۲۴ ساعت

آرشیو 'آموزه های دینی ، اخلاقی و اجتماعی'

20 ژوئن
۱ دیدگاه

مرگ چیست؟

( هجدهمین سال نشراتی )
تاریخ نشر : شنبه مؤرخ  ۳۰ جوزا (خرداد) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۲۰ جون ۲۰۲۶ میلادی   ملبورن  استرالیا
———————————————————————————————————————-

مرگ چیست؟

———————–

به روز مرگ  چو تابوت  من روان باشد

 گمان مبر که مرا درد  این جهان باشد

جنازه‌ام  چو ببینی  مگو  فراق،  فراق

 مرا وصال  و  ملاقات   آن  زمان باشد  

مولانا جلال الدین « بلخی »

 

مرگ درادبیات زبان: « قطع حیات ، مردن ، موت ، فنا و نیستی » را گویند  ، مترادف مرگ: « وفات، درگذشت ، اجل ، فوت ، رحلت ، ممات ،هَلاکت و خواب ابدی » است ، متضاد مرگ: « زندگی، هستی، حیات » و جمع مرگ: « مرگ‌ها » میباشد.

ــ علم طب : تحقیقات علم طب  ثابت  ساخته  که مرگ «  توقف کامل ،  قطعی  و  پایان  فعالیت  حیات  بیولوژیک بدن » است  و معیار تشخیص سه گانه آن  از لحاظ: «  مرگ مغزی و عصبی،  توقف قلبی  و توقف تنفسی » با تفکیک: « مرگ طبیعی و مرگ غیر طبیعی » میباشد.  

ــ علم فیزیک و شیمی « تحفظ کتله و جدول مندلیف » : بیان مینمایند که: پس از مرگ ؛ اتم‌های بدن  نابود  نمی‌ شوند،  فقط  بازگشت  به  طبیعت  است.  همچنان  علم  زیست‌ شناسی  اظهار مینماید  که:  مرگ پایان ماده نیست ، بلکه تغیر شکل  در پنج  مرحله اصلی ذیل :

«   مرحله تازه ،  مرحله تورم ، مرحله پوسیدگی فعال،  مرحله پوسیدگی  پیشرفته  و مرحله اسکلیت شدن »  صورت میگیرد.

ــ مصریان قدیم « کتاب مردگان، طلسم ۱۲۵»: باورداشتند که مرگ پایان  زندگی نیست؛ بلکه  انتقال و تغیر شکل «  گذر  به حیات ابدی » است.  بناً  بخاطر  بقای روح،  جسد متوفی را به  طریقه خاص  مومیایی  میکردند  و همراه  با  او:  جواهرات،  لوازم ،  خوراکی‌ها  و حتی  «  کتاب  مردگان »  را میگذاشتند  تا روح « نابود » نشده  و همیشه به آن  مراجعه  کند  تا به سعادت آبدی برسد.

ــ  آیین یونان  قدیم ؛ کتاب‌های هومر « ایلیاد و اودیسه »: معتقد  بودند  که روح  به شکل  یک سایه  یا  شبح  بی‌ رمق از بدن جدا شده  و به مسیر فعالیت  خود آدامه میدهد.  البته  طریقه  و روش  دوره  تاریخی « هومری »  این بود که: جسد متوفی  را میسوختاندند  و خاکستر آن را در کوزه  و یا  ظرف گلی می انداختند و به خاک می سپردند.  بعداً در عصر « کلاسیک »  این روش تغیر یافت  و مرده  را بشکل کامل  با اشیاء  قیمتی در خاک دفن میکردند.  

ــ  آیین قدیم هندوئیسم « کتاب بهاگاواد ــ گیتا »: اعتقاد  داشت  که مرگ « کالبد فانی » پایان  حیات نیست، بلکه  تعویض  لباس  روح ازلی « تناسخ ارواح ‌» و آغاز حیات  جدید « سامسارا»  در جسم دیگری  بخاطر طی  تکامل  روح  میباشد.  بناً؛ جسد  متوفی  را  میسوختاندند  تا  پنج  عنصر اصلی طبیعت:  «  خاک،  آب،  آتش،  باد  و فضا »  از آن  خارج  شده  و روح  بتواند  «  تولد  دوباره »  را  در بدن  جدید آغاز کند. 

ــ آیین زرتشت « کتاب گات‌ها »:  بر خلاف روش و طریقه « مصریان ، یونان  و هند »؛ یقین  داشت که  روح  پس از مرگ؛  سه روز  را در جهان  مادی سپری کرده  و صبح  روز چهارم، سفر خود  را برای عبور از پل  چینوَت « پل جداکننده یا تفکیک کننده » به سوی حساب وحیات  ابدې آغاز میکند.

بناً ؛ جسد متوفی  را «  بدون پوشش »  بالای کوه بلند « دخمه » یا «  برج خاموشان »  می گذاشتند  تا  پرندگان  و حیوانات گوشت  ان  را  بخورند  و افتاب استخوان  را خشک کند.   متعاقبآ  استخوانها را  در چاه  می انداختد  و یا  در صندوقچه‌ های سنگی  بالای  کوه  می گذاشتند  تا حفاظت از عناصر چهارگانه طبیعت « آب،  آتش،  خاک  و هوا »  صورت گیرد.

ــ  ادیان ابراهیمی «  یهودیت،  مسیحیت  و اسلام  »: مرگ را سفر از زندگی  دنیا « فانی » به  دنیا آخرت « آبدی » میدانند و باور دارند که  روح  پس از مرگ به مبدآ اصلی  برمیگردد.

خاصتاً  دین  مبین اسلام  و کتاب الله «  قران کریم »  گواهی میدهد که:  مرگ  پایان  زندگی  و حیات نیست، بلکه  اجل  همه مخلوقات به اساس  حکمت  و تقدیر الهی ؛  در موقع  معین  فرا میرسد  و با قبض روح ، علایق با بدن ختم  شده و روح  تا روز قیامت « نفخ صور»؛ درعالم « برزخ » میباشد.

قابل تذکر است که : دین  مقدس  اسلام  بر خلاف روش آیین باستانی «  مومیایی کردن ،  دفن کردن  با لوازم ،  سوختاندن  و  یا گذاشتن  به  خوراک  پرندگان  و حیوانات » ؛  در تکریم  و  تدفین متوفی « میت » با  در نظرداشت شریعت و آداب اسلامی، عمل مینمایند  تا بازگشت به خاک صورت بگیرد.

همچنان خواجه عبدالله « انصاری » مرگ را به چهار نوع : مرگ اهانت  و لعنت: «  مرگِ کافران »، مرگ حسرت و معصیت : «  مرگ عاصیان »،  مرگ تحفه و  کرامت: «  مرگ  مؤمنان »  و  مرگ خلعت و مشاهدت :«  مرگ پیغمبران » ؛ تقسیم  کرده است.

باید خاطر نشان ساخت که:  الله تعالی  مرگ و زندگی  را به این  آفریده  تا  امتحان  کند  که  کی  با تقوا « نیکوکارتر» است.  بناً؛  وقتیکه انسان به حق میرسد،  پرونده  اعمال  او بسته  شده  متعاقیاً  «  نه  مال  و نه هم منال » برایش  کمک  و یاری میکند.  بلکه  فقط  پاداش  اجر  و ثواب سه چیز: « صدقه جاریه، علم و دانش نافع  و فرزند صالح »  به او میرسد.

چنانچه مولانا داکتر محمد سعید « سعید افغانی »  در مورد  مرگ چنین  فرموده است: «  اکثر  خلک  د  مرګ  څخه  ډاریـږی، مګر زه  د ژونـد  څخه زیات  ډاریـږم ،  ډاریږم  چه  خطا  نشم  بی ځایه قدم کیږ نه ږدم ، د چا  د بی موجبه  تکلیف  موجب  و نه  ګرځم ،  د ژوند  رسالت را  څخه خطا  نشی  او د بی عدالتی  او  بی انصافی  مرتکب  نشم ».

 آی الله تعالی حکیم  و با حکمت!                                                                                

باوردارم  که  با حکمت خویش  مرگ  و زندگی  را  آفریدی  تا  آزمایش  کنی  که  کی  با تقوا  است!  بناً؛  با لطف  خویش روح  من  را  در این  دنیای فانی  از بند اعمال  « رذیله و خبیثه » نجات ده  و به راه  صراط المستقیم  توام  با « خیر، سعادت و رستگاری »، هدایت و رهنمائی کن.

آی الله تعالی بخشاینده و مهربان!                                                                               

 یقین دارم که هر نفسى  چشنده  مرگ است  و به  سوی تو باز میگردد!  فلهذا؛  مرحمت  کن  تا  از « مرگ اهانت و لعنت و مرگ حسرت و معصیت » نجات یابم.

آی الله تعالی عادل ، الرحمن و الرحیم!                                                                         

نمیدانم  که تقدیرم  چیست ؟  ولی ؛  از  ذات  حق  و حقیقت  تو  طلب مغفرت  و آمرزش  مینمایم  تا  در روز حشر  و رستاخیز؛  اعمال نامه ام  را  بدست  راستم « سمت  راست »  بدهید ،  تا  به  دیدار نور  مقدس  تو مشرف شده  و به  سعادت آبدی  برسم. 

امین یا رب العالمین

برهان الدین « سعیدی »

منابع و مآخذ:

ــ سوره الملک ، ایه مبارکه « ۲ »: الله تعالی مرگ و زندگی را به این آفریده تا امتحان کند …

ــ سوره بقره، آیه مبارکه « ۱۵۶ » : ما از آن خداییم  و به سوی او بازمی‌ گردیم.  

ــ سوره العنکبوت، ایه مبارکه « ۵۷ »: هر نفسى چشنده  مرگ است به اصل خود برمیگردد …   

ــ سوره الزمر، ایه مبارکه « ۴۲ »: روح  در موقع  خواب و موقع  مرگ گرفته میشود و…

ــ سوره  ق ، ایه مبارکه « ۱۹ »:  در مورد رسیدن سکرات مرگ.

ــ سوره الأعراف ، ایه مبارکه « ۳۴ » : در مورد رسیدن اجل  و قبض روح… 

ــ سوره المؤمنون ، ایه مبارکه « ۱۰۰» : در مورد نگهداری روح  درعالم  برزخ…

ــ سوره النحل ، ایه مبارکه «  ۳۲ » : در مورد مرگ پاکان  و مؤمنان…

ــ سوره الأنفال ، ایه مبارکه « ۵۰ »: در مورد مرگ کافران توام با عذاب.

ــ سوره إبراهیم ، ایه مبارکه « ۴۱»: در روزى حساب بر من، پدر، مادرم و مؤمنان، مرحمت کن.

ــ سوره الحج ، ایه مبارکه « ۷ »: محشر یا رستاخیز آمدنى است و مردگان از گور زنده میشوند.

ــ سوره الحاقه، ایات مبارکه « ۱۹ تا ۲۴ » : در مورد اعمال نامه بدست راست و …

ــ سوره الزمر، ایه مبارکه « ۶۸ » : در مورد دمیدن  نفخ صور در زمین و اسمان .

ــ سوره طه، ایه مبارکه « ۵۵ »: از خاک آفریده شدید، به آن باز می‌گردید و از ان زنده میشوید…

ــ کشف‌الاسرار و عدهالابرار « تفسیر خواجه عبدالله انصاری »: ابوالفضل رشیدالدین میبدی، صفحه « ۱۱۸۱ »، تفسیر سوره الأنفال، ایه« ۵۰ »: در مورد اقسام  مرگ.

ــ د نجات او کامیابی  لیار د علم  او فلسفی  له نگاه :  مولانا  دکتور محمد سعید  « سعید افغانی »، صفحات « ۶۸ ــ  ۷۶ »  در مورد :  د مرگ د ویری علاج  و مضمون تحت عنوان مرگ. 

ــ صحیح مسلم « کتاب الوصیه، حدیث شماره ۱۶۳۱ » سنن ابی‌داوود ؛  در مورد سه چیز: « صدقه جاریه، علم  و دانش نافع  و فرزند صالح »  که برای مرده  ثواب  دارد.

ــ تحقیقات علم طب از: سازمان  بهداشت جهانی ، کمیته  مشورتی  دانشگاه  هاروارد ،  انجمن‌ های پزشکی و حقوقی آمریکا و پوهنتون های سلطنتی پزشکی در انگلستان : و همچنان علم شیمی  و دو قانون « تحفظ کتله و جدول مندلیف » در مورد مرگ.

ــ کتاب بهاگاواد ــ گیتا : فصل دوم، چکیده مطالب گیتا ؛ ایه« ۱۱ تا ۲۵ » صفحه « ۷۱ تا ۸۶ »: در مورد مرگ، کالبد فانی ، روح ازلی و…    

ــ کتاب گات ها « اوستا »:  تالیف و ترجمه ابراهیم پور داود ؛ یسنا «۵۰  و ۵۱ » درمورد  روح  و روز قیامت و صفحات « ۴۲۸ ــ ۴۳۳» : در مورد پل چینوت و پل آخرت.

ــ فرهنگ زبان فارسی: صفحه « ۹۸۶ » و فرهنگ عمید : صفحه «  ۸۵۴  » در مورد مرگ.

19 می
۱ دیدگاه

حکمت چیست؟

هجدهمین سال نشراتی )
تاریخ نشر : سه شنبه مؤرخ  ۲۹ ثور ( اردیبهشت ) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۱۹ می ۲۰۲۶ میلادی   ملبورن  استرالیا
———————————————————————————————————————–

برهان الدین « سعیدی»

حکمت چیست؟

حکمت دنیا فـزاید ظن و شک ــ  حکمت  دینی پـرد فـوق فلک

مولانا جلال الدین محمد « بلخی »

حکمت:  در ادبیات « علم،  دانش،  خـرد ، فرزانگی ،  پند،  اندرز ، حلم ،  بردباری،  راستی، درستی و کلام  موافق حق »  را گویند.  مترادف‌ حکمت: «  دانایی ، خردمندی،  ذکاوت و هشیاری »  است؛ متضاد حکمت: « نادانی ، جهالت و  حماقت »  و جمع حکمت: « حِکَم » میباشد.

فلاسفه یونان بوستان:  حکمت را  نقطه اوج  کمال انسانی؛  زیستن،  شناخت حقیقت  و دستیابی  به فضیلت  تلقی  میکردند.  چنانچه: سقراط : حکمت را تلاش  و جستجوی  برای حقیقت  تعریف  کرده؛ افلاطون: حکمت را بالاترین فضیلت در شناخت حقایق و توسل  به سعادت حقیقی میدانست و همچنان ارسطـو: حکمت را « دانش حقایق هستی »  خوانده  و آن  را به «  حکمت  نظری و حکمت عملی » تقسیم نموده است. 

ــ حکمت در آئین زردشتی:  به  اساس اخلاق «  پندار،  گفتار،  کردار نیک »  بنا شده است؛ حکمت در آئین بودایی: درک عمیق، مستقیم و شهودی از ماهیت واقعی هستی است و حکمت در آیین هندو: دانش حقیقی « ویدیا »  و معرفت عالی « جْنانا » نامیده شده است.

ــ حکمت در ادیان ابراهیمی: به معنای دانشِ  الهی ، نور الهی  و شناخت حقایق هستی مسما  شده  و خاصتاّ  دین مبین اسلام  که دین « علم ، قول  و عمل » است در رابط  حکمت معتقد است که:  حکمت « نوری » الله سبحانه و تعالی میباشد و ارکان اصلی آن : « شناخت  حقایق هستی،  شناخت الله تعالی  و درک اسرارعالم » بوده  و حتی  قران کریم  بنام « حکمت ، حکیم  و کتاب » مسمی شده است.

حکمت در تصوف وعرفان : دانش عمیق و شهودی است که از طریق  تهذیب نفس،  مشاهده قلبی  و تجلی نور الله تعالی  حصول میگردد و صوفیان اعتقاد دارند که: حکمت؛  دانش  و معرفت عمیق قلبی « شهود » است که از طریق  تهذیب نفس وعشق حقیقی  به الله تعالی عزیز، کسب میشود.

شیخ الاسلام  خواجه عبدالله انصاری« هروی »؛ برای حکمت سه درجه «  دیدن ، گفتن  و زیستن » تعین کرده و آن  را به شرح  ذیل تعریف مینماید:

«  حکمت آن  نور است  که شعاع  آن  بر تو زند، زبان  به  صواب  ذکر بیاراید، و دل  به صواب  فکر بیاراید و ارکان به صواب حرکت  بیاراید، سخنی که گوید به  حکمت گوید،  دلها رباید،  جانها  را  صید کند،  فکرت  که  کند  به  حکمت کند،  باز وار پرواز کند و در ملکوت اعلی جولان  کند و جز در حضرت عندیّت آشیان  نسازد».

الهی!   

ــ میدانم  که حکمت « علم » و «  آئینهٔ دل » است ! آن  آئینهٔ  دل  که با « صیقل دل و تهذیب نفس »  منجر شده  و در آن « نور حق  و علم  حقیقی » ، تجلی کرده  و  راه  وصول  به  سرچشمه  حقیقت، خیر و سعادت ؛ آدمی میشود.  

ــ میدانم  که حکمت « معرفت یقینی حق تعالی » است:  آن معرفت یقینی؛ که بنابر مرحمت الهی توام  با « علم الیقین، عین الیقین  و حق الیقین  » کسب میشود.

ــ میدانم که حکمت « نور » است: آن  نور الهی که برعلاوه « فطرت وعلم اکتسابی »؛ با صیقل دادن  آئینهٔ دل  توام  با: « عشق حقیقی ، تزکیه نفس،  تواضع  و فروتنی، اخلاق حمیده ، صبر و پایداری، شکرگزاری، امانت داری، تکبر و غرور، بندگی  وعبادت خالصانه ، عطش ادراک حقایق  و… » بنام حکمت الهی « علم لدنّی »؛ مستقیم  به  قلب «  صدر » آدمی، بخشیده و متجلی میشود.

پس؛ آی الله تعالی حکیم  و با حکمت!

با لطف و رحمت خویش؛ قلبم  را با « نور حکمت » منور ساز تا  از عیوب ،  جهل  و رذایل  نفسانی پاک گردد و  با بصیرت سالم ،  با نیت پاک،  با اقوال،  احوال  و کردار صالح ؛  به سوی صلاح ، خیر و سعادت انسانی؛ هدایت نیکی شوم.  

امین یا رب العالمین

برهان الدین « سعیدی »

منابع و مآخذ:

ــ  سوره البقره ؛ ایه مبارکه « ۲۶۹ » در مورد حکمت و خیر فراوان الله سبحانه و تعالی.

ــ سوره الکهف؛ ایه مبارکه « ۶۵ »: در مورد « علم لدنّی » و داستان حضرت موسی « ع ».

ــ سوره لقمان ؛ ایات مبارکه « ۱۲ ــ ۱۹ »:  درمورد حکمت و نصایح  لقمان حکیم .

ــ سوره الأنفال ؛ ایه مبارکه « ۲۹ »: در مورد اینکه الله تعالی براى شما قدرت تشخیص میدهد.

ــ سوره الزمر؛ ایه مبارکه « ۲۲ » : مورد گشادن صدر و تجلی نورالهی در دل.

ــ سوره البقره ؛ ایه مبارکه « ۲۳۱ »: در مورد نام بردن قران کریم به « کتاب و حکمت » .

ــ صد میدان: خواجه عبدالله انصاری: صفحه « ۲۵» سه درجه حکمت: « دیدن ، گفتن و زیستن».  

ــ کشف‌الاسرار و عدهالابرار « تفسیر خواجه عبدالله انصاری »: ابوالفضل رشیدالدین میبدی، صفحه « ۳۸۵ ،  تفسیر سوره بقره ، ایه ۲۶۹  » در مورد تعریف حکمت.

ــ کتاب  شیخ الاسلام  خواجه عبدالله انصاری هروی : مولف  داکتر محمدسعید «سعید افغانی» ، صفحات « ۲۱۷ و ۳۱۳» در مورد علم حکمت.

ــ الاشارات والتبیهات ابن سینا: مولف مولانا سعید افغانی صفحات «۶۸ ــ ۷۰ » در مورد حکمت.

ــ تفسیراحمد: مولف مولانا امین الدین « سعیدی» ،جزء« اول ، دوم و سوم» ، صفحه « ۴۷۸» سوره البقره ، ایه « ۲۶۹» تفسیر و بیان حکمت. 

ــ گزیده کیمیای سعادت : امام محمد غزالی ؛ صفحه «  ۲۶ــ ۳۱»  در مورد معرفت یقینی.

ــ شعرمولانا جلال الدین بلخی: مثنوی معنوی، دفتر دوم ، بخش « ۹۲ » در مورد حکمت.

ــ فرهنگ زبان  فارسی:  دکتر مهشید « مشیری » صفحه  « ۳۷۲ » در مورد حکمت.

ــ فرهنگ فارسی عمید: تالیف حسن « عمید » صفحه «  ۴۱۳  » در مورد حکمت.

 

 

19 ژانویه
۱ دیدگاه

عقل چیست؟

هجدهمین سال نشراتی )
تاریخ نشر : دوشنبه مؤرخ  ۲۹ جدی  ( دی ) ۱۴۰۴ خورشیدی ۱۹  جنوری ۲۰۲۶ میلادی   ملبورن  استرالیا
—————————————————————————————————————————-

تحقیق ، تتبع  و نگارش :

برهان الدین « سعیدی »

 عقل چیست؟

   جهد کن تا پیر عقل و دین شوی ــ  تا چو عقل کل تو باطن بین شوی       

مولانا « بلخی »

عقل : عقل  در اصطلاح  ادبیات «  خرد ،  فهم ، علم ،  دانش ،  شعور ،  قوه تشخیص ،  دریافتن ،  دانستن و فهمیدن » است؛ مترادف عاقل: « باهوش،  باخرد، دانا،  ذکی و هوشیار »؛ متضاد عاقل: « جاهل،  نادان، بی‌خرد ، بی عقل  و… »  و جمع آن « عقول » به معنی « خردمندان » میباشد.

عقل : عقل « خرد »  مجموع  « فعالیتهای ، اعمال ،  قوهٔ تشخیص  و ادراک »  یک انسان است که به وسیله آن : « معنی »  را میتوان  درک و تشخیص کرد ؛ از« منطق » میتوان در« تحقیق، برسی و ارزیابی » استفاده  نمود و از « واقعیت یا حقیقت » میتوان  در « شناخت و قضاوت » کار گرفت.

ــ طب مدرن « علوم اعصاب »: عقل  را « نیرویی  درونی انسان »  بخاطر شناخت: «  فکر، ادراک، حافظه، قضاوت و تصمیم‌گیری» معرفی کرده و به « مغز» وابسته میداند وهمچنان: مغز را« مادی»؛ هوش را« مهارت» و ذهن را تجلی « فکرو احساس» تلقی مینماید و ضمناَ تحقیق علمی  داکتر راجر « اسپری» برنده جایزه نوبل نشان داد که: عقل و هوشیاری به یک نقطه واحد مغز محدود نیست.  

ــ  فلاسفه یونان قدیم : ارسطو «  شاگرد افلاطون »: عقل  را به یک نیروی اصلی در نفس انسانی و یا « نیرویی  دوگانه در انسان »  معرفی کرده  و آن  را به  دو بخش: عقل  نظری : «  برای شناخت حقایق  جهان » و عقل عملی: «  برای هدایت  رفتار اخلاقی » تقسیم  کرد و خاطر نشان  ساخت که: عقل نظری و عقل عملی  باید با هم کار کنند و اخلاق بدون عقل، ناقص است.

ــ ادیان کهن : دین زرتشت« مزدیسنا » باور دارد که انسان از طریق عقل  میتواند  حقایق درک کند؛ دین هندو« هندوئیسم » معتقد است که: عقل  ابزار  برای «  درک حقیقت ، تصفیه  ذهن  و شناسایی توهم » است و دین بودا «  بودیسم »  عقل  را نور حیاتی  میداند که از طریق  کنترول  ذهن  و پاکی درونی  به دست میاید.  و همچنان  ادیان ابراهیمی  باور دارند  که:  عقل  نیروی درک  برای شناخت حقیقت،  تمیز حق از باطل  و رسیدن به کمال است.

ــ  تصوف به این عقیده است  که: عقل  به  تنهایی  برای  درک  حقایق عمیق هستی  و معارفت الهی  کافی نیست و همچنان عرفان عقل  را چراغ  تا  پیش دروازه  میداند  و انطرف دروازه  ضرورت  به  ایمان است و از جانب هم  باور دارند که: عقل  تا جای مفید است که ایمان  را ثابت کند و…

 ــ صوفیان تاکید دارند که:  عقل  در درک حقایق  الله سبحانه و تعالی  ناتوان است و تنها راه رسیدن  به معرفت حقیقی، شهود و اشراق قلبی یعنی « قلب و عشق » است  نه استدلال عقلی . چنانچه:      

ــ خواجه عبدالله « انصاری » به این نظر است که: عقل ابزاری  محدود است که توانایی درک حقیقت ذات حق را ندارد و تنها  تا حد معقولات پیش میرود،  اما  برای رسیدن  به مقام  قرب الهی  و وصال معشوق،  نیازمند « عشق » و « جذبه » میباشد.                                              

ــ مولانا جلال الدین محمد « بلخی » اعتقاد داشت که: عقل با عشق باعث نور و معرفت الهی میشود وبه این اساس عقل را به دو نوع: عقل جزئی « عقل حسی » و عقل کلی « عقل الهی » تقسیم کرد.

عقل : عقل در قران کریم  بنام: « تعقلون ، یعقلون ،  یعقلها ،  نعقل ،  عقلوه  و  لُبّ »  بصورت  فعل  امده  و همچنان با  « تدبر ، فکر ، فهم ، علم  و لب و ایمان و تقوا و نفس  و روح  و قلب »  ارتباط  با معنی دارد  واز جانب هم  رب العالمین برای سعادت و رستگاری انسان به صراحت بیان کرده که: « در آفرینش آسمان‌ها و زمین، وآمد و رفت شب وروز،  نشانه‌های  برای خردمندان  است».

چنانچه مولانا داکتر سعید افغانی در کتاب « الاشارات والتنبیهات ابن سینا » بیان کرده که : عقل قوهٔ  تشخیص و ادراک لازمه  دارد و میتواند خوب و بد را از هم تفکیک کند. و همچنان  در« اندرزها » خویش  چنین نوشته است که:  خداوند تعالی؛  انسان  را فاعل  مختار و اشرف المخلوقات  آفریده و تصرف  کائینات را  به آن  داد ،  بنآ  اگر انسان هر قدر از اختیار جائز خود کـاربگیرد  و هر قدر در معرفت کائینات  افق  ذهن  خود را  وسعت دهد  به همان اندازه  از منافع  زندگی  بهره مند میگرد.

 الهی!                                                                                                                       

ــ نمیدانم  که جایگاه اصلی عقل :« قلب » است و یا « مغز» ؟ ولی؛  یقین دارم  که توعقل را منحیث « رحمت و نعمت »  به آدمی عطا  کردی، تا قلب  را به آن  تجلی دهد و با تفکرسالم  به کمال  برسد.

آی الله سبحانه و تعالی عزیز!                                                                                           

ــ  آی انکه تو آفریده « عقل » آدمی هستی !  با لطف خویش  برایم  « عقل سلیم » ارزانی کن ؛  تا  با « خرد ، تفکر ، تعقل ، عشق،  جذبه و اشتیاق »  فقط  تو را پرستش و عبادت کنم.

ــ آی انکه تو عطا کننده « « قلب » آدمی هستی! با  محبت خویش نور رحمت را تجلی قلبم  بگردان، تا با عشق حقیقی؛  برای سعادت  و رستگاری  خود و بشریت، جد و جهد نمایم.

امین یا رب العالمین

 

منابع و مآخذ:

ـ سوره ۱۲: یوسف ، ایه مبارکه « ۲ »: در مورد قران به زبان عربی که دران تفکر شود.                                  

ــ سوره ۲: البقره و ایه مبارکه « ۲۴۲» :  در مورد  فکر و اندیشه درمورد ایات قران.                                     

ــ سوره ۲: البقره و ایه مبارکه « ۱۶۴» : فکر و اندیشه درمورد آفرینش آسمانها و زمین و…                            

ــ  تفسیر احمد : مولف امین الدین « سعیدی» ،جزا« ۱ـ۲ـ۳»، صفحه « ۲۸۳» تفسیر ایه ۱۶۴ سوره البقره.         

 ــ سوره ۸: الأنفال ، ایه مبارکه « ۲۲» : در مورد کسی که نمی اندیشد، بدترین هستند.                                      

ــ سوره ۳: آل عمران ، ایه مبارکه « ۱۹۰ » : در آفرینش آسمانها و زمین و آمدن شب و روز…                         

 ــ سوره ۲: البقره ، ایه مبارکه « ۲۶۹ »: الله تعالی به هر کس که بخواهد حکمت مى ‏بخشد، و…                         

ــ  مثنوی معنوی ، دفتر چهارم . بخش  ۸۱ : مولانا بلخی : « جهد کن تا پیر عقل و دین شوی و …» .                   

ــ  کتاب « اخلاق نیکوماخوسی » :  نوشته ارسطو فیلسوف یونان.                                                               

  ــ اندرزها و نصایح : نوشته مولانا داکتر محمد سعید افغانی. « بخش دری ».                                                   

ــ الاشارات والتنبیهات ابن سینا: تحقیق پژوهش و ترجمه از: مولانا سعید افغانی، صفحه « ۱۳۸ ».                      

ــ  تحقیقات علمی داکتران مغز و عصب: مادی گرا ، دوگانه انگار ، وایلر پنتت ، راجراسپری و مایکل گازانیگا.       

ــ  بحث عقل ، فلسفه و تصوف از دیدگاه : خیام ، مولانا بلخی، امام محمدغزالی ، ابن عربی ، سهروردی ، ابن سینا ، خواجه عبدالله انصاری. « یوتیوب ــ هوش مصنوعی»  و معلومات عزیزانم : کرنزی صاحب و نوس صاحب.           

ــ فرهنگ زبان فارسی : دکتر مهشید « مشیری» و فرهنگ فارسی عمید : حسن « عمید»

17 جولای
۱ دیدگاه

خاکساری یا بی ادبی؟

( هفدهمین سال نشراتی )
تاریخ نشر : پنجشنبه  26 سرطان  ( تیر ) 1404  خورشیدی – 17 جولای  2025   میلادی   ملبورن  استرالیا

 

خاکساری یا بی ادبی؟

 اولین شعری را که در صنف سوم آموختم چنین بود:

با ادب باش که سرمشق جوانان ادب است

‎آیه   آیه   همه   جا   سوره  قرآن ادب است

 

بعد ها دانستم‌ که حیات طیبه‌ که قرآن کریم به آن پرداخته است در پرتوی ادب دست یافتنی میباشد.‌ زندگی بدون ادب نازیبا و ناگوار بوده و باید اهمیت عمیق این صفت را جدی بگیریم.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               

در دایرة المعارف اسلامی آمده است: ادب به معنای مجموع روشهای خوب زندگی کردن بوده است و دانشهایی جزو فنون ادبی به شمار می آمده اند که انسان را برای بهتر و زیباتر کردن آماده کنند. 

‎یکی از معانی ادب، عملی را با ظرافت انجام دادن می‌باشد. ادب و ظرافت متضاد زمختی و درشتی بوده و رعایت آداب امورات را مطلوب می سازد.

‎وقت گفتاری یا رفتاری به صورت زننده و زمخت و بی‌باکانه بیان می شود ادب رعایت نگردیده و فضا آلوده میگردد.

 

ادبگاه   محبت  ،  نازِ  شوخی    بر  نمی‌ دارد

‎چو شبنم سر به مُهرِ اشک می‌بالد نگاه آنجا

 [ بیدل ] 

برای بحث مفصل پیرامون ادب به لینک مندرج در پایان این متن مراجعه نمایید.۱

‎ما باید در انتخاب گفتار، رفتار، پوشش… دقت به خرج داده و این امور باییستی متناسب با 

‎موقعیت و مقصد متعالی باشد. آداب آموختنی میباشند و مودب ترین انسان تاریخ محمد مصطفی (ص) میفرمایند: خداوند مرا ادب نمود و نیکو ادب فرمود.

‎آنچه که آداب الهی را متمایز میسازد این است که  معرف آن آفریدگار انسان و متبلور آن  پیامبران و‌پیشوایان بوده و در مراحل قبل از تولد، حیات دنیوی، برزخی و اخروی؛ کامل، عمیق و جامع می باشد…

‎رسول خدا زحمات زیادی متحمل شدند که شایستگی برگزیدگی را کسب نموده و میفرمایند: العقل موهبة و الادب كلفة. عقل موهبت (بخشش الهی) است و ادب با زحمت بدست میاید.  

‎پس برای مودب شدن باید خواند و شنید و اندیشید و کوشید… 

‎این همه درد و تلخکامی  به علت  آن است که اکثریت انسان ها به امور حیاتی فوق کم  توجه می‌باشند.   

این در حالیست که امام‌ علی ع میفرمایند: شما به علم‌و‌ادب بیشتر نیاز دارید تا طلا و‌نقره.

سخن امام‌به معنای تحقیر طلا ونقره نموده بلکه مهمتر بودن علم وادب را بیان میکند. دو‌خصوصیتی که باعث ایجاد ثروت و سرمایه هم شده و طریق استفادهٔ سالم آن را نیز آشکار می سازد.‌

 

‎علامه اقبال با بکار گیری تعبیری تازه و واقعبینانۀ «مسلمان زاده»، علت بسیاری از ضعف های مسلمانان را  چنین ادیبانه بیان کرده است:

 

ادب    پیرایۀ     نادان     و     داناست

‎خوش آن کو از ادب خود را بیاراست

‎ندارم  آن  مسلمان  زاده  را  دوست

‎که در  دانش  فزود  و از ادب کاست

 

‎فرق نگذاشتن بین «مسلمان زاده»  و «مسلمان حسابی» باعث گمراهی بسیاری از افراد نا آگاه گردیده است.

‎ادب آداب داشته و  ادب حکم می‌کند که اول باید شاگردی و شنوندگی نمود و نه  استادی و داوری.

این در حالیست که بسیاری خواننده نشده؛ نویسنده شده اند!

در   مکتب  حقایق   پیش   ادیب  عشق

‎هان ای پسر بگوش که روزی پدر شوی 

‎هر مقام ادبی داشته و مزین بودن به آداب انسان را زیبا و بلکه دلربا میسازد.

‎زیبا ترین انسان اگر آداب را رعایت نکند باعث دافعه شده و به قول حافظ:

صد نکته غیر حسن بباید که تا کسی

‎مقبول طبع مردم   صاحب  نظر شود

‎بیشتر این «صد نکته» آگاهی و آراستگی به آداب و سجایا بوده و این در حالیست که بیشتر 

‎ما انسان ها به جلوت و جسمانیت اولویت قایل می‌باشیم. 

‎آرایش و پیرایش جنبه های ظاهری و باطنی داشته و چنین جمال وکمالی از هوش به گوش آید و از گوش به آغوش:

 

هر نکته‌ای که گفتم در وصف  آن شمایل

‎هر    کو    شنید      گفتا   للهِ     دَرُّ   قائل

‎تحصیل  عشق و  رندی  آسان  نمود اول

‎آخر بسوخت جانم در  کسب  این فضایل

‎حلاج بر سر دار این   نکته   خوش سراید

‎از شافعی   نپرسند   امثال   این مسائل

‎گفتم  که  کی  ببخشی  بر جان   ناتوانم

‎گفت آن زمان که نبود جان در میانه حائل

‎دل داده‌ام به یاری شوخی کشی نگاری

‎مرضیّةُ   السجایا     محمودةُ     الخصائل

‎از آب    دیده   صد ره    طوفان  نوح دیدم

‎وز لوح سینه نقشت  هرگز  نگشت  زایل

ای دوست دست حافظ تعویذ چشم زخم است

‎یا  رب  ببینم  آن   را  در   گردنت   حمایل

 

‎از واجبات زندگی مودبانه گفتار شایسته و متناسب میباشد که از بس اهمیت دارد مضمون و مجموعۀ تحت عنوان «ادبیات» پدید آمده که از ارزشها و افتخارات علمی و هنری هر قوم و قلمروی می باشد…

‎«ستوده ترین سخن خاموشی است موقعیکه سخن گفتن ضرورت نبوده» و شنوندگی انسان مودب، بیشتر از گویندگی اش می‌باشد.

‎فاطمهٔ زهرا پیشنهاد اصحاب زیادی  برای ازدواج را رد نمودند ولی وقتی  رسول خدا ص پیشنهاد علی  مرتضی ع را برای ایشان مطرح فرمودند این بانوی بی نظیر سکوت فرمودند. این یعنی با ظرافت ادبی، بیان موافقت قلبی! از تعدادی از اطرافیان رسول خدا در برابری ایشان گفتار و رفتار تند و نا متناسبی گزارش شده است. ولی ادب را نگر که علی ع در حیات رسول خدا ص سراپا گوش و ساکت بوده و این همه سخنان عمیق و اعجاب برانگیزی  سلطان متکلمین، بعد از رحلت رسول الله بیان و به یادگار مانده است.  بازهم ادب را نظاره کن که ام البنین همسر دوم امام علی که به ام الادب نیز اشتهار  دارند وقت شنیدند که امام حسین  و سه پسر برومنداش به شهادت رسیدند اول برای امام حسین عزاداری نمودند و بعدا به پسران از بطن خوداش! 

‎دنیای امروز به علم در خدمت سرمایه بیشتر از عقل و ادب بها داده و این باعث سیه روزی های زیادی شده است. در این صورت دیگران ادب را از کم توجهی ادبی  همچو مجامع آموخته و نظر نویسنده لوس آنجلس تایمز قابل یاد آوری میباشد: در هیچ مرحلۀ بشر این قدر پیشرفته نبوده و در هیچ مرحلۀ این قدر احساس نا امنی نمی‌کرده است!

‎عامل خرد پروری و پاسداری از فرد و جامعه این است که به  رهنمودهای ادب مداران چون سیدالشهدا  توجۀ جدی گردد: 

‎هر چیزی به عقل نیاز دارد و عقل به ادب.

‎چنانچه کدام عاقل به جزییات عبادات و اخلاقیات و معاملات میتواند آگاهی داشته باشد مگر این که آداب اموری همچو نماز، نیایش، حلال ها و‌حرام ها… را از منشای وحیانی دریافت کند.

‎ادیب  بزرگ بیدل میفرماید:

 

ای ادب بگذار تا مشق جنونی سرکنم

‎آخر این لوح جبین  بهر چه کار آورده‌ام

‎سادگی می‌خندد   از آیینهٔ  اندیشه‌ام

‎دل ندارد    هیچ و  من بهر نثار آورده‌ام

‎ذره را از خودفروشی شرم باید داشتن

بی‌ فضولی نیست هر چند انکسار آورده‌ام

 

‎ادبای ما در ادبگاه ادب و حقیقت؛ در موردی مقهوریت علم و عقلانیت، چنین سروده اند:

 

کرشمۀ تو  شرابی   به   عاشقان   پیمود

‎که علم بی خبر افتاد و عقل بی حس شد

‎طرب سرای  حقیقت   کنون   شود معمور

‎که طاق ابروی یاری من اش مهندس شد 

‎واقعیت این است که هر قدر درک و دانش انسان بیشتر می شود به ارزش و اهمیت رعایت مجموعهٔ آداب و اخلاق و سجایا؛ و نه صرفا ادب و خلق و سجیه بیشتر متوجه میگردد. فاجعه این است که به یکی دو یا سه سجایای ادبی و اخلاقی اکتفا نموده و جنبۀ مجموعی و عمومی و یا اکثری آنرا نادیده بگیریم.

‎خلق خوش خلق را شکار کند    یک صفت بیش از این‌چه کار کند؟

‎با یک‌صفت نیک اغفال شدن، حاکی از عدم رعایت علم و ادب است.

‎ کشوری ما و سایری بلاد که سرو سامان پیدا نمی‌کنند به این علت است که سران آن به نگرش فوق و ذیل نا آگاه و یا بی اعتنا اند:

تکیه برجای بزرگان نتوان زد به گزاف

‎مگر اسباب بزرگی «همه آماده کنی» 

 

بی ادبی عالم را به خاک و‌خون کشانده است. برای مزین شدن به آن باید اهل کوشش و‌ نیایش بود و از اسوه های حسنه الگو و آموزش دید.

از     خدا     جوییم    توفیق   ادب

‎بی‌ادب محروم گشت از لطفِ رب

‎بی‌ادب تنها نه  خود  را داشت بَد

‎بلک    آتش   در   همه   آفاق  زد

‎بدگمانی   کردن  و   حرص‌  آوری

‎کفر  باشد  پیش   خوان   مهتری

‎زان    گدا   رویانِ     نادیده    ز آز

‎آن   در ر حمت بریشان  شد فراز

‎ابر  بَر    ناید    پی     منع   زکات

‎وَز زِنا   افتد  وَ   با     اندر   جهات

‎هر چه بر تو آید از ظلمات  و غم

‎آن ز بی‌باکی و گستاخیست هم

هر که بی‌باکی کند  در راهِ دوست

‎ره‌زن مردان شد و  نامرد اوست

‎از ادب پرنور گشته‌ ست این فلک

‎وز ادب معصوم  و  پاک آمد مَلَک

‎بُد ز  گستاخی   کسوف    آفتاب

‎شد   عزازیلی  ز  جُراَت  رَدِّ  باب

‎عزازیل (نام دیگر ابلیس) از بی‌ادبی مردود شد.‌ علت این راندگی نژاد پرستی و تکبراش اش بود.

‎اهمیت ادب به حدی است که حکیمی چون بیدل به آن اصالت قایل شده و آن  را به‌مفهوم خاکساری گرفته و امور دیگر را اصل نمی داند:

 

ادب نه کسب  عبادت نه  سعی حق طلبی ست

‎به غیری خاک شدن هر چه است بی ادبی ست 

 

‎با توجه به اینکه «ادب مرد به ز دولت اوست»؛ فراگیری و آراستگی به آداب در کجای اولویت های روزمرۀ ما و اطرافیان ما قرار دارد؟!

 

سید احمد زکی حسینی

16 جولای 2025 میلادی

29 سرطان 1404 خورشیدی

 

۱:

https://hawzah.net/fa/Article/View/82451/ادب-و-سیر-آن-در-فرهنگ-فارسی