۲۴ ساعت

هویت و فرهنگ هرات از کجا ریشه می گیرد (بخش شانزدهم)

( نوزدهمین سال نشراتی )

تاریخ نشر : سه شنبه مؤرخ  ۱۹ عقرب ( آبان ) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا

————————————————————————————————————————————————–

هویت و فرهنگ هرات از کجا ریشه می گیرد

(بخش شانزدهم)

دوست محمد خان ایماق

====================

پیوسته به گذشته :

در درگاه رواق ورودی مجتمع زیارت خواجه عبدالله انصاری در شهر هرات سنگ قبر یشم یکپارچه ی که به زیبایی تراش شده است، به خوش خطی نستعلیق این ابیات حک شده اند:

فغان که دولت دوست محمد ز مسند اقبال

ز  جور   چرخ   فرو خفت    در   لحد   ناگاه

فروغ    دیده    ایماق   و   نور   دیده  قوم

جوان    زنده    دل    و   مرد     کار    آگاه

یگانه    تاجر   روشن     دل     بلند    نظر

خدا پرست   و    وطن   پرور و ترقی خواه

به درد خسته   دلان  بود مرهمی از لطف

دعای خلق  بود   بس  بر این   فقید گواه

برای   شهر    هری   دستگاه   برق   آورد

که هست مردم ازان روز و شب قرین رفاه

به پیشبرد   صنایع   مساعی  اش  کافی

به  پیشبرد   معارف     توجهش    دلخواه

خدا به  رحمت   خود   تربتش کند روشن

به   حق    اشهد ان     لا     اله     الا   الله

خرد به سال  وفاتش  به آه و زاری گفت

شفیع   دوست   محمد  بود  رسول الله

سال ۱۳۲۷

هنوز جوان بود که دوست محمد خان ایماق وفات کرد. او با عبدالمجید خان همزاد بود و از دوستان و همکاران نزدیک و پایدار. عبدالمجید خان ۱۰۳ سال عمر کرد و دوست محمد خان فقط ۵۲ سال.

.

.

دوست محمد خان به قول فرزند برومندش محمود شاه ایماق که اینک در امریکا با خانواده اش زنده گی می کند، در شهر هرات در یک خانواده نظامی به دنیا آمد. در مدرسه های شهر درس خواند. خیلی با هوش بود. زود نوشتن و خواندن آموخت. به مطالعه پرداخت و در خط و انشا و املا از سرآمدان زمان شد. در سمت کاتب لوازم در سپاه هرات کار می کرد. اما این کار را گذاشت و به تجارت پرداخت. مثل برخی دیگر از تاجران هرات با ترکستان روسی و ایران تجارت داشت و رفت و آمد. باری در سفری در هیمن منطقه با تاجری اهل آذربایجان آشنا می شود. دخترش را می بیند و گرفتار می شود و بعد با او عروسی می کند و او را به هرات می آورد. در هرات کار او رونق می یابد. دو کارخانه برق تاسیس می کند، یکی برق حرارتی در شهر نو هرات و دیگری کارخانه برق آبی در جلوارچه. با آمدن برق در هرات دوست محمد خان ایماق چاپخانه می آوررد و آن را فعال می سازد. در تاسیس بانک ملی به ابتکار و کوشش عبدالمجید خان دوست محمد خان در کنار تاجران دیگری مثل عبدالخالق خان، سید عظیم و سید کریم، محمد کریم شمس، سید محمد قناد، برادران مختار زاده جعفر جان و غلام حیدر جان و تاجرانی از قندهار و کابل نقش فعالی دارد. همین که بانک به ریاست عبدالمجید خان که در این هنگام تخلص زابلی ( پیش ازان عبدالمجید حکیم زاده بود و در وقت تجارت در مسکو عبدالمجید حکیموف) را برگزیده است گشایش می یابد، دوست محمد خان در سمت معاون بانک ملی برگزیده می شود. خانواده به کابل نقل مکان می نماید. دوست محمد خان خان یک پارچه فعالیت است. در بانک ملی و موسسات بسیاری که به همت و سرمایه گزاری بانک ایجاد شده اند، فضای کار خیلی گسترش یافته است. دوست محمد خان فابریکه حجاری و نجاری را در خواجه ملا – نزدیک دهمزنگ- برپا می دارد که محصولات گوناگونی را تولید می کند. در جنب آن ورکشاپ ترمیم عراده جات را می سازد. شاید این اولین ورکشاپی در نوع خود بوده باشد. در کابل باز هم دل عاشقانه اش پر می کشد و این بار با یک دختر کابلی محمد زایی عروسی می کند. در زمین بزرگی در جاده دارالامان خانه می سازد. جالب است که هر دوزن در این خانه باهم و دوستانه زنده گی می کنند. محمود شاه ایماق که از مادر محمد زایی است می گوید که میان من و خواهرم جمیله و برادران و خواهران مادر آذربایجانی هیچ تفاوتی نبود و همه با هم در فضای صمیمیت زنده گی می کردیم. همین می رساند که دوست محمد خان مدیری شایسته و با تدبیر بوده است و در عین حال قدرت دوست داشتن را یافته بوده است.

دوست محمد خان در حقیقت بازوی راست عبدالمجید خان است. و آقای زابلی انسانی تحصیلکرده که به چند زبان وارد بود و تجربه کار تجارت را در هرات و تاشکند و مسکو و المان داشت و با بزرگان اقتصادی دوران در المان و شاید هم در روسیه دیدادر کرده بود، ( می گویند حتا دو بار با لنین ملاقات کرده بود) نه فکر یک پروژه بل در اندیشه استراتیژی کلان پیشرفت افغانستان بود. در آن زمان او و همکارانش دریافته بودند که بزرگترین ثروت یک سرزمین مردم آنست. لاکن برای این که انرجی، توانمندی و قدرت ابتکار و پیشرفت مردم متجلی شود چند شرط بنیادی باید تامین گردد، اول ثبات دولتی و اجتماعی برقرار باشد. دوم سکتور یا بخش خصوصی از آزادی تمام در عرصه های اقتصادی برخوردار گردد و دولت در همه احوال به بخش خصوصی اعتماد کند و همکاری نماید. سوم فعالیت بخش خصوصی برای مردم اشتغال و رفاهیت بیاورد. مهمترین دستاورد چنین شیوه ی ایجاد اعتماد قابل اطمینان میان سرمایه گزاران و تاجران بود آن چه فضای اجتماعی آن دروان را نیز با اعتماد نسبی عجین ساخته بود. و این خیلی مهم است. گمان می کنم نیاز باشد تا دوران صدارت سردار هاشم خان فقید دقیق و بدون پیش فرض های سیاسی بررسی گردد. چنین به نظر می رسد که بر ای زابلی و یارانش چنین فضایی آماده شده بود که در زمانی اندک بخش خصوصی موفق شد بنیادهای صنایع انرجی، مواد ساختمانی، نساجی، زراعت صنعتی، شهرسازی و خانه سازی، صنایع سنگ و چوب و از همه مهمتر بانک ملی و بانک افغانستان را ایجاد کند و به مرکز فعالیت های مالی نه فقط افغانستان که خارجی تبدیل نماید. اعتبار مالی و تجارتی افغانستان را در اروپا و امریکا ارتقا بخشد و بتواند از پشتیبانی مالی بانک ها معتبر برخوردار گردد. این دستاورد در چنان دورانی بی تردید سزاوار مطالعه و بررسی منصفانه است.

ادامه دارد . . .