي د نــوروز خونـد
پدې ورځ هر څوک ماهي ، سبزی چلو ، سا به ، سمنک ، اووه ډوله میوې او نورخوراکي توکي ( څیزونه )دملی دود اودنوي کال دښه شګون په خاطر تیاروي نه کوم بیګانه اوغېرې مذهیي تقلید اوبدعت په خاطر ،ملي لوبې کوي ،په ملي يا سيمه ائزجشن کې خپل څاروی نندارې او جنګولو ته بيا يي او دې جشنو ته ښکلا ورکوي د هیواد په ختیځو سیمو کې هم دا میلې ځانګړي ډولونه لري چی یوه یي د کوچنیانو او تنکـیو ځوانانو میله ده . دې میلې ته « نوروز یا نور زعلي » وایي دا میله د څو ډوله ونو او ګلانو د پاڼو د غوټیـو په لید لو سره پیل کیږي په دې ګرمو سیمو کې ځینې میوه دارې ونې او ګلان ژر او ځینې بیا ډیر وروسته غوټۍ کوي د دې له پاره چې میله او بنډار په سهی او ټاکلي وخت کې ونیول شي د څومهمو ونو او ګلانو د پاڼود غوټيو لکه ( اينځر- الوچې ـ توت ـ ګلاب او رابیـل ) په لید لو سره کوچني او زلمیان خپله میله پیل کوي او که داسې ونه کړي نو په ونو کې ړوفتۍ (غرنۍ ونه ) او په بوټو کې نېستي ګلی تر نوروبوټـو ژرغوټۍ او ګل کوي خو د پښتو متل ورته ویلي چې « په یوه ګل نه پسرلی کیږي » او په نېستي ګلی هم داسې غږ کوی :
ای نــیــــســـتـــــــي ګـــلــــه ! درواغـــجـــــــنــــه
پسرلی هغـه ! چی غــــوریـاځه وکــړي ګــلونـــه
نېستي ګلی یو تریخ وا ښه ده چې نرۍ پره ـ پره پاڼې او ژیړ چکه ګل لري د پټـیوپه پولو ،څنډواوساراوو حوت کې را شین کیږي او تر هر بوټي ژر ګل کوي دا چې پدې وخت کې دژمي پای وي غریبو خلکو د تیرژمي توښه خلاصه کړي وي نو شا ید پدې سبب خلک دا ګل ، نېستي ګلی ګڼي، په نورو سیمواوژبو کې په لاندې نوموهم یادېږي: ګل بویه ،علف شیر،کاسنیج ،قاصدک،قب قانک اوبنګ دیوانه ، علمي نوم یې Taraxacum دی په انګریزۍ کې ورتهDandelions وایي .په فارسي ژبه یې قاصدک بولي، زیړګلی ،زیړی ګل ، زیړکی ، زیړ ګلک ،شیدو پۍ ، ترخه شودو پۍ ،شیدوګل ،پیشوګل ، چارګل ، بغبغنی ، خټکی ګل ،بوړبوړکی ګلی، ډینډی ګل ، مالوچي ګل ، دپیریانو ځاله ، ګنجی ګل زیری،دخروپسکۍ ،لڼه پنچا ،ترخه تریجه ،تریځه،کنډوله ګل ، کاکو ګل ،خرغوله ،نيم طلاق،زخچه ،د سپي ګل،ګولک او خارکی . ددغه ګل بوټی دډېرو ناروغیواوسرطان لپاره ګټوردی (یادویب پاڼې څخه)۔
داصلي خبرې دوام- په هر صورت ، میله او جشن داسې وي چې د کلی زلمیان او کوچنیان سره را ټولیږي او د نوموړو ، ونو او ګلانو څخه د هر یو د غوټیـو څو څانګې ګیډ ۍ کوي او له ځان سره یې د هر کور دروازې ته په ډله وړي هرې کورنۍ ته د نوروز مبارکي وایي او پدې ترڅ کې د میلې له پاره د خوړو خام مواد هم را ټولوي او په ګډه سره د کور په دروازه کې پدې ولسی نظم دُعا او غوښتنه کوي :
ښـــــې میـــرمنــــې ښــــې
تــــــــه را واچــــوه دانـــې
چـــې یـــې وګـــورو مــزې
دا خـــوږې دی کــه تــرخــې
خــــــــدای بـــــه داســـــې
زوی کـــــــی درکــــــــــي
چې په کوچـو یې غــوَړوې
د پــلار مـخـې ته یې لــیږې .
پدې وخت کې د کور مشره میرمن دغوټیو څانګې ترې اخلي مچ او بویوي یې له کورُ نه غوړي ، وریځی اوړه یا نور خوراکی شیان راخلی او د څانګو له ګیډۍ سره یې یو ځای هلکانو ته ورکوي پدې توګه ديوکلي ټولو کورونو ته ځي دکلیوالوتر منځ مینه سپېڅلتيا او صميميت دکال په دې لومړي پيل کې لا ټیـنګيـږي. هلکان دغه راټول شوی خام مواد ، د کلی په دیره یا د کومې کونډې ښځې په کور کې په ګډ ه سره پخوي ، د خپلو کورونو څخه دیګی ، لوښي اوڅمڅۍ راوړي ، تنورونه اچوي او دیګونه با روي چې خواړه پاخه شول ، کوچنیان او زلمیان دغې میلمستیاته د کلی ځینو نارینه او ښځینه کسانو ته هم دعوت او بلنه ورکوي او خپله د ډیرې خوښۍ او مینې په ولولوکې میلمه پالنه کوي او خواړه په ګـډه خوري . د غرمنۍ له خوړلو څخه وروسته نجنې او هلکان له داریا او ټمبل سره سندرې اودوړوکېسۍ وایي او د خوښۍ شیبې لاپسې رنګینې کوي ،بیا ځوانان او غـټان ډاګونو او شنو دښتو ته ورځي او د خوسي ، تیږې اچولو،موڅې،دسرې یا تودې تیږې ،آډ ک ، خیزونو ( پدې ټولو لوبو کې همزولي وړونکي هلکان بايلونکوته ور په شا کیږي اوتر ټاکلی فاتې يې وړي ) چې دا کړه پخپله د جسماني ودې سبب ګرځي اوهم د والیبال لوبی د ژمي له تیریدو څخه وروسته د لومړی ځل له پاره د سیالۍ په ډول پرانیزي او بیا دغه لوبې هره ورځ جاري وي ، همدارنګه د نوروز د ورځې څخه وروسته د سیمو اکثرآ خلک تر څلویښتو ورځو پورې هره پنجشنبه د زيارتونو په میلو کې برخه اخلي ، په زیارتونو کي لنګرې خيراتونه ، مېلې او د ساز او ټنګ – ټکور پروګرامونه وي له نورو ولایا تو هم دې میلوته خلک راځي . د جمعی په ورځود مهترلام بابا اوبي بي صيب په زيارت کې د ښځو د میلې او زیارت ځانګړې ورځ وی پدې موسم اوګرمه سیمه کې چې د ښتې په رنګا رنګ طبعی ګلانو ښایسته وي په رودونو کې رڼې اوبه بهیـږي فضأ او باغونه د بیلا بیلو مرغانو زوږ نیولې وي د هر چا زړه په وجّد او مستۍ راولي او دژوند له شیبو څخه خوند اخلي لکه په دې شعري انځورکـې :
پسرلی په نندارو کې رنګین شوی هره خــــوا ده
خوښي او خوشالي نه لور په لوري تـماشــــــا ده
وږمې دې سبــائـي ئې اوروي د ژونــــد ربـــــاب
ښایست او خــوشالي ترې څرګندیږي بې حـــساب
دښتې دي که غـرونه شــین شــــال ئې کړ په سر
غاټول او غوریـــاځه ښکــــاریږي لـــــر او بـــر
وږمې په سبـــائــــي کې چــلـــیـږي پــه هـنــــــر
هـــر څـه رامالــومیــږي بــل شـــانــته په نــــظر
زړه وړونکې تماشې دي ښا ئېسته غـر او سارا ده
پسرلی پـه نـندارو کې رنګین شوې هره خوا ده
څــپې شیندي د عطرو سـم او غـــر لــــکه سېلاب
ښائېــست او خوشالي ترې څــرګند یږي بې حساب
زاڼـو او هېلیو جوړ هـــوا کې کــتارونــــه کړل
پورته توتـــکیو په نغمـــو کې آوازونه کــــــړل
زرکو او سېسو پاس په غره کـــې آوازونه کړل
وائي د سپرلي نغمې مست ئې ځکه زړونه کړل
په زوږ کې پېچېد لې دا د شنه آسمان فضـــــا ده
پسرلی په نندارو کې رنګین شـوې هره خـوا ده
ګـډاوې په شنېلیو بـوراګـان کـړي پــه شتـــــاب
ښائېست او خوشالي ترې څرګندیږي بې حساب
مـســتي کــوي سیـندونه ، رود ونه ســپین روان
رســۍ دې لـمر وړانګــې د ګــلو غــېږ ته ځان
غـوټـۍ لـه هـوسـونـو راڅـیـرې کـړ ګــرېــوان
پر دې ئې څیرې کړي خندا کوي ګــــــــــــلان
شبنـم باندې تازه چـــــلېږي څومره ښه هوا ده
پسرلی په نندارو کې رنګین شوې هره خوا ده
صفت ئې ” اهتــمـــام ” کولی نه شي له هر باب
ښائېست او خوشالي ترې څرګندیږي بې حـساب
اګرچې تیرو جګړو د دې میلو خوند کم کړی ؤ هیله ده چې د سولې او آمن په راتلو سره به نوی سپرلی نور هم رنګین او له خوښیو ډک شــــــــــــــــــي په همدې هیله ورته داسې ښه راغلاست اوهرکلی وایو:
ای ښـــــکلیه سپـــرلیه ! له غــنچـــو سره راځــــــه
دمــیـنــې ویـجــاړ کــلـي تـه وږمــو ســره راځــ¬ـــه
د بـــــزم بـــازار تود کـــړه لــکه رزم دلــته تـــــل
سېل جـوړ کــړه د بـــلـبــلـــو لــه نغمو سره راځه
په ښکلود باګرام هــم ګـــذر ژر و کړه د سولـــې
څـــپـــې د امـــن شیـــنده خــوشالو سره راځـــــه
د مینې د حــرّم تلوسې ســوزي شـــادمـــان دیـــو
وږمه بـاغ د حـــرم کړه ښاپـــېرو ســره راځــــه
دې وهــم په تــالو کې چې ســندرې ناڅي اوس
د کوډو،بیم لـمبه کړه خــوځــېــدو ســره راځــه
زمان په مخ راکړي تــل څــپـېـړې دخــنــجـــر
د مینــې له منـــترشــړق د کمـــڅو سره راځــه
په او ښـــکو د شبنم و کړه د زړونو ” اهتمام “
چې و ویــنځي کینـې له پا کو زړو سره راځـــه
موږخو به نېستي ګليزي غواګانو ته ورکول چې شیدې یې ډېرولې،خو اوس غذا اوډېره ښه دوا دواړه ترې جوړېږي او ډېری ښې صحي اوطبي ګټې لري
نوټ:موږبایدخپل کولتور او راپاتې دود،دستورچېله مذهب سره هم ټکر کې نه وي هېر نه کړو! په درنښت
تاریخ نشر: سه شنبه ۲۹ حوت (اسفند) ۱۴۰۲ خورشیدی – ۱۹ مارس ۲۰۲۴ میلادی – ملبورن – استرالیا
پنجره را باز کن
من بهارم
که با زمزمه ی تازه ی
بر پشت پنجره ی رویاهایت ایستاده ام
پنجره را باز کن و به آغوشم بگیر
می خواهم در نخستین روز بهار
نخستین بوسه سال را –
به تو هدیه کنم.
هما طرزی
21 مارس 1972
کابل – افغانستان
تاریخ نشر: سه شنبه 29 حوت (اسفند) 1402 خورشیدی – 19 مارس 2024 میلادی – ملبورن – استرالیا
ظلم آباد
در چنین مملکتی مرگ سعادت باشد
که نه قانون بخرند و نه شریعت باشد
نه حیای ز خدا و نه خجالت ز رسول
مذهب و مسلک واین طائفه رشوت باشد
نه مسلمان نه یهودی و نه هندو و مجوس
نه صداقت نه حمیت نه ملیت باشد
خون دل آبلهِ دست و خار کفِ پا
تو به راحت نخوری شرطُ مروت باشد
آهی از بیوه زن و قطرهء از چشم ِ یتیم
این دو با خرمن عمر تو کفایت باشد
ز چه ای کافر مطلق تو مسلمان باشی
سالک آنست که پابند طریقت باشد
آن قوی که ترحم به ضعیفان نکند
کافرم من اگر او قاتل قدرت باشد
دامِ تزویر تو این بار گرفت عنقائی
بت پرست همچو منی درخورِتهمت باشد
فصلِ گل مرغ چمن جوروجفا بند وقفس
بخد ا کوهکن ار قابل حسرت باشد
وای بر مشت ضعیفی که در این ظلم آباد
سرِ تسلیم نهد ، تودهء ملت باشد
بسوهء کشت نمودن و دو جفت گاو حاصل
اینچنین مزرعه ء قابل دقت باشد
خامهِ خام ( ترابی) نبرد زیرِ زبان
سخن پخته اگر ذرهء غیرت باشد
تاریخ نشر: سه شنبه 29 حوت (اسفند) 1402 خورشیدی – 19 مارس 2024 میلادی – ملبورن – استرالیا
مقصود
مقصودِ انتظار و امل های من گلی ست
در شرح عشق، اوج مثلهای من گلی ست!
هرگز ز نیش خار شکایت نمی کنم
انگیزه ی تلاش و عمل های من گلی ست
ناصح ! به دفعِ غیر کنم جان فدای یار
با خارو خس دلیل جدل های من، گلی ست
زنبوروار هم که زند نیش بر دلم
آن چشمه سارِشهد وعسل های من گلی ست
با یاد او هوایِ خیالم معطّر است
هم نیز در کنار و بغل های من گلی ست
تنها نه دشت می زند از جوشِ لاله موج
حتی که درفرازِ جبل های من گلی ست!
گل ها بوَد به باغِ غزل های آن و این
درخارزارِ خشکِ غزلهای من گلی ست!
(حکمت) یقین که خوار شوم درامید وصل
مقصود انتظار و املهای من گلی ست!
حکمت هروی
ملبورن – آسترالیا
تاریخ نشر : سه شنبه 29 حوت (اسفند) 1402 خورشیدی – 19 مارس 2024 میلادی – ملبورن – آسترالیا
یادی از زنده یاد الحاج غلام سرور دهقان
عارف نامی و سخنسرای وارستهِ کشور
قیوم بشیر هروی
29 حوت (اسفند) 1402 خورشیدی
ملبورن – آسترالیا
در خانه پدری ما در حصه دوم خیرخانه مینه کابل ، کتابخانه ای داشتیم که هزاران جلد کتاب در آن موجود بود بشمول ده ها نسخه کتب خطی. هرچند در سیلابی که سال 1351 آمد و آب به داخل کنابخانه راه یافته بود تعدادی زیادی کتب از بین رفت که جبرانش هرگز امکان پذیر نبود.
فکر کنم از وقتی که در صنف چهارم یا پنجم مکتب بودم پدر مرحومم برایم وظیفه داده بودند که روزانه یکساعت را در آن کتابخانه بگذرانم و موضوعاتی را طبق تقاضای ایشان از میان بعضی کتاب ها بیرون نویسی کنم و علاوه بر آن کتاب های را که تازه خریداری مینمودند و یا دوستان شان هدیه می دادند ، وظیفه داشتم در قفسه های کتابخانه که در زیر زمینی کلان منزل ما موقعیت داشت جابجا نمایم ، اوایل کمی احساس خستگی میکردم ، ولی بعد ها علاقه گرفتم و این چیزی بود که ایشان آرزو داشتند . گاهی بعضی از کتاب های شعری را نیز برای خودم بر می داشتم و مطالعه می نمودم. خوب بخاطر دارم که درمیان کتب تازه رسیده ، دو نسخه کتاب ( مزرعه دهقان) بود که استاد محمد ناصر طهوری برای شان آورده بودند. من از پدرم خواهش کردم اگر امکان داشته باشد یک نسخه آنرا برای استاد ادبیات ما ( مرحوم احمد ضیاء تخاری) ببرم البته به طور امانت ، چون ایشان عادت داشت در خلال درس گاهی شعری را بخواند و میگفت از شاعر فقید عارف دهقان است.
پدرم با پیشانی باز موافقت کردند و فرمودند نمیخواهد امانت بدهی ، بگو نگهدارند. و من یک نسخه را برای استادم بردم و نسخه دوم تا زمانیکه د رکابل بودم در کتابخانه ما موجود بود . دیروز خوشبخانه از طریق انترنیت موفق شدم نسخه پی دی اف همان کتاب را بیابم با این تفاوت که این نسخه از چاپ دوم آن اثر میباشد که در سال 1379 خورشیدی بچاپ رسیده ، در حالیکه نسخه اول در سال 1356 چاپ شده بود ، اما اینکه آیا تمام مطالب چاپ اول در آن است و یا کم و زیادی شده نمیدانم ، ولی برایم سعادتی است که امروز به معرفی آن شخصیت بارز ادبی و عرفانی زنده یاد حاجی غلام سرور دهقان می پردازم.
زنده یاد الحاج غلام سروردهقان در سال 1282 خورشیدی در چهاردهی کابل دیده بجهان گشود ،
پدرش محمد اعظم خان فرزند میرزا عبداللطیف ولد میرزا الوغ بیگ ولد میرزا شاهرخ ولد امیر تیمور صاحب قران میباشد.
از سن 5-6 سالگی نزد ملا سراج الدین خواندن و نوشتن را آموخت و قرآن کریم ، دیوان خواجه حافظ و گلستان سعدی را خواند.
بین سنین 15-20 سالگی با اشتیاق فراوان به آموختن خط نستعلیق پرداخت و از نزد مرحوم میرزا محمد محسن معروف که از همکاران پدرش بود بصورت بسیار استادانه آموخت و بزودی بعنوان میرزا در وزارت مالیه امانیه شامل کار شد و بعدآ شامل مکتب حکام گردید و تا کسب سند فراغت ادامه داد. پس از آن بعنوان علاقه دار به پنجشیر واستالف رفت ، تا اینکه عشق مجازی به سراغش آمد و بعدها به حقیقت کشیده شد.
خودش در مثنوی « سرگذشت » دراین باره میگوید:
صید عقاب مجازم کردنــد
لقمۀ چنگل بازم کردند
هـدف ناوک نازی گشتم
بسمل عشوه طرازی گشتم
بچه فرزند به دلال شدم
نوکر هندو و رمال شدم
آنقدر عشق م جازم بربود
که مرا بندۀ یک بنده نمود
آنقدر واله و حیران گشتم
که ز دل بندۀ جانان گشتم
من وفا کردم و او کرد جفا
دادند از غیب مرا مزد وفا
دور معشوق مجازی گشتم
سوختم تا که نمازی گشتم
چه مجازی که حقیقت یارش
ماه وخورشید چوخدمتگارش
این موضوع آنقدر بر وی اثر گذاشت که ناگزیر از وظیفه اش برای همیشه دست کشید و استعفا داد و راهی شهر های دیگر چون غزنی ، هرات وبلخ گردید ، چنانچه بازدید نمودن آن مناطق برایش الهام بخش بود و او را به عرفان علاقمند نمود . مدتها در هرات ماند و بر مزار پیرهرات خواجه عبدالله انصاری ، تربت شیخ جام میرفت و در هرات با ادبا و شعرای وقت هرات چون مرحوم عبدالحسین توفیق ، مرحوم غلامرضا مایل هروی ، مرحوم عاطفی ، مرحوم شایق جمال و مرحوم طالب قندهاری آشنایی حاصل نمود و زمینه دوستی محکمی با آنها شد تا جاییکه با تشویق آنها توانست مثنوی « بخت و طالع » را بنویسد .
بعدا روانه ایران شد تا آثار کلاسیک پارسی دری را درآن دیار بیابد و از آن بهره ببرد. متعاقبا به کابل بر میگردد و با شاعر روشن دل ،مرحوم باقی قایل زاده کابلی ،مرحوم شایق جمال ، مرحوم مولانا قربت و مرحوم مولانا خسته همکلام میشود و گاهی به مشاعره می پردازد.
شعراء ، فضلا و ادبای کابل به منزلش راه یافتند و جلسات شعر و ادبی برگزار می شد و خانه اش بعنوان کانون تبادل افکار دانشمندان عصرش گردید.
زمانی که مرحوم سعید نفیسی محقق شهیر ایرانی به کابل آمد بصورت تصادقی با مرحوم دهقان آشنا شد و این آشنایی اورا برای چندین مرتبه به محل کار او کشانید تا باهم دیدار و تبادل افکار نمایند
عبور از عشق مجازی و رسیدن به عشق واقعی سبب می شود که مرحوم دهقان به سرودن اشعار عارفانه بپردازد و تا جایی پیش می رود که یک عارف به تمام معنی می گردد .
بزرگان و ادیبان سرزمین ما در مورد زنده یاد حاجی غلام سرور دهقان چنین گفته اند:
پروفیسور دکتور عنایت الله شهرانی:
” حاجی دهقان عاشق بزرگی است، عشق در زنده گی او تأثیر کرد و همان عشق اورا از عالم ظاهر در عالم باطن آورد، همان عشق اورا به عرفان کشانید و همان عشق اورا شاعر ساخت ” .
استاد لطیف ناظمی :
” دهقان با آنکه در پیری مرد ولی مرگش در سطح پیر مردان عادی نبود چه او یک هنرمند، یک شاعر و یک عارف وارسته بود و مرگ هنرمند راستین از کوه سنگینتر است .”
زنده یاد استاد رازق فانی :
” دریغ که آن رهنورد گمنام کوره راه حقیقت و عشق ناشناخته از پیش چشم ما گذشت و حالا که در میان ما نیست میدانیم که «دهقان» مردی از تبار بزرگان بود.”
زنده یاد استاد عبدالرشید بینش :
” شعر دهقان مخصوصاً برای آنانیکه از عرفان و تصوف سر رشته دارند واقعاً پیام آور جهان معنی است “.
مرحوم استاد عبدالحسین توفیق در شأن دهقان و تاریخ وفات او گوید:
گفت تـــوفیق سال تـــاریخش
«بود دهقان یکی آفتاب سخن»
شادروان محمد طاهر بدخشی به اسم مستعار «ابوذر ویسی» :
” … و در حیات تأملی عمیقی که مخصوص عرفای فقیر، چنان فرو رفت که ماحول خویش را مدتها فراموش میکرد..”
شادروان عبدالقدیر پور غنی هم در شأن دهقان و تاریخ وفات او گوید:
شاعـــــر نامــــدار ما دهقان
حافظ عصر و سعدی دوران
خردم «آه» کشید و گفت هی هی
از جهــــان رفت سرور دهقــــان
استاد پرتو نادری :
” حاجی غلام سرور دهقان زندهگی صوفیانه یی داشت و شعرش بیشتر آمیخته با جلوه های تصوف وعرفان است. البته باز بازتاب مفاهیم عرفانی و صوفیانه در شعر او برخاسته از نفس عرفانی وسلوک صوفیانۀ اوست تا آگاهی های او در پیوند به تصوف وعرفان. او در مشرب عشق است . “
استاد پرتو نادری در جای دیگر میگوید:
” تصوف او یک تصوف پویا بود، او بی اعتنا به بی عدالتی حاکم درجامعه نبود، بلکه خواهان مبارزه بر ضد بی عدالتی اجتماعی نیز بود. این بُعد شخصیت او سبب شده بود تا شماری از شخصیتهای مبارز و آنانی که خواهان تغییر در زندگی سیاسی – اجتماعی مردم بودند، نیز با دهقان نشست و برخاستی داشته باشند”
سخن در مورد مرحوم حاجی غلام سرور دهقان فراوان است ، اما حکیم را نتواند مگر حکیم ستود.
در اینجا بخش هایی را از نوشته ی پدر گرامی ام زنده یاد استاد علی اصغر بشیر هروی می آورم که با عنوان ( به یاد دهقان ) در نخستین مجموعه شعری آنمرحوم ( مزرعه دهقان ) در سال 1356 خورشیدی گنجانیده و به کوشش استاد گرانمایه جناب محمد ناصر طهوری به چاپ رسیده است:
” هنوز به یادم است که سی و چهار سال پیش ازین ( سال 1322 شمسی) چند هفته یا چند ماهی پس از آنکه با استاد عزیز و گرانمایه ام « عبدالحسین توفیق » آشنا شده و به خوشه چینی از خرمن معرفت آن ادیب لبیب ، آغاز نموده بودم ، یک روز ، استاد مجموعهء کوچکی از اشعار شاعر وارسته و عارف بلند پایه معاصر ( غلام سرور ) دهقان را که خود از گویندهء آن شنیده و در قید کتابت آورده بود ، برای مطالعه بمن سپردند که چند روزی نزد این ضعیف بود و مخصوصآ دو پارچه یکی همان غزلی است که اکنون هم درین مجموعه عنوان « علم عشق » دارد ، ولی مطلع آن در آن مجموعه به این شکل بود :
هرچه پالیدم ، علم عشق ، در دفتر نبود
بود هر علمی ز علم عشق ، بهتر نبود
نه بصورت تصحیح شده امروز و دیگر بخش اخیر مثنوی « مستورهء بی نقاب » است که در ( صفحهء 147) این مجموعه آمده است.
من آن دو پارچه را بدون اجازهء استاد – بدون جازه، برای اینکه در عالم یکرنگی بسر میبردیم و این به اصطلاح نزاکت بازی ها ی امروزی هنوز چندان رواج نیافته بود – برای خود استسناخ کردم وغزل « علم عشق را با طبع نارسای خود استقبال نمودم.
مطلع غزل استقبالیه چنین بود:
عشق را جز ترک هستی ، معنی دیگر نبود
معنی دیگر اگر هم بود ، ازین خوشتر نبود
و مقطع آن بدین گونه بود:
همچو دهقان ، در قرائت خانه ِ گیتی « بشیر»
هرچه پالیدم ، علم عشق در دفتر نبود
روزی که مجموعهء دستنویس شده استاد را به ایشان تقدیم کردم ضمنا از استقبال غزل « علم عشق» یاد آوری نمودم و آنچه سروده بودم به نظر شان رسانیدم، گفتند :
بیا که نزد دهقان برویم و خودت ، شعرت را آنجا قرائت کن.
پرسیدم :
مگر دهقان همین جاست ؟ و جواب شنیدم :
بلی ، در هرات است و چند روز است که وارد شده است .
نمیدانم ، دران ساعت ، چه مهمی مرا از صحبت آن مرد راه خدا باز داشت که معذرت خواستم و قرار شد که فردا به ملاقات کسی که شعرش ، روحم را تسخیر کرده بود ، به اتقاق استاد بروم ، ولی مثل اینکه سعادت دیدار او نصیبم نبود ، فردا در وقت معین ، کاری برای من یا استاد پیش آمد و فردای دیگر و فردا های دیگر گذشت و دهقان از هرات به حج رفت ، یا از حج آمده بود وبه کابل عزیمت کرد. (تردید ازمن است و گناه از حافظه !) و بالاخره حسرت دیدارش بر دلم ماند.
سالها بعد که به کابل آمدم ، در بعضی ملاقات ها با استاد توفیق ، که ذکر خیر دهقان در میان می آمد که وقتی ازاوقات به محضرش رویم ، تا من از فیض صحبت او ، بهره مند گردم ولی این وقت مقرر ، هرگز مساعد نشد ، یا استاد کاری داشت که مانع از همراهی با این ضعیف بود یا گرفتاری و مانعی برای من پیش می آمد که نمی توانستم در خدمت استاد باشم و به محضر دهقان راه یابم.
ما کل ما یتمنی المرء بدرکه
تجری الرباح بما لاتشتهی السفن
و یک روز شنیدم که دهقان به جوار رحمت ایزدی شتافته است ومن برای همیشه از دیدن او و محضر با صفای درویشانه اش ، محروم شده ام.
در مجلس ترحیمش حضور یافتم و فاتحه و اخلاصی نثار روح پاکش کردم ، همین و بس . قدس الله روحه و طیب مشهده ونر قبره.”
ایشان در ادامه می نویسند:
” مرحوم دهقان ، شاعری بود عارف و عارفی بود شاعر ، ولی نه از آن شاعرانی که معنی را فدای لفظ می کنند و نه از آن عارفانی که علم عشق (عرفان) را از لای کتاب و گوشهء مدرسه ، یا خانقاه فرا میگیرند.
روح بزرگش جذبه ای از جذبات حق دریافته بود ، و راه یافتنش به عالم معنی ، از طریق تفکر در آثار صنع ایزدی ، صورت گرفته بود. در شعر اگر چه تا اندازه ئی وزن و آهنگ خاص آنرا به رهنمایی ذوق سلیم خود مراعات می کرد ، ولی چندان پابند قافیه نبود و گویی درین روش ، پیر روشن ضمیر بلخی را پیروی میکرد که گفته است :
قافیه اندیشم و دلدار من
گویدم مندیش جز دیدار من
و به همین سببب است که این ضعیف راقم سطور ، مطلع همان غزلی را که پیشتر یاد شد به همان شکر نخستینش که طبیعی تر و شاید از نگاه وابستگان قواعد و وقوانین سخن دارای نقصی باشد ، بهتر می پسندید و می پسندد، نه به صورتیکه فعلا چاپ شده است و نمیدانم خود آن مرحوم دران دستبرده و به شکلی که ادب رسمی و کتابی است ، درآورده یا میدان ومخلصان چنین کرده اند.
اساسآ شعر،نغمهء روح آزاده و آسوده از علایق مادی شاعر است و این نغمه هرقدر به طبعیت نزدیکتر باشد ، دلکش تر و گیرا تر و دلربا تر است و اگر شاعر از جهان معنی پیامی آورده باشد ، شعرش هر قدر بیشتر طبیعی و خالی از تصنع و خود سازی باشد ، پیام آن بهتر در دلها می نشیند و در تقویت و تزکیت نفوس ،مؤثر تر واقع میشود.
شعر دهقان ، پیام عالم معنی است ، پیامی است برای جانهای که بویی از انسانیت به مشامشان رسیده است ، پیامی است برای انسانهایی که فرق میان جان و تن را دریافته اند. پیامی است از کسی که گمشده خود را بای یافته و احساس شور انگیز این دریافت را در قالب شعر ریخته و میخواهد به اهل دل برساند.
به این دو بیت توجه فرمائید:
باز چشم من چو مجنون راه محمل میزند
یا منم دیوانه ، یا لیلاست منزل میزند
عشق سرکش ، در ضمیر ما اگر ننهاده دام
دل چرا در سینه خود را همچو بسمل میزند؟
دهقان دریافته بود که حقیقت انسان وقتی آشکار می شود که از زیر پردهء خود پرستی ها ، خود خواهای ها ، خودکامی ها، خود سریها و بالاخره خود سازی ها براید وبه حریم خود شناسی ، نزدیک شود . ببینید درین معنی چه خوب میگوید:
هم همدم می ، گشتم و هم محرم زاهد
آیا به چه رنگیم گر از خویش برآییم؟
بد نیست که چون آبله های کف دهقان
گر قافیه تنگی بکند پیش بر آییم
شرح معانی و مفایهیم ، ابیات گیرا و دلپذیری که دهقان ، در خلال غزلهای شور انگیز و دیگر انواع شعر خود ، آورده است ، از چون من کسی که حتی سعادت یک دقیقه مصاحبت و همنشینی با او را نیافته ام واین حسرت تا زمانی که دامن کفن زیر پای خاک کشیده شود ، با من خواهد بود، نوعی تکلف یا اظهار وجود بی معنی است واگر در بارهء سه چهار بیت او چیزی نوشتم ، برای آن بود که به طالبان معنی ( و نه دلبستگان لفظ) یاد آوری کنم که شعر کسی چون دهقان ، اگر ساده و طبیعی است ، اگر دران « سیاه » با « ادا» در یک قافیه آمده :
روز من کرد سیه ، چشم سیاه ناکرده
زلف نا شانه زده ، ناز و ادا ناکرده
واگر «گرداب » همقافیه « بنیاد» شده است:
غرقه ، طفان گرداب خودم
سیل ویرانی بنیاد خودم
و یااگر « های دوچشمه » را بجای « ه ،هه، وصل » به کار برده است :
باز در سینه مست آمده آتش به قیام
سوخت هنگامه، شیخ همرهء صد پرتو خام
هیچ عیبی ندارد ، زیرا سخن او ، سخن دل است ، و برای اهل دل ، گفته شده و سرشار از معانی رقیق و دلنشین است . از آن معانی که بقول شبستری « هرگز به حرف ناید» :
کسی که میگوید :
من نگویم از بدان بگرید و با نیکان نشین
دست ناپاکان بشوی و دامن پاکان بگیر
و بدین وسیله ، مهمترین درس انسانیت و اخلاق را به دوستداران اخلاق انسانی می دهد ، کسی که می سراید:
تو اگر چه بنده ، طاعتی ، من اگر چه بار ملامتم
نرسد ثواب ریای تو ، به گناه شرب نهانی ام
و بدینگونه ریا کران را تنبیه می کند وزشتی کارشان را به رخ شان می کشد ،کسی که می فرماید:
ای نفس واقف نیی ز اسرار ما ، آهسته باش
عشق ، مارا برده در جایی که دل ، بیگانه است
و به این سادگی عظمت مقام معرفت را بیان می نماید:
اگر در بند حرف و لفظ نباشد و دل در قافیه و عروض نبندد ، عغجب نیست.
عروض و قافیه را برای آنها بگذارید که دل را تنها به لفظ ، خوش کرده اند واز جهان معنی اطلاعی ندارند ، نه برای دهقان که میگوید:
هم رند همین باغم ، شیخ همین صحرا
در مغز، نمیگنجد معنی یی که من دارم
خدایش رحمت کناد و بر درجاتش بیفراید بالنبی و آله الامجاد.”
(کابل – 8 اسد 1356)
زنده یاد حاجی غلام سرور دهقان تا آخرین سال های زندگی با شخصیت های بزرگ ادبی ارتباط صمیمانه داشت و رهروان تصوف و عرفان به خانه اش می رفتند.
مرحوم دهقان عارفانه سرود و صوفیانه زندگی کرد ،هرچند در اواخر گوشه عزلت گزیده بود ، تا اینکه پیک اجل بسراغ او آمد و در شب دوشنبه یازدهم حوت 1354 خورشیدی جان به جان آفرین سپرد و رخ در نقاب خاک کشید. و پیکر پاکش در گلخانهء چهاردهی کابل بخاک سپرده شد ، روح ملکوتی اش شاد ، یادش گرامی وخاطراتش جاودانه باد.
اینهم غزل معروفی از این شاعر عارف و فرزانه تقدیم شما باد.
بتخانه نشین
بتخانه نشین هستم ، از کعبه سخن دارم
عیب است مسلمان را این کیش که من دارم
هرهشت بهشت اینجا در دامن یک مست است
کوثر به گدا بخشد ، ساقی یی که من دارم
تا جان ندهم ، جانان ، هرگز ننماید رُخ
جزمزگ علاجی نیست، این درد که من دارم
از دود در این صحرا ، گیرید سراغم را
من دوزخی عشقم ، در شعله وطن دارم
گر پوش مزارم را ، از برگ گیا کردند
دهقان همین دشتم ، از سبزه کفن دارم
هم رند همین باغم ، هم شیخ همین صحرا
در مغز نمی گنجد ، معنی یی که من دارم
غلام سرور دهقان
مأخذ:
1– کتاب مزرعهء دهقان ( به کوشش استاد محمد ناصر طهوری).
2 – « مزرعهء دهقان» و آن روز داغِ تابستان (استاد پرتو نادری).
3 – حاجی غلام سرور دهقان « کابلی» (دکتور عنایت الله شهرانی).
تاریخ نشر : دوشنبه 28 حوت (اسفند) 1402 خورشیدی – 18 مارس 2024 میلادی – ملبورن – استرالیا
قاصد باران !
قطــرۀ بـاران شدی سوی گلستان شدی
سبـزه دمید پیش پات عطر بهاران شدی
ســرو تـرا سایه شد، یاسمن همسایه شد
اهــل چمن در رسیــد مژدۀ بستان شدی
نــرگس مست وخمــار نــاز کنــد بهریار
غنچه زند سربه باغ نخل شگوفان شدی
همــرهی بــاد صبـا رقص کنان میرسی
مژدهی ازطرب بلبل خوش خوان شدی
ابــر بــریــزد گهــر گشته زمین پـرثمـر
بـرهمه این خفته گان قاصد باران شـدی
دور مــرو ازبــرم ، بلبـل شعـــری تــرم
گاه بیـایی بــه بـر گـاه گــریــزان شــدی
باتــو “عزیزه” بــؤد شـاعـربــزم غــزل
تا که شنیدی زمن،این سخن حیران شدی
عزیزه عنایت
1 مارس 2024
هالند
تاریخ نشر : دوشنبه 28 حوت (اسفند) 1402 خورشیدی – 18 مارس 2024 میلادی – ملبورن – استرالیا
بهار دلها
رسیده باز بهارِ دلها
آسمان رنگ تازه ای دارد
می وزد باد ز روی صحرا
بوی گل های رُز می آرد
دستِ پُر مهرِ هر دلداده
گِره ای بر چمن می کارد
وندران جامِ گُل صبحگاهان
شبنم اش حُکمِ صهبا دارد
شاپرک رقص کنان روی گل
هرطرف شورِعشق می بارد
پروانه شیرین سخن
28 حوت (اسفند)1402 خورشیدی
تاریخ نشر : دوشنبه 28 حوت (اسفند) 1402 خورشیدی – 18 مارس 2024 میلادی – ملبورن – استرالیا
همای زندگی
باری دیگر خواهمت تا انتهای زندگی
از تو دارم کامرانی ، ای همای زندگی
مهرِ آغوشِ وفایت باز کن بر روی من
تا کنم من شادمانی از بهای زندگی
شاد باش و شادی میکن ای تو امید دلم
تازه می سازد مشامِ دل هوای زندگی
نورِ شمع روی زیبایت تجلی پرور است
جلوه ها داری به دل چون با حیای زندگی
من بهشت هرگز نخواهم تو بهشتی دیگری
بی نشاط است هر دو عالم بی شمای زندگی
گر بود عشق تو در هجران مرا تأثیر گذار
میکشم بر دوش جان باری سزای زندگی
در بهار زندگی از غنچه سر آری چو گل
می کنم قربان سرت ، سر تا پای زندگی
بسکه دل درسینه میسوخت داغ حسرت دلبرا
هر نفس در سینه گیرد از جفای زندگی
زندگی سهل است گاهی میشود دشوار ولی
می رسد آخر به پایان این صدای زندگی
سید جلال علی یار
ملبورن – آسترالیا
هفدهم مارچ 2024
تاریخ نشر : دوشنبه 28 حوت (اسفند) 1402 خورشیدی – 18 مارس 2024 میلادی – ملبورن – استرالیا
مبارک سال نو
بهـار آمد ولی بـاغ وطـن رنگ خـزان دارد
دم افـراطیت تـوفـان وحشـت در چمان دارد
نـیـــامـد آرشـی تـا نـاوکـی در چـلـه انـدازد
هـزاران تیر زهـرآلـوده ظالـم درکمان دارد
حضورِگلرخان ممنوع بُوَددرجشن نوروزی
شکایتنامه هـا نـرگس به پیش ارغـوان دارد
به روز سیزده یارب سبزه ها در کجا پرتیم
که شلاق جهالت ضربه بر فـرق زنان دارد
نـوای نـالۀ نی در نـیـسـتان وطـن خـامـوش
زقعر محبس تاریک شب مطرب فغان دارد
نـدارد بلـبـل و گل در گلـسـتان وطـن جـایی
دل صد پاره و خـونین از خار خـسـان دارد
به روی دختران دانشگه ومکتب شده مسدود
درین دنیا کسی اینسان ظلمی برجوان دارد
کتاب وخامه وعلم و هنر از رونق افتادست
که افراط و ستم شمشیر خونین ارمغان دارد
ز جـور و وحـشـت حکّام ظالـم مادر تـاریخ
هزاران کاردخون آلوده درهراستخوان دارد
چه میلافـد بـه ظاهـر از جـهاد ضـد امریکا
به پـیـش دالـر چـرکین سـر بـر آسـتان دارد
بـنازم مـیـلـۀ نـوروز و جـشـن بـاسـتـانی را
که در افکار مـردم خـاطر گـوهرنشان دارد
نگردد پاک از ذهـن تـمـدن جشن نـوروزی
مبارک سال نو را مردوزن گرد جهان دارد
گل سرخی زنـد بر زلف مشکینش اگر دلبر
چـو داغ لاله هجـران در دلـم آتشفشان دارد
به لـوح خاطـرات ما کنون تصویـر دیداری
هوای شوقوصل وزندگی را جاودان دارد
به سال نو اگر با وعـده یی از دل کند یادی
نـشـاط محـفـل ما مهــر و مـاه آسـمان دارد
رسول پویان
17 مارس 2024
تاریخ نشر : دوشنبه 28 حوت (اسفند) 1402 خورشیدی – 18 مارس 2024 میلادی – ملبورن – استرالیا
آشفتگی ها
به استاد لطیف ناظمی
آشفتگی هام را در سبدی ریخته ام
دانه دانه برنخش بکش
و بر دیوار خاطراتت بیاویز
سبد من پر از قصه های هزاران هزاره است
من از شهری میام که
هزاران باغ داشت
ودر هرباغش
هزاران درخت پر نوربود
و در هر درختش
هزاران شاخه ای پر از غروربود
و در هر شاخه اش
هزاران شگوفه ای دلباخته همچوحور بود
و در زیر هر شگوفه
جویباری به شفافی بلور بود
و آسمانش پر از بلبلان خوش صدا
و زمین هاش سبز
و کوهاش با شکوه همچوطور بود
آری باغ من خانه خدایان عشق بود
و دلبستگان عاشق
وپرازقصه های
من و تو و دوستان دور بود
و در این شهر پر آرزو
در ها باز و نغمه ها ساز
و شادی ها انباشته از سرور بود
و دلهای مان با آتش مهر همچو تنور بود
و صفای دوستی ها
چه عاشقانه و درحضور بود
و امروز باغ از هم پاشیده
درختان را طوفان غم از جاکنده
بلبلان از شاخه ها پریده
جوب ها خشکیده
و قصه های من و تو
از یاد ها رفته و بدست فراموشی سپرده
و صدای عشق
در قبرستان مرگ تا ابدیت در خاک تیره خفته
اما من و تو
در این غربت سرا
هنوز پاسداران باوفا
و متولیان دلباخته ای آن باغ
و ایمان ما به باغ عاشقانه است
و قصه های مانصمیمانه است
و امروز
در حجم یک عمر استوار
و دلهای در انتظار
با صفا های دیرینه
و قصه های پارینه
به باغ عمر نوح بخشیده ایم
و تا آخرین نفس ها
زنده اش میداریم
تا در فردا ها
ازیاد ها نرود
و در اطاق سرد تنهایی نمیرد…
هما طرزی
14 جنوری 2024
نیویورک
تاریخ نشر : دوشنبه 28 حوت (اسفند) 1402 خورشیدی – 18 مارس 2024 میلادی – ملبورن – استرالیا
آمد بهار
آمد بهار و سبز نشد لاله زار من
شاید بهار دیگر نباشد بهار من
آمد بهار نیست صدای که برکشم
غم های بیشمار دمید د ر کنار من
آمد بهار وهر طرف گردید واژگون
نیست آن پسر که باز بیاید مزار من
آمد بهار نیست بهاران در این وطن
شاید که نباشم بیاید نگار من
آمد بهار و صلح نشد در دیار من
شاید که (شکیلا) بگیرید کنار من
شکیلا( نوید)
تاریخ نشر : دوشنبه 28 حوت (اسفند) 1402 خورشیدی – 18 مارس 2024 میلادی – ملبورن – استرالیا
تبلور ها
( 9 )
احساس خدایی کن تا دفع کنی شر ها
زاغان بتو می آرند احوال کبوتر ها
سنگی ز دلت گیر و ابلیس درونت را
سر کوب که باز آید در ذهن تو باور ها
یک محوطه بر دورت از عشق بنا گردد
خورشید بتاباند با عشق منور ها
احساس خدایی کن تا صاف شوی از خود
چو ن ابر ببارانی خالی ز مکدر ها
یک دایره از ایمان هر چار طرف گردت
هر سو که شعاع باشد رسمی ز برابر ها
احساس خدایی کن یک شیشه شود جسمت
هر جا نظر اندازی هر جاست تبلور ها
هر روز بهار آید هر روز هوا تازه
هر سوست شقایق ها هر سوست صنوبر ها
شکیبا شمیم
تاریخ نشر : دوشنبه 28 حوت (اسفند) 1402 خورشیدی – 18 مارس 2024 میلادی – ملبورن – استرالیا
تاریخ نشر : دوشنبه 28 حوت (اسفند) 1402 خورشیدی – 18 مارس 2024 میلادی – ملبورن – استرالیا
بهارانه
بیا ای بهار
بیا ای باد دل انگیز نگار
از ره رسیده
تخم عشق بر زمین پاشید
مرغ دل ز قفس پرید
الله دمید
سبزه رسید
آهسته با نسیم گفتم
گل زیبای دلم
در پی آواز قشنگت
رخسار بلندت
چشم در ساحل ارغوان
لبانت غرق شد
سخت هوایت کردم
تا تو آیی بسرایم
غزل عشق برایت
چه من آیم چه تو آیی
منظورم فصل بهار است
تا بپایی بپرم من در هوایت
شوم بلبل شوریده باغت
من مریض درد بی درمان
تو طبیب قلب بیمار
در خزان عمر دانستم
نو بهار عشق سوزانم تویی
عالیه میوند
فرانکفورت
15 مارچ 2021 میلادی
تاریخ نشر : دوشنبه 28 حوت (اسفند) 1402 خورشیدی – 18 مارس 2024 میلادی – ملبورن – استرالیا
بهار
صدای بهار می آید
و مرغکان در شاخه های بلند کاج
نوید آزادی میدهند
صدای بهار
صدای زن
صدای زندگی
صدای سبز آزادی
آه که چه شگفت انگیز است اینها !
میترا وصال
17 مارس 2024
لندن
تاریخ نشر: یکشنبه ۲۷ حوت (اسفند) ۱۴۰۲ خورشیدی – ۱۷ مارس ۲۰۲۴ میلادی – ملبورن – استرالیا
یادی از مرحومه عایشه درانی شاعر و سخنسرای چیره دست وطن
قیوم بشیر هروی
28 حوت (اسفند) 1402 خورشیدی
ملبورن – آسترالیا
شاعر بانویی را که امشب به معرفی گرفته و یادش را گرامی میداریم مرحومه عایشه درانی یکی از سخنسرایان چیره دست وطن ما می باشد.
پدرش یعفوب علی خان توپچی باشی و یکی از رجال قوم درانی بود.
تاریخ دقیق تولدش گرچه مشخص نیست ، اما میگوند در حدود سال 1150 خورشیدی در شهر زیبای کابل پا بعرصه حیات گذاشت .
از همان آوان کودکی به خواندن و نوشتن علاقه داشت و تحت تربیه معلم خانگی قرار گرفت . دیری نگذشت که با ادبیات فارسی آشنا شد و حافظ ، بوستان ، گلستان و جامی را بخوانش گرفت.
مرحومه عایشه درانی از بیست سالگی به سرودن شعر آغاز نمود و دوران زندگی او همزمان بود با عصر تیمورشاه درانی و پسرانش.
میگویند در یکی از روز ها که تیمورشاه از جنگ برمیگشت ، عایشه شعری را در وصف کابل سروده بود که شدیدآ مورد پسند و نوازش تیمورشاه قرار گرفت.
از آن پس با تشویق نزدیکانش بیشتر به شعر وشاعری پرداخت.
او شاعره ای بود چیره دست و توانا که موفق شد دیوان کاملش را مشتمل بر قصاید ، غزلیات ، مثنوی ها ، مخمسات ، ترجیع بند ها ، رباعیات ، دوبیتی ها و قطعات بتاریخ ۲۶ رجب سنه ۱۲۳۲ هجری قمری برابر با 21 جوزا ( خرداد) 1196 خورشیدی تکمیل نماید که بالغ بر 3000 قطعه شعر میباشد.
بعدها این دیوان به امر امیرعبدالرحمن خان در سال 1261 خورشیدی توسط مطبعه حکومتی وقت به چاپ رسید.
چاپ دوم آن در 30 عقرب سال 1386 خورشیدی توسط انتشارات شریعتی درتهران صورت گرفت که در 386 صفحه میباشد.
با توجه به دیوان مرحومه عایشه درانی در میا بیم که رابطه معنوی و عاطفی با ائمه اطهار داشته که شعر ذیل یکی از همان سروده هاست :
شه ولایت و بحر عنایت است علی
به جمع یاران اخیر ، اول امامانست
ز بعد شاه نجف مرتضی علیّ ولی
دوم امام حسن راحت دل و جانست
سوم امام حسین است نور چشم نبی
که افضل الغربا و شه شهیدانست
امام زین عبادست چهارمین بر حق
که علم و حلم و کمالش چو صبح خندانست
امام محمد باقر به رتبت پنجم
ذویالعطا و سخا همچو شمس برهانست
امام جعفرصادق که صادق الوعدست
ز شش جهت به تمنّای او محبّانست
به هفت ارض و سما در مقابل دشمن
امام موسی کاظم چو تیغ برّانست
امام هشتم عالی نسب ذویالاحسان
علی رضاست که ضامن غریبانست
نهم تقی است که وصفش به شرح ناید راست
صفات مشتهرش همچو ماه کنعانست
دهم نقی است که نصرت ز نام او جویند
که رتبهی کرمش را نه حدّ امکانست
امام یازدهم عسکریست شاه دو کَون
که شیوهی حَسَنش همچو خور درخشانست
امام دوازدهم آن که نام او مهدیست
چو مهر و ماه به زیر نقاب پنهانست
اگر چه عایشه مستوجب عذاب بود
رجای وی به عطای غفور و فرانست
عایشه درانی پس از ازدواج صاحب 5 دختر و یک پسر گردید.
دوران سرایش او را می توان به سه بخش تقسیم نمود:
مرحله اول : دوران غزل سرایی های عاشقانه در سال های جوانی وی که در عهد تیمورشاه درانی بود.
مرحله دوم : سرایش اشعار تصوفی و عرفانی ( قصیده ها و مثنوی ها ) که همزمان بود با جنگ های داخلی پسران تیمورشاه و حمله انگلیس به افغانستان.
مرحله سوم : دوران تلخ زندگی اوست که با سرودن مرثیه ها بیانگر دردها و زندگی پر فراز و نشیب اوست. دراین دوران بیشتر سروده هایش در بارهء پسر 25 ساله اش (فیض طلب) اختصاص یافت که در جنگ کشمیر به شهادت رسید، او نیز همانند پدر کلانش یک نظامی بود.
این شاعر بانوی گرامی هشت سال پس از شهادت تنها پسرش سرانجام در روز پنجشنبه 26 میزان 1232 خورشیدی در کابل دار فانی را وداع و رخ در نقاب خاک کشید و در اونچی باغبانان کابل بخاک سپرده شد.
روانش شاد ویادش گرامی باد.
اینهم نمونه ای از کلام او که در بارهء پسر شهیدش سروده است:
چه کنم
بی تو ای مونس جان تخت سلیمان چه کنم
عمر خضر ار بودم حشمت خاقان چه کنم
با تو در دوزخ سوزان بتوان زیست مدام
بی تو با حور جنان روضه رضوان چه کنم
گرچه ابر کرم از چشمه حیوان بارد
بس ببارد به سر و لوُ لوُ و مرجان چه کنم
نیست بر لوح بصر غیر خط زنگاری
چون نبینم رخ تو یوسف کنعان چه کنم
روز شب کردم و شب روز نیامد یارم
عمر بر باد شد اکنون سر و سامان چه کنم
هر کسی کشته خود می درود آخر کار
هستم از فعل بد خویش پشیمان چه کنم
عایشه درد تو بگذشته ز قانون شفا
چون علاجی نبود سعی به درمان چه کنم
مأخذ:
1 – دانشنامه آزاد.
2 – عایشه درانی شاعر کمتر شناخته شده (دکتور حمیرا قادری).
3 – آرشیف شخصی.
تاریخ نشر: یکشنبه ۲۷ حوت (اسفند) ۱۴۰۲ خورشیدی – ۱۷ مارس ۲۰۲۴ میلادی – ملبورن – استرالیا
قیچی تزویر
من از بهار پُر از تازيانه مى ترسم
از آن تبر که گرفته بهانه مى ترسم
قفس به بال پرستو دخیل غم بسته است
چه خالى است وطن از ترانه، مى ترسم
شبيه كوه غمى هست در دل صحرا
برای هر گلِ کرده جوانه می ترسم
برید قیچی تزویر موی شادی را
برای زلف فتاده به شانه مى ترسم
بيا ببر تو مرا از کنار وحشت و درد
ببين من از در و ديوار خانه مى ترسم
شكسته پاى اميد بهار ميهن ما
ز عشق هیچ نمانده نشانه، مى ترسم
برای هدیه به من ماه و نو ر بر دارید
من از سکوت سیاهِ شبانه می ترسم
شگوفه_باختری
ملبورن – استرالیا
16 مارس 2024
صفحهٔ اینستاگرام
https://www.instagram.com/shugoofa_bakhtary
کانال تلگرام
http://t.me/dr_shugoofa
تاریخ نشر: یکشنبه ۲۷ حوت (اسفند) ۱۴۰۲ خورشیدی – ۱۷ مارس ۲۰۲۴ میلادی – ملبورن – استرالیا
آتشِ تفرقه
غنچه در رهگذرِ بادِ صبا افتاده
بلبلِ غمزده از شور و نوا افتاده
سوسن و یاسمن و لاله به یغما رفتند
نسترن پرپر و از شاخه جدا افتاده
میگساران همه رفتند ز میخانهُ عشق
بزمِ مستانهُ ساقی ز صفا افتاده
عاقلان دل نسپارند به دهرِ گذران
زاهد اندر طمعِ دیرِ فنا افتاده
شمعِ افروخته در بزمِ حریفان بگریست
بنگر در پرِ پروانه چها افتاده
سالیانیست که بازیچهُ هرخار و خسیم
آتشِ تفرقه در گلشنِ ما افتاده
مریم نوروززاده هروی
دهم سرطان ۱۴۰۰ خورشیدی
اول جولای ۲۰۲۱ میلادی
از مجموعهُ “میهنِ عشق”
هلند
تاریخ نشر: یکشنبه ۲۷ حوت (اسفند) ۱۴۰۲ خورشیدی – ۱۷ مارس ۲۰۲۴ میلادی – ملبورن – استرالیا
دو غزل در یک وزن و قافیه با یک عنوان
از مجموعه ی مشترک ( زمزمه های دل)
ترانه ببار
بیا و با لب شیرین خود ترانه ببار
سرود شاد و غزل های عاشقانه ببار
شکوفه های تنم ازعطش که می سوزد
بیا چو ابر بهاری تو بی بهانه ببار
برای شستن گرد و غبار روی چمن
چو شبنم سحری دانه، دانه ، دانه ببار
برای کشتن وسواس زندگانی ما
به چاره جویی این خیل موریانه ببار
غبار خسته دلی پرنموده خانه ی ما
چوقطره ، قطره ی باران به بام خانه ببار
محمد اسحاق ثنا
ونکوور – کاناد
2016
ترانه ببار
بیا ز مهر و وفا بر رخ زمانه ببار
چو قطره قطره ای باران به هرکرانه ببار
نسیم صبح دل انگیز و با صفایی باش
به باغ و گلشن این وادی یگانه ببار
غبار مانده به گلزار زندگی بر شوی
وزان کرانه به هر سویی بی بهانه ببار
بیا به دشت ودمن های سرزمین دلم
چو نغمه های دل انگیز وعاشقانه ببار
گزار به زخم « بشیر» مرهمی بنام خدا
به غصه های دلش شورِ جاودانه ببار
قیوم بشیر هروی
ملبورن – آسترالیا
2019