۲۴ ساعت

حکمت چیست؟

هجدهمین سال نشراتی )

تاریخ نشر : سه شنبه مؤرخ  ۲۹ ثور ( اردیبهشت ) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۱۹ می ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا

———————————————————————————————————————–

برهان الدین « سعیدی»

حکمت چیست؟

حکمت دنیا فـزاید ظن و شک ــ  حکمت  دینی پـرد فـوق فلک

مولانا جلال الدین محمد « بلخی »

حکمت:  در ادبیات « علم،  دانش،  خـرد ، فرزانگی ،  پند،  اندرز ، حلم ،  بردباری،  راستی، درستی و کلام  موافق حق »  را گویند.  مترادف‌ حکمت: «  دانایی ، خردمندی،  ذکاوت و هشیاری »  است؛ متضاد حکمت: « نادانی ، جهالت و  حماقت »  و جمع حکمت: « حِکَم » میباشد.

فلاسفه یونان بوستان:  حکمت را  نقطه اوج  کمال انسانی؛  زیستن،  شناخت حقیقت  و دستیابی  به فضیلت  تلقی  میکردند.  چنانچه: سقراط : حکمت را تلاش  و جستجوی  برای حقیقت  تعریف  کرده؛ افلاطون: حکمت را بالاترین فضیلت در شناخت حقایق و توسل  به سعادت حقیقی میدانست و همچنان ارسطـو: حکمت را « دانش حقایق هستی »  خوانده  و آن  را به «  حکمت  نظری و حکمت عملی » تقسیم نموده است. 

ــ حکمت در آئین زردشتی:  به  اساس اخلاق «  پندار،  گفتار،  کردار نیک »  بنا شده است؛ حکمت در آئین بودایی: درک عمیق، مستقیم و شهودی از ماهیت واقعی هستی است و حکمت در آیین هندو: دانش حقیقی « ویدیا »  و معرفت عالی « جْنانا » نامیده شده است.

ــ حکمت در ادیان ابراهیمی: به معنای دانشِ  الهی ، نور الهی  و شناخت حقایق هستی مسما  شده  و خاصتاّ  دین مبین اسلام  که دین « علم ، قول  و عمل » است در رابط  حکمت معتقد است که:  حکمت « نوری » الله سبحانه و تعالی میباشد و ارکان اصلی آن : « شناخت  حقایق هستی،  شناخت الله تعالی  و درک اسرارعالم » بوده  و حتی  قران کریم  بنام « حکمت ، حکیم  و کتاب » مسمی شده است.

حکمت در تصوف وعرفان : دانش عمیق و شهودی است که از طریق  تهذیب نفس،  مشاهده قلبی  و تجلی نور الله تعالی  حصول میگردد و صوفیان اعتقاد دارند که: حکمت؛  دانش  و معرفت عمیق قلبی « شهود » است که از طریق  تهذیب نفس وعشق حقیقی  به الله تعالی عزیز، کسب میشود.

شیخ الاسلام  خواجه عبدالله انصاری« هروی »؛ برای حکمت سه درجه «  دیدن ، گفتن  و زیستن » تعین کرده و آن  را به شرح  ذیل تعریف مینماید:

«  حکمت آن  نور است  که شعاع  آن  بر تو زند، زبان  به  صواب  ذکر بیاراید، و دل  به صواب  فکر بیاراید و ارکان به صواب حرکت  بیاراید، سخنی که گوید به  حکمت گوید،  دلها رباید،  جانها  را  صید کند،  فکرت  که  کند  به  حکمت کند،  باز وار پرواز کند و در ملکوت اعلی جولان  کند و جز در حضرت عندیّت آشیان  نسازد».

الهی!   

ــ میدانم  که حکمت « علم » و «  آئینهٔ دل » است ! آن  آئینهٔ  دل  که با « صیقل دل و تهذیب نفس »  منجر شده  و در آن « نور حق  و علم  حقیقی » ، تجلی کرده  و  راه  وصول  به  سرچشمه  حقیقت، خیر و سعادت ؛ آدمی میشود.  

ــ میدانم  که حکمت « معرفت یقینی حق تعالی » است:  آن معرفت یقینی؛ که بنابر مرحمت الهی توام  با « علم الیقین، عین الیقین  و حق الیقین  » کسب میشود.

ــ میدانم که حکمت « نور » است: آن  نور الهی که برعلاوه « فطرت وعلم اکتسابی »؛ با صیقل دادن  آئینهٔ دل  توام  با: « عشق حقیقی ، تزکیه نفس،  تواضع  و فروتنی، اخلاق حمیده ، صبر و پایداری، شکرگزاری، امانت داری، تکبر و غرور، بندگی  وعبادت خالصانه ، عطش ادراک حقایق  و… » بنام حکمت الهی « علم لدنّی »؛ مستقیم  به  قلب «  صدر » آدمی، بخشیده و متجلی میشود.

پس؛ آی الله تعالی حکیم  و با حکمت!

با لطف و رحمت خویش؛ قلبم  را با « نور حکمت » منور ساز تا  از عیوب ،  جهل  و رذایل  نفسانی پاک گردد و  با بصیرت سالم ،  با نیت پاک،  با اقوال،  احوال  و کردار صالح ؛  به سوی صلاح ، خیر و سعادت انسانی؛ هدایت نیکی شوم.  

امین یا رب العالمین

برهان الدین « سعیدی »

منابع و مآخذ:

ــ  سوره البقره ؛ ایه مبارکه « ۲۶۹ » در مورد حکمت و خیر فراوان الله سبحانه و تعالی.

ــ سوره الکهف؛ ایه مبارکه « ۶۵ »: در مورد « علم لدنّی » و داستان حضرت موسی « ع ».

ــ سوره لقمان ؛ ایات مبارکه « ۱۲ ــ ۱۹ »:  درمورد حکمت و نصایح  لقمان حکیم .

ــ سوره الأنفال ؛ ایه مبارکه « ۲۹ »: در مورد اینکه الله تعالی براى شما قدرت تشخیص میدهد.

ــ سوره الزمر؛ ایه مبارکه « ۲۲ » : مورد گشادن صدر و تجلی نورالهی در دل.

ــ سوره البقره ؛ ایه مبارکه « ۲۳۱ »: در مورد نام بردن قران کریم به « کتاب و حکمت » .

ــ صد میدان: خواجه عبدالله انصاری: صفحه « ۲۵» سه درجه حکمت: « دیدن ، گفتن و زیستن».  

ــ کشف‌الاسرار و عدهالابرار « تفسیر خواجه عبدالله انصاری »: ابوالفضل رشیدالدین میبدی، صفحه « ۳۸۵ ،  تفسیر سوره بقره ، ایه ۲۶۹  » در مورد تعریف حکمت.

ــ کتاب  شیخ الاسلام  خواجه عبدالله انصاری هروی : مولف  داکتر محمدسعید «سعید افغانی» ، صفحات « ۲۱۷ و ۳۱۳» در مورد علم حکمت.

ــ الاشارات والتبیهات ابن سینا: مولف مولانا سعید افغانی صفحات «۶۸ ــ ۷۰ » در مورد حکمت.

ــ تفسیراحمد: مولف مولانا امین الدین « سعیدی» ،جزء« اول ، دوم و سوم» ، صفحه « ۴۷۸» سوره البقره ، ایه « ۲۶۹» تفسیر و بیان حکمت. 

ــ گزیده کیمیای سعادت : امام محمد غزالی ؛ صفحه «  ۲۶ــ ۳۱»  در مورد معرفت یقینی.

ــ شعرمولانا جلال الدین بلخی: مثنوی معنوی، دفتر دوم ، بخش « ۹۲ » در مورد حکمت.

ــ فرهنگ زبان  فارسی:  دکتر مهشید « مشیری » صفحه  « ۳۷۲ » در مورد حکمت.

ــ فرهنگ فارسی عمید: تالیف حسن « عمید » صفحه «  ۴۱۳  » در مورد حکمت.