گنج گهر و رنگ و رنج !

اقبال حبیبی 
——————————
.
در آغاز می خواهم نظر شما را به نتیجه گیری افکار عمومی و باز نگری از چند اثر ارزشمند هنری و فرهنگی جلب کنم که در جامعه نشرات  و مطبوعات افغانستان بیش از ۲۰ جلد کتاب متنوع وچهار اثر شاخص از مجموعه های خوشنویسی طراز اول خطاطان زبر دست هرات را تاکنون جمع آوری و منتشر نموده ـ او پژوهشگری پر تلاش و فردی شناخته شده است- دوست و هم صنفی و فرهنگی صمیمی هم‌ولایتی‌من که از خرد سالی خطی خوش داشت و در مکتب ابتدائیه عبدالواسع جبلی غرجستانی در یک صنف ویک صندلی برای یک آرمان و آرزو، درس میخواندیم ـ او محمد رفیع اصیل یوسفی شاگرد قدیمی استاد محمد علی عطار و پیرزاد هروی واز سال ۱۳۵۲ش از مکتب سیف بن یعقوب به ابتدایی جبلی ثبت نام نمود و سالها شاگرد خوب خواهرم بود که درین مکتب معلم بود.
.
اصیل از همان آوان دفاتر مشق شبانه، انشا و املا و تکالیف درسی اش نمونه بود و مورد استقبال و توجه معلمان ما قرار داشت و گاهی بر سر تخته سیاه با تباشیر سفید در ساعت آموزش خط و بدستور معلم برای شاگردان خوشنویسی می آموخت، او با تمام نمودن دوره،،بکلوریا،، در لیسه مولانا عبدالرحمن جامی هرات وبا هزاران آرزو و آرمان که می خواست با بورسیه تحصیلی دانشگاه پاتریس لومومبا در مسکو – رشته تاریخ، ادبیات و علوم اجتماعی درس بخواند شوربختانه با وقوع تهاجم شوروی و آغاز جنگ و نا کارآمدی و نا امنی ـ ناچار شد که وطن را ترک گوید و مهاجرت اختیار کند که این فراز عمرش قصه ای دراز دامن دارد ، اما چهار اثر هنری خوشنویسی که بوسیله او در ایران منتشر گشت و سبب کنش های مفید و مستند و تجربی در میان جامعه هنری میزبان ومحیط میهن ما شدکه عبارت اند از :
۱ – مرقع قرآنی،، اساور،، اثر استاد محمد علی عطار هروی ـ که در گرامیداشت صدمین سالروز تولد استاد منتشر شد.
.
.
۲ – هشت قلم هنر خط – اثر استاد امین الله پیرزاد هروی.
.
.
۳ – تجلیگاه هنر خط – مجموعه خطوط استاد پیرزاد هروی.
.
۴ – تلاوت نی ـ مجموعه خوشنویسی آثار نجیب الله انوری.
.
.
من از خاکستر سردم که 
درمن شعله همه عصیان هاست 
من آن دریای آرامم که در من
فریاد همه ی توفانهاست 
من آب سرداب تاریکم 
که درمن 
آتش همه ایمان هاست…..     
« احمد شاملو »
.
.
“نکته جالب درباره این عکس ، پادشاه افغانستان « امیر شیرعلی خان » و حضور هر دو پدر بزرگ
احمد شاملو (شاعر شهیر ایرانی) در آن است. ‏نفر چهارم ایستاده، «دبیر شریف»پدر بزرگ
مادری احمد شاملو و ‏نفر اول نشسته از سمت راست، « محمدحسن خان شاملو »،
پدربزرگ پدری احمد شاملو.”میباشد ….. 
در جایی خوانده بودم  که این عکس در هرات گرفته شده است…
.
————————————————–
.
خوبست گفته آید که اصیل یوسفی از آخرین بقایای بازمانده دودمان شاملو های اصیل کابل و هرات است،که اجدادشان از شام، روم، تبریز وشیراز در آغاز قرن پانزدهم میلادی بسوی وادی های خراسان و هرات وبلخ کوچیدند. او نیز چون نیاکان هنر دوستش وارث،قلم، وشمشیر و شرف گشت، شخصیتی که عمری ، رنج غربت و جنگ را به رنگ هنر و سازندگی و امید مبدل کرد و توانست با نگاهی فرا جناحی و انسان دوستانه هم  به روح هنر پویا و اصالت گرای کشورش جانی تازه بخشد وهم بستر های آموزشی مدرنی چون بنیاد خیرین مدرسه ساز افغانستان و کانون هنرهای زیبا اندیشه ودانش را با همراهی استاد روان شاد پیرزاد هروی و استاد سعادت ملوک تابش و همکاری زنده یاد استاد براتعلی فدایی ، قدوس یاسین زاده، میرویس رضا زاده ، با جمعی دیگر از همفکران بنیاد  نهد و برای نسل فردا و آینده ساز بیادگار بگذارد.
.
اینک درین نبشته می خواهم از چهار اثر منتشرشده توسط دوست قدیمی و همصنفی همفکر وهمدردم یادی بنمایم که آثاری درخور در حوزه هنر فراموش شده سرزمین ما و بازگشت بدوره پسا جنگ و آشوب محسوب می شود و روزنه ایست بسوی آینده لبریز از مهر، امید و روشنی.
.
.
در ابتدای این بحث به معرفی،، رنگ و رنج ،، و ضرورت تدوین و نگارش چنین اثر پژوهشی، تاریخی و هنری از زبان و قلم استاد مرحوم براتعلی فدایی می پردازم که در مقدمه طلاییه کتاب، شعری قصیده گون تقدیم داشته اند به مولف آن با عنوان :
.
گنج گهر 
خوشا مراتب  فضل  و زهی  مقام  هنر
کز آن  بود  به  جهان  افتخار  هر  کشور 
هزار گنج گهر گر  تو  راست ،هست فنا 
ولیک آنچه که باقیست،اوست گنج هنر
به ملتی که ز فضل وهنر نشانی نیست 
بود چو پیکر بی جان،تو زنده اش مشمر
هنر اصالت فرهنگ و عین  زیبایی است 
خداست  عاشق  زیبایی ـ ای  هنر پرور
هر آنکه  رموز  هنر را به  واقع نشناخت 
یقین که  می  نبرد  پی  به  صنعت داور
هنر به  نزد هنر  ناشناس ، عرضه مدار 
که  قدر زر  نشناسد  کسی  بجز  زرگر 
به حسن خط بنگر کو چو عارض خوبان 
دهد    به  دیده   بیننده ، روشنایی بصر 
ببین    به   نقش    دل انگیز کار نقاشان 
که طرح کرده چه زیبا همه نقش وصور
ظریف   کاری   تذهیب    بین  و مینیاتور 
که تاب    طره   خوبان    در آیدت   بنظر 
ز شعر جوی چو داری هوای گوهر ناب 
که نیست در یم هستی  ازین گهر بهتر 
غذای روح و قرار  دل است  موسیقی 
بشرط   آنکه   ز عرفان   بود   پیام   آور 
به کنده   کاری   و   زیبایی   منبت  بین 
که هست حاصل اعجاز دست و کار بشر
ز سعی و کوشش و اندیشه رفیع اصیل 
که در قبیله   فرهنگ  ـ اوست  نام آور 
تهیه شد  طبع این رساله  که   هست 
ز اختران    سپهر    هنر   ،   یگانه   اثر
به نزد اهل نظر هست درخور تحسین 
تلاش و زحمت  این نیک  مرد  دانشور 
«(سروده شده ۹حمل ۱۳۸۳ خورشیدی)»
یادی از یار سفرکرده 
.
.
قطعه شعر زیبای زنده یاد استاد فدایی در اصل حکم یک تقریظ منظوم یا دیباچه آغازین در ستایش( رنگ و رنج) از نگاه، قلم و
اندیشه اصیل دارد.
قصیده بلند و باریک اندیشانه فدایی،پرچمدار کلماتیست که حال و هوای رنگ و هنر و فرهنگ را واکاوی و آشکارمی نماید.
وقتی یک پیر و مرشد و پیرو مسلم ادبیات فارسی در طلیعه کتاب ـ ابیاتی چنین استوار می آورد، در واقع سرود دلنشین این ضیافت فرهنگی را می سراید.
اوبا انتخاب خاطره انگیز ترین رویشها ونوازشها ، روح وقلب خواننده را آرامش می بخشد و ذهن طرف را برای برای ورود به جهان واقعی [رنگ و رنج ] آماده می سازد.
از آنجا که این شعر در آغاز کتاب و بعد از مقدمه استاد سید ابوطالب مظفری درچکاد هنر آوران هری نشسته و مانند نوری بر کل اثر می تابد.،،،،،
شعر روان شاد ،، فدایی ،، بزرگ دو  ویژگی دیگر هم دارد در قالب جستاری انواع هنر که تقریبا گوناگونی آنرا با نام و نشان نام می بردحتا هنر موسیقی و ضرورت شناخت ریشه های عرفانی آن.
دوم، تایید جستار نویسی سپهر اختران هنر، که در نمایه هنرمندان معاصر و معرفی بیش از سیصد و بیست نفر از آغاز،،نمایه،، در صفحات ۳۳۳ تا ۵۵۳  صفحات کتاب در حدود دو صد و بیست برگ را در بر می گیرد که بزعم اکثر صاحب نظران ـ زنده ترین و پویا  ترین ودر عین حال،، امید بخش،، ترین فصل پایانی کتاب رنگ و رنج شمرده می شود….
از نگاه تاریخی ـ مستند سازی شخصیت های فرهنگی هنری و اجتماعی کاری طاقت سوز و زمانبر و دشواری های خاص خود را دارد.برای همین کفشهای آهنین و زحمت پیوسته، ژرف نگری، و دقت بینی بی قرار می خواهد، چون ممکن است کسانی 
از قلم بیفتندو یا لیاقت و جایگاه لازم هنری کمایی نکرده باشند ویا اینکه اسناد و مدارک و داوری کافی در رشته های یادگیری،، هنر،، نداشته باشند و این عیب می تواند بر کل اثر، تاثیر خوبی ببار نیاورد.
خوشبختانه خوشنویسی در هرات با پیوستگی و گرایش نسلی همراه همدوش بوده است.
هرات با خوشنویسان نام آورش، گهواره هنر و مهد پرورش مفاخر نامداری در انواع مختلف هنر ها بوده و آنرا در حلقه استاد 
و شاگردی تداوم بخشیده وتاکنون پای تخت فرهنگی سرزمین { آریانا} افغانستان شمرده می شود.
در پایان خوبست گفته آید که در اواخر سال ۲۰۲۵ که سازمان ثبت میراث فرهنگ جهانی،، یونسکو،، مکتب هنری هرات را برسمیت شناخت و مکتب مینیاتور استاد کمال الدین بهزاد را متعلق به این حوزه تاریخی خواند.
این جریان سالها طول کشید و خون دلها خورده شد، زمانی استاد مرحوم،، سعید مشعل غوری،، علمدار این 
پیشقراول معتقد بود که این مکتب هنری – نخست در سطح ملی و سپس در سطح بین‌المللی باید مطرح گردد.
همچنین بگفته اصیل یوسفی – نام و عنوان { رنگ ورنج} برای کتابش را مرحوم مشعل برگزیده است.
هم‌چنان سی سال قبل که کار تهیه و نگارش رنگ و رنج در هرات روی دست گرفته شد از سیصد نفر هنرمند معاصر  درخواست شد که نظر شأن را پیرامون آینده مکتب هنری هرات » در پایین کارنامه و زندگی نامه خود بنویسند که حدود یک سوم دوستان پاسخ مثبت دادند که دیدگاهها و نظرات شأن در کتاب درج شده است.
مشخصات و شناسنامه؛
رنگ و رنج ـ  بانضمام هنر آوران هری.رفیع اصیل یوسفی 
انتشارات کانون هنرهای زیبا، اندیشه و دانش،، کهزاد،،
با همکاری امور فرهنگی موسسه خیریه امام جواد { ع}
ویرایش و صفحه آرایی – محمد کاظم کاظمی.
امور گرافیکی – وحید الله عباسی.
تایپ و حروف نگاری – طاهره امیری.
بانی نشر : خانواده های قناویزیان – شاملو ـ یوسیفیان.
شمارگان؛ ۲۵۰۰ نسخه.
قیمت :یکصد افغانی.
چاپ: دقت ـ مشهد 
چاپ اول: بهار ۱۳۸۴
شماره شابک ۹۶۴,۳۹۲,۱۹۶/۴