سیاسی ګوند، سازمانی جوړښت او

د دموکراتیکې رهبرۍ بنسټونه

لنډیز

سیاسی ګوندونه د معاصرو سیاسی نظامونو له مهمو سازمانی بنسټونو څخه ګڼل کېږی. دوی د ټولنې د بېلابېلو طبقو او ټولنیزو قشرونو د سیاسی غوښتنو د تنظیم، استازیتوب او انتقال په برخه کې مهم رول لری. په دموکراتیکو نظامونو کې سیاسی ګوندونه د دولت او ټولنې ترمنځ د ارتباطی پله په توګه عمل کوی او د سیاسی مشارکت، سیاسی شعور، مدنی ټولنې او د دموکراتیک فرهنګ په پیاوړتیا کې رول لوبوی. د ورکړل شوې سرچینې پر بنسټ، د یوه منظم او اغېزمن سیاسی ګوند اساسی جوړښتی عناصر مرامنامه، اساسنامه او د رهبرۍ مرکزی ارګان دی. دغه مقاله د همدې عناصرو د سیاسی او سازمانی اهمیت تحلیل وړاندې کوی او په ځانګړی ډول د ډله‌ییزې رهبرۍ، فردی مسئولیت، انتخاباتی مشروعیت، رهبرۍ د تناوب او د نړیوالو اړیکو اهمیت ته کتنه کوی.

کلیدی کلمې: سیاسی ګوند، دموکراسی، پلورالیزم، مرامنامه، اساسنامه، سیاسی رهبری، ډله‌ییزه رهبری، فردی مسئولیت، سیاسی مشارکت.

۱. سریزه

سیاسی ګوند د هغو افرادو یوه  سازمانی شوې (سازمان‌یافته) ټولګه (مجموعه) ده چې د ګډو سیاسی موخو د تحقق لپاره په منظم ډول سره یوځای کېږی. د سیاسی ګوند اساسی موخه یوازې د سیاسی قدرت ترلاسه کول نه دی، بلکې د ټولنیزو غوښتنو تنظیم، د سیاسی ارادې جوړول او د خپلو پلویانو د سیاسی فعالیتونو رهبری هم د هغه له مهمو دندو څخه ګڼل کېږی. په همدې معنا، ګوندونه د ټولنې د سیاسی جوړښت یوه مهمه برخه جوړوی.

په دموکراتیکو او څوګوندی نظامونو کې سیاسی ګوندونه د سیاسی سیالۍ له لارې هڅه کوی چې په سیاسی پرېکړو کې اغېزمن حضور ولری. دوی له یوې خوا د دولت او ملت ترمنځ د اړیکو وسیله ده او له بلې خوا د خلکو د سیاسی شعور په لوړولو، د مدنی ټولنې په وده او د دموکراتیک زغم په رامنځته کولو کې ونډه اخلی.

له همدې امله، د یوه سیاسی ګوند اغېزمنتیا یوازې د هغه په شعارونو او سیاسی حضور پورې نه محدودېږی؛ بلکې د هغه په سازمانی جوړښت، داخلی دموکراسۍ، رهبرۍ، برنامې او د غړو د مشارکت په څرنګوالی پورې هم تړاو لری.

۲. د سیاسی ګوند مفهومی او ټولنیز بنسټ

سیاسی ګوند د ګډو سیاسی موخو لرونکو افرادو سازمان‌یافته تجمع ده. د ګوند غړی معمولاً د ګډو ګټو، سیاسی لیدلوری یا ټولنیزو موخو پر بنسټ سره راټولېږی او د همدې ګډو موخو د تحقق لپاره منظم سیاسی فعالیت ترسره کوی. په دې بهیر کې ګوند د خپلو پلویانو د سیاسی غوښتنو د استازیتوب او تنظیم دنده پر غاړه اخلی.

د سرچینې په تحلیل کې سیاسی ګوندونه د ټولنیزو طبقو او قشرونو له ګټو سره تړاو لری. د ټولنیز او اقتصادی جوړښت بدلونونه د سیاسی سازمانونو پر جوړښت او فعالیت اغېز کوی. په همدې چوکاټ کې د سیاسی سیالۍ پراختیا د بېلابېلو سیاسی سازمانونو او ګوندونو د رامنځته کېدو زمینه برابروی.

دا لیدلوری ښیی چې سیاسی ګوند باید له ټولنې څخه جلا او خپلواک موجود ونه ګڼل شی؛ بلکې د هغه سازمانی جوړښت او سیاسی فعالیت د ټولنیز جوړښت، سیاسی شرایطو او د خلکو د غوښتنو له وضعیت سره مستقیمه اړیکه لری.

۳. سیاسی ګوند او دموکراتیک پلورالیزم

په دموکراتیکو نظامونو کې د سیاسی ګوندونو ترمنځ سیالی د سیاسی نظام عادی برخه ګڼل کېږی. ګوندونه د خپلو برنامو او سیاسی تګلارو له لارې هڅه کوی چې د خلکو ملاتړ ترلاسه کړی او په سیاسی پرېکړو کې ونډه واخلی. دا سیالی د دې لامل کېږی چې بېلابېل سیاسی لیدلوری د ټولنې په سیاسی ډګر کې څرګند شی.

د ګوندونو یو مهم رول د خلکو د سیاسی شعور لوړول دی. سیاسی مشارکت هغه مهال پراخېږی چې وګړی د خپلو سیاسی حقونو، مسئولیتونو او د ټولنې د سیاسی بهیرونو په اړه پوهه ولری. له همدې امله، د ګوندونو فعالیت د مدنی ټولنې له پراختیا او د دموکراتیک فرهنګ له پیاوړتیا سره تړاو مومی.

۴. د سیاسی ګوند بنسټیز سازمانی عناصر

د سرچینې له مخې، یو سیاسی ګوند د خپل فعالیت د تنظیم لپاره درې اساسی عناصرو ته اړتیا لری:

  1. مرامنامه؛
  2. اساسنامه؛
  3. مرکزی رهبرۍ یا لارښود ارګان.

دغه درې عناصر د ګوند د سیاسی هویت، سازمانی نظم او رهبرۍ اساسی چوکاټ جوړوی.

۴.۱. مرامنامه

مرامنامه د ګوند بنسټیز سیاسی سند دی چې په هغه کې د ګوند اساسی اهداف، دندې او اوږدمهاله سیاسی لیدلوری مشخص کېږی. د سرچینې له مخې، د ګوند برنامه باید د ټولنې د تاریخی او سیاسی شرایطو او د موجودو ستونزو د تحلیل پر بنسټ جوړه شی.

د ګوند مرامنامه له انتخاباتی یا لنډمهالو ائتلافی برنامو سره توپیر لری. د ګوند مرامنامه عموماً اوږدمهاله او بنسټیز اهداف بیانوی، په داسې حال کې چې ائتلافونه او انتخاباتی جبهې کولای شی د محدودې مودې لپاره مشخصې موخې ولری.

له همدې امله، مرامنامه باید یوازې د شعارونو مجموعه نه وی؛ بلکې د ټولنې د وضعیت، ستونزو، راتلونکی پرمختګ او د ګوند د سیاسی موخو یو منظم تصور وړاندې کړی.

۴.۲. اساسنامه

اساسنامه د ګوند داخلی سازمانی او اداری قواعد مشخصوی. په دې سند کې د غړیتوب شرایط، د غړو حقوق او مسئولیتونه، د پرېکړو د نیولو میکانیزم، د رهبرۍ د ارګانونو جوړښت، د کانګرسونو او کنفرانسونو څرنګوالی او نور سازمانی اصول تنظیمېږی.

د اساسنامې اهمیت په دې کې دی چې د ګوند داخلی اړیکې له شخصی اړیکو او فردی ارادو څخه تر ډېره د ټاکلو اصولو او مقرراتو تابع کوی. که سازمانی قواعد روښانه نه وی، د فردی واک، شخصیت‌پالنې او غیر دموکراتیکو رهبری میتودونو د رامنځته کېدو زمینه برابرېدای شی.

له همدې امله، اساسنامه باید د غړو مشارکت، د رهبرۍ حساب‌ورکونه، د واکونو محدودیت، داخلی دموکراسی او د رهبرۍ د ارزونې میکانیزمونه په پام کې ونیسی.

۵. د سیاسی ګوند رهبری

د ګوند رهبرۍ ارګان هغه سازمانی جوړښت دی چې د اساسنامې له اصولو سره سم د ګوند د عمومی غونډو یا کنګرو ترمنځ د ګوند د چارو رهبری کوی.

د دموکراتیکې رهبرۍ مهم اصل دا دی چې رهبری باید د یوه فرد په شخصی اراده متکی نه وی، بلکې د سازمانی اصولو، انتخاباتو او ډله‌ییزو پرېکړو پر بنسټ ترسره شی. په دې ډول، د رهبرۍ مشروعیت د غړو له ارادې سره تړاو پیدا کوی.

۵.۱. ډله‌ییزه رهبری او فردی مسئولیت

ډله‌ییزه رهبری د دموکراتیک سازمان یو مهم اصل ګڼل کېږی. د دې اصل له مخې، د ګوند مهمې پرېکړې باید د یوه فرد د شخصی ارادې پر ځای د جمعی بحث او پرېکړې له لارې رامنځته شی. په عین حال کې، د رهبرۍ د پرېکړو د پلی کولو په برخه کې هر غړی فردی مسئولیت لری.

دغه ترکیب ــ یعنې ډله‌ییزه رهبری او فردی مسئولیت ــ کولای شی له یوې خوا د شخصیت‌پالنې او فردی سلطې مخه ونیسی او له بلې خوا د سازمان د غړو مسئولیت‌پذیری پیاوړې کړی.

۶. د رهبرۍ انتخاب، تناوب او حساب‌ورکونه

د دموکراتیکې رهبرۍ یوه مهمه ځانګړنه د رهبرۍ بدلون او تناوب دی. د رهبرۍ منظم بدلون د دې امکان رامنځته کوی چې نوی کادرونه د سازمان په رهبرۍ کې ونډه واخلی، نوې تجربې او نظریات وړاندې کړی او له بدلېدونکو شرایطو سره د سازمان د تطابق زمینه برابره شی.

د رهبرۍ د انتخاب لپاره باید د کاندیدانو وړتیا، پوهه، صداقت، ټولنیز اعتبار، د دندو د ترسره کولو مهارت، د سازمان پر اهدافو باور او د مسئولیت‌پذیرۍ کچه په پام کې ونیول شی. سرچینه ټینګار کوی چې شخصی ملګرتیا، خپلوی او ورته شخصی اړیکې باید د رهبرۍ د ټاکلو اساسی معیار ونه ګرځی.

۷. د رهبرۍ وړتیا او د ګوند د فعالیت اغېزمنتیا

د ګوند د رهبرۍ کیفیت د سازمان پر عمومی فعالیت مستقیم اغېز لری. فعاله، مسلکی او ابتکاری رهبری کولای شی د ګوند لپاره لنډمهاله او اوږدمهاله پلانونه جوړ کړی، د هغو د پلی کولو مناسبې لارې ومومی او د سیاسی تحولاتو پر وړاندې اغېزمن غبرګون وښیی.

برعکس، کمزورې او غیر فعاله رهبری کولای شی د سازمانی اړیکو د کمزورتیا، د غړو د مشارکت د کمېدو او د تشکیلاتی فعالیتونو د ټکنی کېدو سبب شی. له همدې امله، د رهبرۍ انتخاب باید د ګوند د راتلونکی سیاسی ظرفیت له پلوه یوه مهمه سازمانی پرېکړه وبلل شی.

۸. د نړیوالو اړیکو اهمیت

د افغانستان د سیاسی وضعیت له امله، د سیاسی ګوندونو لپاره نړیوال چاپېریال هم ځانګړی اهمیت لری. د سرچینې له مخې، ګوندونه باید له نړیوالو سیاسی تحولاتو خبر وی او د خپلو مشترکو اهدافو لرونکو سیاسی ځواکونو سره د اړیکو د رامنځته کولو وړتیا ولری.

په دې برخه کې د رهبرۍ دیپلوماتیک مهارت، د نړیوالو تحولاتو درک او د دوه‌اړخیزو او څو اړخیزو اړیکو د مدیریت وړتیا د ګوند د بهرنی فعالیت مهم عناصر ګڼل کېږی.

۹. پایله

سیاسی ګوند د دموکراتیک او سازمان‌یافته سیاسی فعالیت له مهمو بنسټونو څخه دی. د یوه اغېزمن ګوند جوړښت یوازې د سیاسی شعارونو او انتخاباتی فعالیتونو له لارې نه بشپړېږی؛ بلکې روښانه مرامنامه، منظمه اساسنامه، دموکراتیکه رهبری، د غړو مشارکت او مسئولیت‌پذیری ورته ضروری دی.

د ورکړل شوې سرچینې عمومی استدلال دا دی چې د ګوند د مرامنامې، اساسنامې او رهبرۍ د جوړولو او ټاکلو په برخه کې بې‌پروایی د ګوند پر سیاسی ژوند او راتلونکی منفی اغېز لرلای شی.

په ځانګړی ډول، د رهبرۍ د انتخاب لپاره د وړتیا، صداقت، سیاسی پوهې، مسئولیت‌پذیرۍ او ټولنیز اعتبار په څېر معیارونو ته پاملرنه، د فردی سلطې پر ځای د ډله‌ییزې رهبرۍ پیاوړتیا، د رهبرۍ تناوب او د غړو د مشارکت تضمین هغه اصول دی چې د یوه منظم او دموکراتیک سیاسی سازمان د جوړېدو لپاره مهم بلل شوی دی.

په پای کې، د سرچینې له لیدلوری، د ګوند د اساسی موخو، سازمانی اصولو او رهبرۍ په اړه ژور فکر او منظم تصمیم‌نیونه یوازې یوه تشکیلاتی اړتیا نه ده، بلکې د ګوند د سیاسی ثبات، فعالیت او راتلونکی له برخلیک سره مستقیمه اړیکه لری.

د سرچینې یادونه

ددې لیکنې سرچینه د (ګوند، جبهه او جنبش) په نامه لیکنه ده چې د ۲۰۱۲م کال د سپتمبر د میاشتې په ۲۷مه نېټه لیکل شوې او د هېواد په مطبوعاتو او ویبسایټونو کې نشر شوې ده. د همغې مقالې د لومړۍ برخې (سیاسی ګوند) د محتویاتو پر بنیاد مې دا لیکنه په اوسنۍ علمی او تحلیلی بڼه تنظیم کړه چې اصلی متن یې د «سیاسی ګوند» مفهوم، د ګوند او ټولنیزو قشرونو اړیکه، مرامنامه، اساسنامه، رهبری، ډله‌ییزه رهبری، د رهبرۍ تناوب او د نړیوالو اړیکو اهمیت څېړی.

نور محمد غفوری

۲۵/۰۸/۲۰۲۶