هرگز نمیرد آنکه دلش زنده شد به عشق…
(نوزدهمین سال نشراتی )
تاریخ نشر : چهار شنبه مؤرخ ۲۷ عقرب ( آبان ) ۱۴۰۵ خورشیدی – ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶ میلادی – ملبورن – استرالیا
————————————————————————————————————————————————–
*هرگز نمیرد آنکه دلش زنده شد به عشق…*
یادی ار ، زنده یاد استاد محمود صفر زاده
اوایل سال ۲۰۱۱ بود که با دریغ و درد جامعه فرهنگی کشور و مخصوصا محافل ادبی شهر هامبورگ یکی از چهره های فراموش نشدنی این عرصه را از دست داد.
این شخصیت فرهیخته ، زنده یاد استاد محمود صفر زاده بود ، ادیبی با دانش، آموزگاری نمونه، سخنوری بی همتا و مهم تر از همه انسانی وارسته، مهربان، صبور و با گذشت که به وطن و مردمش عشق می ورزید و مردم نیز او را صمیمانه دوست می داشتند ، بطوری که در فقدان
او پیر و جوان و عارف و عامی گریستند و شهر در ماتم فرو رفت.
یکی از شاگردان استاد در حالیکه اشک می ریخت و از شدت تاثر بریده بریده صحبت میکرد در مورد معلم مهربانش چنین میگفت:
(( رفتار و گفتار استاد صفرزاده با ما چنان با مهر و محبت بود که سرکش ترین شاگردان در دست های مهربان ایشان چون موم نرم می شدند و پا گریز ترین آنها با عشق و علاقه به درس استاد حاضر میگردیدند. ))
بقول نظیری نیشابو ری:
درس ادیب اگر بود ، زمزمه محبتی
جمعه به مکتب آورد، طفل گریز پای را
استاد از اوان جوانی شمع فروزان محافل ادب دوستان بود و بر قلوب اهل ادب گرمی و روشنایی می بخشید.
استاد را میتوان یکی از بهترین سخنوران و گردانندگان برنامه های فرهنگی دانست که در این راستا دانش عمیق ادبی،حافظهی قوی و یک
دنیا تجربه یاور او بود.
*****
من که افتخار نیم قرن دوستی با آن عزیز را داشتم اجازه میخواهم گوشه ای از سیر این رفاقت را برای شما شرح دهم.
سال ۱۳۴۷ خورشیدی بود که با شوق و دلهره سوار سرویس شرکت زنده بانان شدم تا از هرات راهی کابل شوم. شوقم بخاطر ورودم به دانشگاه و ترسم برای محیط جدیدی بود که باید با آن خو کنم.
دانشگاه کابل را زیبا و دلنشین یافتم. ساختمان های زیبا و نوساز (که توسط شرکت آلمانی هوخ تیف بنا شده بود) و دختران و پسران شاد و خندانی که کتاب به بغل، به هر سو پراکنده بودند. لیلیه یا خوابگاه دانشجویان هم ساختمان بزرگ ومجهزی بود که برایم بزرگترین ارمغان را بهمراه داشت، چرا که من در آنجا با عزیزانی محشور شدم و مدتی زیر یک سقف زندگی کردم که هر یک دنیایی از مهر و صفا و دانش بودند.
آقای ناصر رضایی، آقای لطیف ناظمی، آقای محمود صفرزاده و چند عزیز دیگر.
هر یک از این عزیزان دنیایی از شعر و ادب و صفا و صمیمیت بودند که خاطرات زیبای آن دور هم نشستن ها و شعر گفتن ها و شعر شنیدن ها را هرگز فراموش نخواهم کرد. دریغ که من نتوانستم ازخرمن فضل و مهر و محبت این عزیزان خوشه ی برچینم.
دوستی من و محمود جان که از هرات آغاز شده بود از این زمان قوام بیشتری یافت.
هر وقت فرصتی دست میداد مخصوصا شب های مهتابی آخر هفته، با تنی چند از دوستان یکدل، دل به دریا میزدیم وراهی بند غرقه می شدیم. آن وقتها که یادش بخیر باد، غرقه در شبهای مهتابی، غرق زیبایی و جلال طبیعت بود. آنگاه که عکس ماه بر سطح آبهای دریاچه ی غرقه می افتاد، گویی قایق نورانی ای بود که بر امواج ریز دریاچه به حرکت در آمده است و یا این، پری قصه های کودکانه است که تن در زلال آب میشوید.
آنگاه که سکوتی آرام بخش، همه جا را فرامیگرفت و تنها صدای ملایم امواج و نسیم شبانه، چون ملودی مسحور کننده ای با تارهای احساسات
پنهانی ما به بازی می نشست، محمودجان ما، بنا به تقاضای دوستان، با صدای افسون کننده و بیانی شاعرانه ندا در میداد:
بی تو مهتاب شبی باز از آن کوچه گذشتم
همه تن چشم شدم، خیره به دنبال تو گشتم
با آهنگ صدای محمودجان، ما در خود فرو میرفتیم و هر چه شعر جلوتر میرفت بیشتر در افکار و خاطرات خویش غرق می شدیم و در عالم رویا به دنبال کوچه ای می گشتیم تا بر لب جوی آن بنشینیم و از یار بی وفا گله ها کنیم.
گاه از دور صدای نوای نی به گوش میرسید که نوازندهی عشق گم کرده، آهنگ غریبانه ای می نواخت و محمود جان به اینجا میرسید که:
رفت در ظلمت غم، آن شب و شبهای دگر هم .
و ما باورمان نمی شد که آن شب و شبهای دگر، این چنین زود از دست برود و ما بمانیم و خاطرات آن شبها…
*****
هنوزمدت زمان کوتاهی بیش از آن شبهای شیرین وروزهای نیکو نگذشته بود که به قول شاعر گرانقدر استاد ناظمی،«بادهای وحشی شمال
وزیدن آغاز کرد و توفان سهمناک سرخ، خرمن هستی و زندگی مردم ما را به تاراج برد». درخت تنومند دوستی ها نیز در مسیر آن توفان بیداد گر، در امان نماند. بسیاری از برگهای سبزینه اش زیر سم های افسارگسیخته گان له شد و بسیاری دیگر را چنان باد با خود برد که هرگز اثری از آنها دیده نشد.
تعدادی از برگهای خوش نصیب آن درخت سایه گستر، بعد از طی مسافت های طولانی در مسیر باد حادثه، در سرزمینیبیگانه فرود آمدند و چه خوشبخت بودند آنهایی که چند برگ هم ریشه ی خویش را باز یافتند.
*****
و چنین بود که من بعد از پانزده سال دوری و فراق، دوست نازنینم استاد صفرزاده را در شهر هامبورگ در آغوش گرفتم. چه زیبا بود آن لحظه ی فراموش نشدنی …
بعد از اینکه طومار خاطرات تلخ و شیرین پانزده سال جدایی را مرور کردیم و مدتی بیاسودیم، بر آن شدیم تا با همیاری عزیزانی هم فکر و هم اندیشه، نهال تازه ای در این سرزمین بنشانیم که چنین کردیم و نامش را کانون فرهنگی افغانستان وآلمان نهادیم.
اکنون که دیگر آن یاور خردمند در میان ما نیست، امیدوارم کانون، این یادگار او، همانطور که حدود سی سال است، درخدمت فرهنگ فارسی است، همچنان با قدی افراشته، رشد کند و باقی بماند.)
*****
استاد محمود صفرزاده در سال ۱۳۲۶ خورشیدی در شهر باستانی هرات، در میان خانواده ی مهربان و اهل دانش، پا به عرصه ی وجود گذاشتند.
ایشان دوره دبیرستان را در لیسه سلطان غیاث الدین غوری هرات سپری و در سال ۱۳۴۴ از آنجا فارغ التحصیل شدند. استاد، درسال ۱۳۴۵ پس از موفقیت در اولین دوره امتحانات کنکور وارد دانشکده ادبیات و علوم اجتماعی کابل گردیدند.
لازم به یاد آوریست که دانشجویان آن دوره شاهد نا آرامی ها و حوادث ناگوار سیاسی بودند که باعث تعطیل شدن ششماهه دانشگاه شد. آقای صفرزاده در سال ۱۳۴۹ موفق به دریافت لیسانس ادبیات گردیده سپس به خدمت عسکری فراخوانده شد که بعد از طی دورهی یکساله کورس احتیاط، راهی شهر هرات شده و بر کرسی استادی ادبیات در لیسه سلطان ، همان مدرسه ای که خود، شاگرد آن بودند ، تکیه زنند.
در این زمان استاد به عنوان مربی و سرپرست تیم فوتبال هری نیز انجام وظیفه می نمودند که زحمات ایشان باعث شهرت فراوان این تیم گردید.
این دوره خدمت ایشان بیش از سه سال ادامه نیافت زیرا بنا به تصمیم نا بخردانه وزارت معارف وقت ، این دبیرستان کهنسال و باسابقه هرات، به لیسه زراعت تبدیل گردید. از آن پس ایشان به عنوان دبیر ادبیات لیسه جامی هرات به انجام وظیفه پرداختند.
از آنجائیکه استاد در این زمان حلقه ازدواج بر انگشت کرده بودند و میبایست در کابل رحل اقامت افکنند، ازسال ۱۳۵۶ خورشیدی به عنوان استاد ادبیات دری و آمر دیپارتمنت زبان و ادبیات فارسی در دبیرستان امانی کابل منصوب گردیدند. این دوره خدمت ایشان تا سال ۱۳۶۵ ادامه یافت آنگاه استاد نظر به شرایط نا مساعد و خطرناک سیاسی و اجتماعی ،مجبور شدند خلاف میل باطنی خویش، با رخصتی بدون حقوق، از سمت معلمی کناره گیری نمایند و از آنجائیکه اوضاع بسیار تا بسامان و خطرناک گردیده بود ایشان به اتفاق افراد خانواده خویش چون هزاران هموطن دیگر مجبور به ترک سرزمین اجدادی خویش گردیده عازم کشور آلمان شدند.
استاد در غربت نیز از فعالیت های فرهنگی و ادبی باز ننشسته ، در برنامه های فرهنگی کانون فرهنگی افغانستان آلمان ونشرات این نهاد چون تلویزیون فانوس و مجله فانوس سهمی پر رنگ داشتند و مدتی نیز به عنوان مسوول کانون فعالیت کردند. لازم به یادآوری است که درخشش فرهنگی استاد همواره در برنامه ها ی هموطنان و سایر همزبانان چشم گیر بوده است .
*****
با دریغ استاد صفرزاده به علت بیماری در سحرگاه پنجشنبه هفدهم فبروی ۲۰۱۱ در یکی از شفاخانه های شهر هامبورگ زندگی را بدرود گفتند.
پرواز ملکوتی روح پاک استاد صفرزاده، نه تنها همسر مهربان و دو پسر و یک دختر ایشان را در ماتم نشاند، بلکه جامعه فرهنگی کشور را نیز سوگوار کرد.
****
در آخرین دیدار، در شفاخانه، یادداشتی به من داد و گفت: این، وپیشت باشد، شاید لازم شود. وآن شعری بود که برای سنگ آرامگاهش
سروده بود؛
محمود چه زود به سوی معبود دوید
بشکست قفس، به سوی مقصود پرید
یک عمر به گلستان ادب، برگ چین بود
بی برگ شد و گوشهٔ غربت امید
*****
روح استاد صفرزاده عزیز شاد، و یادش گرامی باد.
فضل الله رضائی« بسمل »
هامبورگ – نوامبر ۲۰۲۶

جناب آقای رضایی بسمل عزیز ، با سپاس و امتنان از شما ؛ روان زنده یاد استاد
محمود صفر زاده را شاد وخشنود می طلبم.
باعرض حرمت
قیوم بشیر هروی