۲۴ ساعت

شوخ پریوش

( هجدهمین سال نشراتی )

تاریخ نشر : یکشنبه مؤرخ  ۳۱ جوزا (خرداد) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۲۱ جون ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا

—————————————————————————————————————-

شوخ پریوش

 دوستان  شوخ   پریوش  ربود هوش مرا

 خاک عالم همه را ریخت به سر و دوش مرا

 عمری  بودم  فتاده  به  در   و  کوی  نگار

 او ندید لحظه ی این حالت مدهوش  مرا

 بوده ام در همه ی عمر به تمنای  وصال

 ندیده وصلی، او بنمود  سیاه  پوش مرا

 حسرتی ماند به دلم نادیده دیدم که برفت

 بسکه سوزاند دلم کرده او دل جوش مرا

 ای خدا   حال    من   زار   پریشان ببین

 کرده است با غم و دردی خود هماغوش مرا

 کی رود یاد من آن لحظه ی خندیدن او

 او بود یاد من  ، خود   کرده   فرامش مرا

 با تبسمی به لب  رفته در آغوش گیرمش

 او به خشم و غضبش کرد چو خاموش مرا

 بنشستم  ز  فراق   سر     روی   زانو

 به غمش می زدم ناله او هرگز نکرد گوش مرا

 بوده ام  محو  تماشای سر زلف نگار

 نگرفت لحظه ی”امان او در آغوش مرا

 امان قناویزی

مقام پدر

( هجدهمین سال نشراتی )

تاریخ نشر : یکشنبه مؤرخ  ۳۱ جوزا (خرداد) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۲۱ جون ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا

—————————————————————————————————————-

مقام پدر

ای  پدر  وی   رونق   دنیای  من

از تو روشن  خانه‌ی  تنهای  من

روز و شب در فکر من بودی همیش

صرف کردی عمر در سودای من

همچو مجنون عاشقت بودم پدر

ای که  بودی  بهترین لیلای من

بردی مکتب تا شوم صاحب کمال

بگذرد  شایسته  تا  فردای  من

رفتی از دنیا به غربت مانده ام

از کی جویم ای که ناپیدای من

این دعا   گوید   ثنا  در  حق تو

بگذرد  از  جرم  تو  یکتای  من

محمد اسحاق ثنا

ونکوور کانادا

جدول حروف متقاطع شماره (۱۰)

( هجدهمین سال نشراتی )

تاریخ نشر : شنبه مؤرخ  ۳۰ جوزا (خرداد) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۲۰ جون ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا

———————————————————————————————————————-

با سپاس از همکار گرامی ما محترم انجنیر غلام جیلانی غیاثی ،

اینک جدول سرگرمی این هفته را که بمناسبت روز پدر ترتیب

یافته است ، خدمت شما خوبان پیشکش می نماییم.

————————————–

جدول حروف متقاطع شماره (۱۰)

پدر

روز بیست و یکم ماه جون، روزی پدر است. پدر کلمه ی کوتاه، اما دنیایی از عشق، فداکاری و استقامت است. او در سکوت رنج می‌کشد تا خانواده‌اش آسوده باشد، خسته می‌شود اما لبخند می‌زند، و از آرزوهای خود می‌گذرد تا فرزندانش به آرزوهایشان برسند. پدر سایه‌بان امن زندگی و ستون استوار خانواده است. کسی که حضورش آرامش و دعایش پشتوانه راه ماست.

روز پدر بر همه پدران مهربان و فداکار مبارک باد. خداوند سایه‌ شان را پایدار و یاد پدرانی را که از میان ما رفتند جاودانه و گرامی می داریم.

********

سرگرمی این هفته جدول حروف متقاطع به کلمه ارزشمند

بدر اختصاص یافته است، خدمت شما پیشکش می گردد.

برای آسانی حل این جدول حروف متقاطع خانه های یک

حرفی نیز شرح داده شده است.

 افقی:

۱- قسمتی از شعر سعدی شیرازی در وصف پدر:

پدر گرچه باشد فقیر و نژند          به  . . . . . . . . . . بلند

۲- از حروف ربط – نام مذکر و مهربان – با ارنج نارنج است – نقطه یا لکهٔ کوچک تیره‌رنگ روی صورت یا بدن که معمولاً طبیعی است. ‍

۳- در بین پیاله – رنگ به زبان انگلیسی – معنی دیگری کوزه – معکوس آن در دری کلاسیک مختصر شده (برای).

۴- سر زاغ – در و یا دروازه – رفیق کمان.

۵- بازی فکری ۶۴ خانه ئی که هدفش کیش و مات است – پای زاغ – در سر الماری است.

۶- سر گردان – در بین دوسیه – در نهایتِ ناجوری و یا آن‌  که از همه ناجورتر است.

۷- پروردگار – شعری از حافظ شیرازی:

پدرم روضه ی رضوان به دو گندم بفروخت

ناخلف باشم . . . . . . . . . . . . . . نفروشم.

عمودی:

۱- به کسی گفته می شود که دیگران را نوازش می کند.

۲- هم سبز دارد و هم زرد – آغاز طوفان – در بین ابر است.

۳- به معنای فهمیدن، آگاه شدن – نوعی خاکی است.

۴-  در خرید و فروش کالاها و سنجش ارزش اشیا از آن استفاده می‌کنند – شروع نویسندگی – بین حکایت می آید.

۵-  ضرب المثل معروف: بسیار . . . . باید کرد تا پخته شود خامی – ضد صلح و دشمنِ آرامش.

۶- ‌ أغاز روز – أگر مختصر شده.

۷- سر تاج موسیقی – دیوار بند کننده آب – نام کوتاه جمشید که نامی آشنا ست در اساطیر قدیم.

۸- حرف اول ابجد – بالای سطح و هم حاصل درخت را می گویند – اگر معکوس کنید جدید می شود.

۹- سمت بین جنوب و غرب.

۱۰-  نصف اول دو – زیر و پائین و اگر نیافتید تو در پشتو.

۱۱-  پذیرای رنگ و یا پذیرش رنگ را دارد.

۱۲-  مربوط به راه و به معنی عازم و رهسپار هم آمده است – یک پشتو.

۱۳-  مربوط به دلبران.

جل چدول در هفته آینده …

اسرار عشق

( هجدهمین سال نشراتی )

تاریخ نشر : شنبه مؤرخ  ۳۰ جوزا (خرداد) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۲۰ جون ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا

———————————————————————————————————————-

دوستان نهایت عزیز ، وطن داران گلم السلام علیکم و رحمه الله و برکاته !

یک غزل قدیمی که ۳۳ سال پیش سروده بودم و در مجموعه ی شعری ام

{ تراوش قلم } چاپ شده‌ به حضور پرنور تان تقدیم میدارم ،

سپاسگزارم که می‌خوانید.

اسرار عشق

تا زَدم  پر  در  سرِ گلزار عشق

میکنم با صد زبان گفتار عشق

من   ندارم   کار   و  پیکار دیگر

روز و شب گم گشته در پیکار عشق

رمز عشق  از عقل  بالاتر بُوَد

جبرئیل حیران شود در کار عشق

گِل ز عشق پاک آدم می‌شود

در خمیرش بنگری آثار عشق

عشق کارِ هر خس و خاشاک نیست

کَلَّه ی عاشق بُوَد بر دار عشق

واعظانِ شهر کی پی می برند

نی خبر دارند از اسرار عشق

خسروان اینجا سرِ خود خم کنند

آن قَدر عالی بُوَد دربار عشق

تا  طبیبِ  حاذقی   پیدا شود

جان دِهَد از درد و غم بیمار عشق

لعلِ نابی هرزه خاکستر شود

بِنگَرَد گر زَرَّه ی از نار عشق

خنجری از عشق بازی توبه کن

نیشِ زهرآگین دارد مار عشق

 شیخ مولوی خنجری

کابل  – چهار دهی 

۱۳۷۲ خورشیدی

طفلانِ بی‌پناه

( هجدهمین سال نشراتی )

تاریخ نشر : شنبه مؤرخ  ۳۰ جوزا (خرداد) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۲۰ جون ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا

———————————————————————————————————————-

——————————

طفلانِ بی‌پناه

آتش  نشد    مهار   ، عَلَیْکُنَّ     بِالْفِرَار

 شد خیمه‌  ها   شرار  عَلَیْکُنَّ  بِالْفِرَار

 ​وقتی که دستِ غارت و سیلی به روی ماه

 آمد   ز   هر کنار     ، عَلَیْکُنَّ    بِالْفِرَار

 ​تا تازیانه بر تنِ طفلان نخورده است

 در    بینِ  این   غبار ، عَلَیْکُنَّ بِالْفِرَار

 ​دشمن برایِ غارتِ گوشوارِ دختری

 آمد به   گیر  و دار  ، عَلَیْکُنَّ  بِالْفِرَار

 ​سجّادْ  با زبانِ تب آلودِ خود بگفت:  

 با   قامتِ    نزار   ، عَلَیْکُنَّ   بِالْفِرَار

 ​امشب انیسِ دامنِ طفلانِ بی‌پناه

 خار است و دشتِ تار، عَلَیْکُنَّ بِالْفِرَار

 ​زینب به دشت می‌دود و ضجه می زند

 با   چشمِ  اشکبار  ، عَلَیْکُنَّ بِالْفِرَار

 خواهر نگاه  کرد به مقتل ، سپس بگفت :

با   قلبِ    داغدار:   عَلَیْکُنَّ   بِالْفِرَار

یحیی  ماندگار

د هېواد په راتلونکې کې د سیاسی ګوندونو د رول او نوښت په اړه

( هجدهمین سال نشراتی )

تاریخ نشر : شنبه مؤرخ  ۳۰ جوزا (خرداد) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۲۰ جون ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا

—————————————————————————————————————

د هېواد په راتلونکې کې د سیاسی

ګوندونو د رول او نوښت په اړه

نور محمد غفوری

د دې مقالې اساسی محتوا له هغې لیکنې څخه سرچینه اخلی چې ما لس کاله مخکې، د ۲۰۱۶ کال د جون په ۱۸مه نېټه، په ټولنیزو رسنیو او یو شمېر چاپی او برېښنایی خپرونو کې خپره کړې وه. اوس چې وخت یو ځل بیا هغه لیکنه زما مخې ته راوسته، ما مناسبه وګڼله چې د افغانستان او نړۍ د وروستیو تحولاتو په رڼا کې پرې بیا کتنه وکړم او ځینې نوی لیدلوری او تعدیلات پکې ورزیات کړم.

د دې مقالې د لوستلو پر مهال باید یوه مهمه خبره په پام کې ونیول شی: ټولنې، سیاسی جریانونه او تاریخی بهیرونه په ثابت او جامد حالت کې نه وی. بدلون د ټولنیز ژوند یوه نه جلا کېدونکې ځانګړنه ده. له همدې امله، سیاسی نظریات او سازمانی جوړښتونه هم باید د راتلونکې زمانې د نویو غوښتنو، د ټولنې د اړتیاوو او د خلکو د هیلو له بدلون سره ځان عیار کړی.

نن افغانستان له داسې پړاو څخه تېرېږی چې سیاسی ځواکونه، په ځانګړې توګه دموکراتیک ګوندونه، سیاسی سازمانونه او د هغوی مشران، له یوې مهمې تاریخی ازموینې سره مخامخ دی. د دوی د بریا او اغېزمنتیا یو مهم شرط دا دی چې له خپلو محدودو او تړلو کړیو څخه ووځی، د انحصار، ځان‌محورۍ او سیاسی حصارونو دیوالونه ونړوی او د ټولنې له پراخو قشرونو، په ځانګړی ډول له ځوان نسل سره، ژوندۍ او متقابلې اړیکې ټینګې کړی.

حقیقت دا دی چې د هر سیاسی حرکت ځواک د خلکو له باور او ملاتړ څخه سرچینه اخلی. هغه ګوندونه چې لا هم د تېرې پېړۍ په ذهنیتونو، زړو تشکیلاتی قالبونو او تاریخی نوستالژیو کې بند پاتې وی، نه شی کولای د نن ورځې د ټولنې له اړتیاوو سره ځان برابر کړی. د معلوماتی انقلاب، نړیوالو اړیکو، نوو فکری جریانونو او د ځوان نسل د سیاسی شعور وده د دې غوښتنه کوی چې سیاسی فعالان او سازمانونه هم خپل فکر، ژبه او د عمل میتودونه نوی کړی.

خو د ستونزې ریښه (ولیې) یوازې په تشکیلاتی جوړښتونو کې نه ده. د افغانستان د ډېرو سیاسی جریانونو اساسی ستونزه فکری او فرهنګی بڼه هم لری. لا هم په ډېرو مواردو کې د آزاد بحث، سالم انتقاد، د نظر د اختلاف زغم او د ګډ کار فرهنګ کمزوری دی. حال دا چې دموکراسی تر هر څه وړاندې یو فرهنګ دی؛ هغه فرهنګ چې د مختلفو نظرونو د همزیستۍ (یوځای ژوند کولو)، د قانون د حاکمیت او د سیاسی سیالانو د مشروعیت د منلو پر بنسټ ولاړ وی.

په همدې دلیل د ګوندونو او سیاسی سازمانونو داخلی جوړښتونه هم جدی اصلاحاتو ته اړتیا لری. د رهبرانو د امرونو، فرمانونو او یوطرفه تصمیم نیونې پر ځای باید د آزاد بحث، ګډو پرېکړو او داوطلبانه مشارکت فرهنګ پیاوړی شی. د شلمې پېړۍ د سخت او متمرکز «دموکراتیک مرکزیت» پر ځای باید «داوطلبانه دموکراتیک مرکزیت» د سازمانی ژوند بنسټ وګرځی؛ داسې اصل چې هم د سازمان یووالی وساتی او هم د غړو آزاده اراده، فکری تنوع او د نظر څرګندولو حق خوندی کړی.

همدارنګه د نړۍ د معاصرو دموکراتیکو تجربو مطالعه او درک د هر دموکراتیک جریان لپاره حیاتی ارزښت لری. دموکراسی یوازې یو سیاسی شعار نه دی؛ بلکې د سیاسی فعالیت، سیالۍ، حساب ورکونې، شفافیت او د خلکو د باور د ترلاسه کولو یوه عملی طریقه ده. هغه ګوندونه چې غواړی په معاصر سیاسی ډګر کې بریالی واوسی، باید دا اصول د خپلو ټولنیزو واقعیتونو او ملی اړتیاوو په رڼا کې په عملی بڼه پلی کړی.

یو بل مهم حقیقت دا دی چې په دموکراتیکو نظامونو کې د سیاسی بهیرونو برخلیک تر ډېره د آزادې سیالۍ له لارې ټاکل کېږی. د خلکو باور د پټو معاملو له لارې نه ترلاسه کېږی او نه هم د استخباراتی لوبو، د پردې شاته جوړجاړیو او غیرشفافو پرېکړو په مټ ساتل کېدای شی. سیاسی مشروعیت هغه مهال دوام مومی چې د خلکو د ارادې، مشارکت او باور پر بنسټ ولاړ وی.

په یوه رښتینی دموکراتیک ګوند کې غړی د رهبر تابع او فرمانبردار نه وی، بلکې د ګډو موخو د تحقق شریکان او همکاران وی. همدارنګه رهبر هم یو فوق‌العاده، نه بدلېدونکی او له نقد څخه پورته شخصیت نه ګڼل کېږی. هغه د یوې ټاکلې مودې لپاره د ګوند د غړو له خوا د مسئولیت د ترسره کولو له پاره غوره او ټولنې ته وړاندې کېږی. تر هغه چې د ګوند د اهدافو د تحقق او د خلکو د باور د ساتلو توان ولری، ملاتړ ترې کېږی؛ خو کله چې نور د پرمختګ او بریا مؤثره وسیله نه وی، د دموکراتیکو اصولو له مخې یې ځای بل وړ شخص نیولی شی.

له همدې امله په دموکراتیکو تشکیلاتو کې د شخصیت‌پرستۍ، رهبرمحورۍ او سیاسی بت‌سازۍ لپاره ځای نشته. د رهبرۍ مشروعیت د افرادو له تقدس څخه نه، بلکې د هغوی له کار، برنامې او لاسته راوړنو څخه سرچینه اخلی. د دموکراسۍ روحیه د آزاد فکر، انتقاد، حساب ورکونې، مشارکت او ګډ مسئولیت په اصولو ولاړه ده.

نن د افغانستان د دموکراتیکو ځواکونو پر وړاندې تر ټولو ستره اړتیا د باور بیا رغونه ده؛ باور د خلکو او سیاست ترمنځ، باور د نسلونو ترمنځ او باور د مختلفو سیاسی جریانونو ترمنځ. دا هدف یوازې هغه وخت ترلاسه کېدای شی چې سیاسی ځواکونه له انحصاری تفکر، تاریخی تعصبونو او شخصی سیالیو څخه تېر شی او د ملی ګټو، مدنی ارزښتونو او ګډو اهدافو پر محور راټول شی.

په پایله کې ویلای شو چې د افغانستان د دموکراتیکو ځواکونو د بیا راژوندی کېدو او اغېزمن حضور لار د خلکو پر لور د ستنېدو، د ځوان نسل د اعتماد د ترلاسه کولو، د تشکیلاتی او فکری دموکراسۍ د پیاوړتیا او د معاصرو سیاسی ارزښتونو د منلو له منځه تېرېږی. هر هغه سیاسی جریان چې له خپل تېر څخه د زده کړې جرئت ولری، د زمانې غوښتنې درک کړی او د ټولنې له ژوندیو واقعیتونو سره ځان عیار کړی، کولای شی د راتلونکی افغانستان په سیاسی او ټولنیز ژوند کې رغنده، مؤثر او دوامدار رول ولوبوی.

۱۸ / ۰۶ / ۲۰۲۶

مرگ چیست؟

( هجدهمین سال نشراتی )

تاریخ نشر : شنبه مؤرخ  ۳۰ جوزا (خرداد) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۲۰ جون ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا

———————————————————————————————————————-

مرگ چیست؟

———————–

به روز مرگ  چو تابوت  من روان باشد

 گمان مبر که مرا درد  این جهان باشد

جنازه‌ام  چو ببینی  مگو  فراق،  فراق

 مرا وصال  و  ملاقات   آن  زمان باشد  

مولانا جلال الدین « بلخی »

مرگ درادبیات زبان: « قطع حیات ، مردن ، موت ، فنا و نیستی » را گویند  ، مترادف مرگ: « وفات، درگذشت ، اجل ، فوت ، رحلت ، ممات ،هَلاکت و خواب ابدی » است ، متضاد مرگ: « زندگی، هستی، حیات » و جمع مرگ: « مرگ‌ها » میباشد.

ــ علم طب : تحقیقات علم طب  ثابت  ساخته  که مرگ «  توقف کامل ،  قطعی  و  پایان  فعالیت  حیات  بیولوژیک بدن » است  و معیار تشخیص سه گانه آن  از لحاظ: «  مرگ مغزی و عصبی،  توقف قلبی  و توقف تنفسی » با تفکیک: « مرگ طبیعی و مرگ غیر طبیعی » میباشد.  

ــ علم فیزیک و شیمی « تحفظ کتله و جدول مندلیف » : بیان مینمایند که: پس از مرگ ؛ اتم‌های بدن  نابود  نمی‌ شوند،  فقط  بازگشت  به  طبیعت  است.  همچنان  علم  زیست‌ شناسی  اظهار مینماید  که:  مرگ پایان ماده نیست ، بلکه تغیر شکل  در پنج  مرحله اصلی ذیل :

«   مرحله تازه ،  مرحله تورم ، مرحله پوسیدگی فعال،  مرحله پوسیدگی  پیشرفته  و مرحله اسکلیت شدن »  صورت میگیرد.

ــ مصریان قدیم « کتاب مردگان، طلسم ۱۲۵»: باورداشتند که مرگ پایان  زندگی نیست؛ بلکه  انتقال و تغیر شکل «  گذر  به حیات ابدی » است.  بناً  بخاطر  بقای روح،  جسد متوفی را به  طریقه خاص  مومیایی  میکردند  و همراه  با  او:  جواهرات،  لوازم ،  خوراکی‌ها  و حتی  «  کتاب  مردگان »  را میگذاشتند  تا روح « نابود » نشده  و همیشه به آن  مراجعه  کند  تا به سعادت آبدی برسد.

ــ  آیین یونان  قدیم ؛ کتاب‌های هومر « ایلیاد و اودیسه »: معتقد  بودند  که روح  به شکل  یک سایه  یا  شبح  بی‌ رمق از بدن جدا شده  و به مسیر فعالیت  خود آدامه میدهد.  البته  طریقه  و روش  دوره  تاریخی « هومری »  این بود که: جسد متوفی  را میسوختاندند  و خاکستر آن را در کوزه  و یا  ظرف گلی می انداختند و به خاک می سپردند.  بعداً در عصر « کلاسیک »  این روش تغیر یافت  و مرده  را بشکل کامل  با اشیاء  قیمتی در خاک دفن میکردند.  

ــ  آیین قدیم هندوئیسم « کتاب بهاگاواد ــ گیتا »: اعتقاد  داشت  که مرگ « کالبد فانی » پایان  حیات نیست، بلکه  تعویض  لباس  روح ازلی « تناسخ ارواح ‌» و آغاز حیات  جدید « سامسارا»  در جسم دیگری  بخاطر طی  تکامل  روح  میباشد.  بناً؛ جسد  متوفی  را  میسوختاندند  تا  پنج  عنصر اصلی طبیعت:  «  خاک،  آب،  آتش،  باد  و فضا »  از آن  خارج  شده  و روح  بتواند  «  تولد  دوباره »  را  در بدن  جدید آغاز کند. 

ــ آیین زرتشت « کتاب گات‌ها »:  بر خلاف روش و طریقه « مصریان ، یونان  و هند »؛ یقین  داشت که  روح  پس از مرگ؛  سه روز  را در جهان  مادی سپری کرده  و صبح  روز چهارم، سفر خود  را برای عبور از پل  چینوَت « پل جداکننده یا تفکیک کننده » به سوی حساب وحیات  ابدې آغاز میکند.

بناً ؛ جسد متوفی  را «  بدون پوشش »  بالای کوه بلند « دخمه » یا «  برج خاموشان »  می گذاشتند  تا  پرندگان  و حیوانات گوشت  ان  را  بخورند  و افتاب استخوان  را خشک کند.   متعاقبآ  استخوانها را  در چاه  می انداختد  و یا  در صندوقچه‌ های سنگی  بالای  کوه  می گذاشتند  تا حفاظت از عناصر چهارگانه طبیعت « آب،  آتش،  خاک  و هوا »  صورت گیرد.

ــ  ادیان ابراهیمی «  یهودیت،  مسیحیت  و اسلام  »: مرگ را سفر از زندگی  دنیا « فانی » به  دنیا آخرت « آبدی » میدانند و باور دارند که  روح  پس از مرگ به مبدآ اصلی  برمیگردد.

خاصتاً  دین  مبین اسلام  و کتاب الله «  قران کریم »  گواهی میدهد که:  مرگ  پایان  زندگی  و حیات نیست، بلکه  اجل  همه مخلوقات به اساس  حکمت  و تقدیر الهی ؛  در موقع  معین  فرا میرسد  و با قبض روح ، علایق با بدن ختم  شده و روح  تا روز قیامت « نفخ صور»؛ درعالم « برزخ » میباشد.

قابل تذکر است که : دین  مقدس  اسلام  بر خلاف روش آیین باستانی «  مومیایی کردن ،  دفن کردن  با لوازم ،  سوختاندن  و  یا گذاشتن  به  خوراک  پرندگان  و حیوانات » ؛  در تکریم  و  تدفین متوفی « میت » با  در نظرداشت شریعت و آداب اسلامی، عمل مینمایند  تا بازگشت به خاک صورت بگیرد.

همچنان خواجه عبدالله « انصاری » مرگ را به چهار نوع : مرگ اهانت  و لعنت: «  مرگِ کافران »، مرگ حسرت و معصیت : «  مرگ عاصیان »،  مرگ تحفه و  کرامت: «  مرگ  مؤمنان »  و  مرگ خلعت و مشاهدت :«  مرگ پیغمبران » ؛ تقسیم  کرده است.

باید خاطر نشان ساخت که:  الله تعالی  مرگ و زندگی  را به این  آفریده  تا  امتحان  کند  که  کی  با تقوا « نیکوکارتر» است.  بناً؛  وقتیکه انسان به حق میرسد،  پرونده  اعمال  او بسته  شده  متعاقیاً  «  نه  مال  و نه هم منال » برایش  کمک  و یاری میکند.  بلکه  فقط  پاداش  اجر  و ثواب سه چیز: « صدقه جاریه، علم و دانش نافع  و فرزند صالح »  به او میرسد.

چنانچه مولانا داکتر محمد سعید « سعید افغانی »  در مورد  مرگ چنین  فرموده است: «  اکثر  خلک  د  مرګ  څخه  ډاریـږی، مګر زه  د ژونـد  څخه زیات  ډاریـږم ،  ډاریږم  چه  خطا  نشم  بی ځایه قدم کیږ نه ږدم ، د چا  د بی موجبه  تکلیف  موجب  و نه  ګرځم ،  د ژوند  رسالت را  څخه خطا  نشی  او د بی عدالتی  او  بی انصافی  مرتکب  نشم ».

 آی الله تعالی حکیم  و با حکمت!                                                                                

باوردارم  که  با حکمت خویش  مرگ  و زندگی  را  آفریدی  تا  آزمایش  کنی  که  کی  با تقوا  است!  بناً؛  با لطف  خویش روح  من  را  در این  دنیای فانی  از بند اعمال  « رذیله و خبیثه » نجات ده  و به راه  صراط المستقیم  توام  با « خیر، سعادت و رستگاری »، هدایت و رهنمائی کن.

آی الله تعالی بخشاینده و مهربان!                                                                               

 یقین دارم که هر نفسى  چشنده  مرگ است  و به  سوی تو باز میگردد!  فلهذا؛  مرحمت  کن  تا  از « مرگ اهانت و لعنت و مرگ حسرت و معصیت » نجات یابم.

آی الله تعالی عادل ، الرحمن و الرحیم!                                                                         

نمیدانم  که تقدیرم  چیست ؟  ولی ؛  از  ذات  حق  و حقیقت  تو  طلب مغفرت  و آمرزش  مینمایم  تا  در روز حشر  و رستاخیز؛  اعمال نامه ام  را  بدست  راستم « سمت  راست »  بدهید ،  تا  به  دیدار نور  مقدس  تو مشرف شده  و به  سعادت آبدی  برسم. 

امین یا رب العالمین

برهان الدین « سعیدی »

منابع و مآخذ:

ــ سوره الملک ، ایه مبارکه « ۲ »: الله تعالی مرگ و زندگی را به این آفریده تا امتحان کند …

ــ سوره بقره، آیه مبارکه « ۱۵۶ » : ما از آن خداییم  و به سوی او بازمی‌ گردیم.  

ــ سوره العنکبوت، ایه مبارکه « ۵۷ »: هر نفسى چشنده  مرگ است به اصل خود برمیگردد …   

ــ سوره الزمر، ایه مبارکه « ۴۲ »: روح  در موقع  خواب و موقع  مرگ گرفته میشود و…

ــ سوره  ق ، ایه مبارکه « ۱۹ »:  در مورد رسیدن سکرات مرگ.

ــ سوره الأعراف ، ایه مبارکه « ۳۴ » : در مورد رسیدن اجل  و قبض روح… 

ــ سوره المؤمنون ، ایه مبارکه « ۱۰۰» : در مورد نگهداری روح  درعالم  برزخ…

ــ سوره النحل ، ایه مبارکه «  ۳۲ » : در مورد مرگ پاکان  و مؤمنان…

ــ سوره الأنفال ، ایه مبارکه « ۵۰ »: در مورد مرگ کافران توام با عذاب.

ــ سوره إبراهیم ، ایه مبارکه « ۴۱»: در روزى حساب بر من، پدر، مادرم و مؤمنان، مرحمت کن.

ــ سوره الحج ، ایه مبارکه « ۷ »: محشر یا رستاخیز آمدنى است و مردگان از گور زنده میشوند.

ــ سوره الحاقه، ایات مبارکه « ۱۹ تا ۲۴ » : در مورد اعمال نامه بدست راست و …

ــ سوره الزمر، ایه مبارکه « ۶۸ » : در مورد دمیدن  نفخ صور در زمین و اسمان .

ــ سوره طه، ایه مبارکه « ۵۵ »: از خاک آفریده شدید، به آن باز می‌گردید و از ان زنده میشوید…

ــ کشف‌الاسرار و عدهالابرار « تفسیر خواجه عبدالله انصاری »: ابوالفضل رشیدالدین میبدی، صفحه « ۱۱۸۱ »، تفسیر سوره الأنفال، ایه« ۵۰ »: در مورد اقسام  مرگ.

ــ د نجات او کامیابی  لیار د علم  او فلسفی  له نگاه :  مولانا  دکتور محمد سعید  « سعید افغانی »، صفحات « ۶۸ ــ  ۷۶ »  در مورد :  د مرگ د ویری علاج  و مضمون تحت عنوان مرگ. 

ــ صحیح مسلم « کتاب الوصیه، حدیث شماره ۱۶۳۱ » سنن ابی‌داوود ؛  در مورد سه چیز: « صدقه جاریه، علم  و دانش نافع  و فرزند صالح »  که برای مرده  ثواب  دارد.

ــ تحقیقات علم طب از: سازمان  بهداشت جهانی ، کمیته  مشورتی  دانشگاه  هاروارد ،  انجمن‌ های پزشکی و حقوقی آمریکا و پوهنتون های سلطنتی پزشکی در انگلستان : و همچنان علم شیمی  و دو قانون « تحفظ کتله و جدول مندلیف » در مورد مرگ.

ــ کتاب بهاگاواد ــ گیتا : فصل دوم، چکیده مطالب گیتا ؛ ایه« ۱۱ تا ۲۵ » صفحه « ۷۱ تا ۸۶ »: در مورد مرگ، کالبد فانی ، روح ازلی و…    

ــ کتاب گات ها « اوستا »:  تالیف و ترجمه ابراهیم پور داود ؛ یسنا «۵۰  و ۵۱ » درمورد  روح  و روز قیامت و صفحات « ۴۲۸ ــ ۴۳۳» : در مورد پل چینوت و پل آخرت.

ــ فرهنگ زبان فارسی: صفحه « ۹۸۶ » و فرهنگ عمید : صفحه «  ۸۵۴  » در مورد مرگ.

آتش فشان دل

( هجدهمین سال نشراتی )

تاریخ نشر : شنبه مؤرخ  ۳۰ جوزا (خرداد) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۲۰ جون ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا

———————————————————————————————————————-

آتش فشان دل

 در آغوشت چو پیچیدم دلم شورِ نهان دارد

تنم عطرِ همان شب را برای  هر زمان دارد

 دلِ شوریده از یادت گرفت آتش میانِ شب

 تپیدن‌ها در این سینه هنوز از تو نشان دارد

 نسیمِ یادِ تو هر شب به خوابم شور می‌آرد

نگو  دیگر نمی‌ مانی  دلم با  تو  جهان دارد

 لبم با شوق می‌لرزد نگاهت تیغِ پنهانی‌ست

که در لبخندِ خاموشت هزاران داستان دارد

 به هر سو می‌روم یادِ تو با من هم‌نَفَس گشته

دلم بی‌تو نه جان دارد که داغِ ‌بی‌امان دارد

 خزانم را ببین  هر  برگ من رنگ طلا دارد

 فضایِ زرد  و  نارنجی برایت ارمغان دارد

 شبم بی‌نور چشمانت شده چون تار و پودِ غم

که خوابم شعله می‌بیند که روحم داغِ آن دارد

 بمان ای عشق، تا این شعله خاموشی نگیرد باز

که این دیوانه‌ی چشمت ز لبخندت نشان دارد

ببین این شعر می‌سوزد ببین آتش‌ به جان من

 که این شاعر فقط وقتی تو را بیند زبان دارد

 بدون عطر آغوشت نفس در سینه‌ام تنگ است

و این شاعر فقط با تو غزل را در توان دارد

 تو را در شعرهایم شب‌به‌شب با آه می‌جویم

دلِ این شعر من شیدا ز تو حسنِ بیان دارد

 من از روزی که رفتی در خودم گم‌تر شدم هر شب

 جهان بی‌تو چه بی‌رحم است رویم صد سُنان دارد

 تو آن شاهی که بعد از تو به ملک دل تکان آمد

 دلم شد مرز متروکی در آتش صد فغان دارد

 تو بودی آن‌که خوابم را پُر از لبخند می‌کردی

ولی بعد از تو هر شب خواب من آتش‌فشان دارد

 هما باوری

 جرمنی

۲۵ فبروری ۲۰۰۹

دشت لاله‌ زار

( هجدهمین سال نشراتی )

تاریخ نشر : جمعه مؤرخ  ۲۹ جوزا (خرداد) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۱۹ جون ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا

———————————————————————————————————————-

دشت لاله‌ زار

تو    برقرا ر  ، برقرار  ،  برقرار  ،   برقرار

و من همیشه بی‌قرار، بی‌قرار، بی‌قرار

تکیده آرزوی من چه بدبخت قسمت است

تو باد تند می‌شوی و من درخت زرد و زار

به شاخه، شاخه می‌زنی به برگ، برگ و ساقه‌ها

مرا شکست می‌دهی به دست خود هزار بار

خرابه گشته بعد تو به شهر دردمند ما

چه مانده غیر درد و رنج انتحار و انفجار

درخت را که کاشتی شبیه چوب خار شد

نه سیب مانده در تنش نه هم انار آبدار

چه شد که در حضور عشق دوباره زیر و رو شدیم

چه شد که پیش چشم تان تهی ز آبرو شدیم

چه شد که بین ما و تو دوباره جنگ تازه شد

چه شد که در دیار ما هزار و یک جنازه شد

چه شد که آفتاب را سیاه کرد ابر شوم

چه شد که زندگی به دست مرگ موم گشت موم

تو تخته را به میل خود، به دست خویش چیده‌ای

که من پیاده گشته‌ام تو شاه با چهل سوار

به فکر من که نیستی به فکر عشق ما بمان

به خون نشسته سینه‌ام شبیه دشت لاله‌زار

گلوی بغض کرده را زمانه حبس می‌کند

ببین به بیت بعد من، ببین به بیت نکته‌دار

 چو چاره نیست چشم من!…………..

 برای خویشتن ببار…………………….

محرابی – صافی

جواب معمای کلمات تصویری شماره (۳)

( هجدهمین سال نشراتی )

تاریخ نشر : جمعه  مؤرخ  ۲۹ جوزا (خرداد) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۱۹ جون ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا

———————————————————————————————————————-

با سپاس از همکار گرامی ما جناب انجنیر غلام جیلانی غیاثی ،

اینک جواب معمای کلمات تصویری شماره (۳) را خدمت

شما پیشکش می نماییم:

Screenshot

تنهایی

( هجدهمین سال نشراتی )

تاریخ نشر : پنجشنبه مؤرخ  ۲۸ جوزا (خرداد) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۱۸ جون ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا

———————————————————————————————————————-

تنهایی

در کرانه های سرد

به دریاچه دلم نگاه می‌کنم

شهر بی‌ باران است

شهر انتها ندارد

و مردم کالبد های بی‌ نفس

ناخن های تنهایی تنم را خراشیده

زخم ها

درد ها

همه بیصدا

چشم ها بیرنگ

دست ها فلج

من در تنهایی میمیرم

من در تنهایی می‌ پوسم

من در بی‌ عشقی‌ …

هما طرزی

۲۸ جدی ۱۳۵۳

کابل

رشادت

( هجدهمین سال نشراتی )

تاریخ نشر : پنجشنبه مؤرخ  ۲۸ جوزا (خرداد) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۱۸ جون ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا

———————————————————————————————————————-

رشادت

کسی نامش  علی  مرتضی نیست

 کسی مانند او مشکل گشا نیست

 او   بوده    یار   و  یاورِ   پیامبر(ص)

یقین چون او کسی شیرِ خدا نیست

بکنده    با     رشادت     دربِ    خیبر

کسی نامش به هر دردی دوا نیست

 او   بوده    همسرِ    زهرای    اطهر

کسی دیگر به  زهرا  هم نوا نیست

 کسی   دیگر   درین   دنیای   فانی

 به رنج    بی  نوایان   آشنا  نیست

 کسی دیگر  یتیم   ر ا   سرپرستی

 به دریای   کرامت   پر  بها   نیست

 کسی  بعد از  پیامبر   نزدِ   معبود

مقامش  همچنان  بی انتها نیست

 « حنیفه » یا علی  گویان  بپا خیز

که چون مولا کسی بی مدعا نیست

حنیفه ترابی بهنام

۱۷ جون ۲۰۲۶

قصیدهٔ  « آفتابِ صلح »

( هجدهمین سال نشراتی )

تاریخ نشر : پنجشنبه مؤرخ  ۲۸ جوزا (خرداد) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۱۸ جون ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا

———————————————————————————————————————-

 قصیدهٔ  « آفتابِ صلح »

به   هر   دیار   بتابد  چو  آفتابِ  صلح  

گشاید از کرم خویش، فتحِ بابِ  صلح  

جهان  ز رنجِ ستیز  و غبارِ  کینه  رهد  

اگر پناه برد انسان به سایه‌تابِ صلح  

به هر  کرانه  شکوفد   امیدِ   فردایی 

چو در میانِ بشر شد پیام و نابِ صلح  

برای  منطقه  آرد  ثبات  و  رونقِ   نو  

که ریشه‌دار بود  در دلِ  شتابِ  صلح  

به مردمان  دهد آسایش و  رفاهِ تمام  

چو می‌رسد به دلِ خلق، لطفِ نابِ صلح  

کودک دوباره شود غنچه‌وارِ روشن و شاد  

چو دور گردد ز جانش غبارِ اضطرابِ صلح  

در  اقتصاد  دهد  رونق  و  شکوفایی  

که می‌گشاید رهِ کسب از انتخابِ صلح  

در اجتماع  شود  رشتهٔ  مهر  استوار 

چو می‌زند  به دلِ  مردم  طنابِ صلح  

فرهنگِ پاک شکوفد به  نورِ یاریِ هم  

چو بر جهان بزند پرتوِ  خوشابِ  صلح  

سیاست از ستم و کینه دور گردد باز  

چو  بر  سریرِ  خرد  شد  نقابِ   صلح  

جهان  ز جنگ  تهی گردد  و ز ویرانی  

اگر شود همه جا برگزیده ، بابِ صلح  

به جانِ خسته دهد مرهمی ز آرامش 

چو   بر   دلِ    بشر   آید   آواز   صلح  

به روحِ  آدمیان  نورِ  تازه  بخشد   باز  

چو در فضای جهان شد حجابِ صلح  

زمین ز فتنه رهد ، آسمان شود روشن  

چو   بر  فراز  بشر  شد  رکابِ  صلح  

دلِ شکسته شود چون بهارِ نو خندان  

چو بشنود از لبانِ شما خطابِ صلح  

در این سرود ندا دادم از  دلِ روشن  

که فائز است سرایندهٔ قصیدهٔ ناب صلح  

خلیل الله فائز تیموری 

۱۴۰۵/۳/۲۵-خورشیدی 

تهران – ایران

چرا ؟

( هجدهمین سال نشراتی )

تاریخ نشر : پنجشنبه مؤرخ  ۲۸ جوزا (خرداد) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۱۸ جون ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا

———————————————————————————————————————-

چرا ؟

۱۳۳ الف

 چه گره ها که ز هر رشته شده باز ، چرا ؟

همه رقصند  در این غلغله بی ساز ، چرا ؟

 شیر خوابیده  و روباه   نشسته  به  کمین

 زاغ   امروز  به    طاووس   کند  ناز ، چرا ؟

 نقش   نقاش    سخن  هیچ    ندارد   دیگر

 شعرشاعر شده هم وسوسه  انداز،چرا ؟

آخر   امروز   خدا    از  دل   ما   رفت  چرا ؟

 دست   ابلیس   چنین  حادثه  پرداز  چرا ؟

 چه خمیریم  که بی مایه  و بی آب  و نمک

 نه تنور است نه  هیزم  ،  و نه  خباز چرا ؟

چرچرک قصه ی  هر مور و  ملخ  می گوید

پس هر پرده نهان  است  مگر  راز  ، چرا ؟

شکیبا شمیم

گلزارِ محبت

( هجدهمین سال نشراتی )

تاریخ نشر : پنجشنبه مؤرخ  ۲۸ جوزا (خرداد) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۱۸ جون ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا

———————————————————————————————————————-

     گلزارِ محبت

وطن ، همبستگی  دارد  ضرورت

کنار باید  گذاشت کین  و  کدورت

 اگر یکدل  شویم در  راهِ  سازش

 شود  خاموش  آتش‌  های نفرت

 دلِ مردم ز جنگ و غم شده خون

بیا  تا  بشکنیم  این   خطِ  ظلمت

 اگر  صلح  آید  و   لبخند   و   آرام

 شود   این   خاک  ،   گلزارِ محبت

 ز دانش، با هنر، با کار و کوشش

شود   آباد   این    ویرانه  به عزّت

 نه دشمن، نه ستم، نه دردِ دوران

 فقط  صلح  است  درمانِ حقیقت

 بشیر ، عقل  و  خرد  باید  گزینی

 نه  راهی  ظلمتِ  شرّ  و شرارت

 دانایی   را   چراغِ    راه     سازند

 رها  کن   تیرگی‌   های   حماقت

              بشیر شیرین سخن

هویت و فرهنگ هرات از کجا ریشه می گیرد (بخش دوم )

( هجدهمین سال نشراتی )

تاریخ نشر : چهار شنبه مؤرخ  ۲۷ جوزا (خرداد) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۱۷ جون ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا

———————————————————————————————————————-

بخش دوم :

.

هفتاد سال و اندی پیش پدر مرحوم من میرزا غلام محمد عادت داشت که هر روز جمعه پس از ادای نماز صبح بایسکل خود را سوار می شد و می رفت به زیارت های بزرگان هرات.

اندر پیرامون شهر زیارتگاه های مشهوری موقعیت دارند. هر یک ازین بزرگان گویا حافظه تاریخی شهر را که خوابیده است، پاسداری می کنند. مردم انگار برای ادای ارادت به دیدن دوستان و حامیان خود به این زیارتگاه ها می روند. هر یک ازین بزرگان گویا پیام خودش را دارد. نکته جالب این جاست که آنان با همه نزدیکی هایی که باهم دارند متفاوتند. یکی فقیه و عالم دین است. دیگری جامع الاطراف، آن یکی شاعر است و آن دیگری عابد، دیگری طبیب است و دیگری نوازنده و نویسنده و شاعر و دولتمرد، یکی سلطان است و دیگری بانویی فرهیخته و بزرگ. زایران از این بزرگان فضایل خوبی و خدمت را استغاثه می کنند. مجموعه این زیارتگاه ها گویا کتابخانه هایی اند که با سواد و بی سواد می تواند چیزی بخواند و بیاموزد و دل خود را با این بزرگان پیوند و صیقل دهند.

در شرق شهر زیارت خواجه عبدالله انصاری، در غرب شهر زیارت خواجه ابوالولید آزادان، در شمال شهر شمار زیارتگاه ها و آرامگاه ها فراوان است. این منطقه که یکی از نه بلوک هرات است و به نام خیابان یاد می شود شاید از مهمترین و جالب ترین پدیده های تاریخ و فرهنگ شهر هرات باشد. در خیابان زاهد و عابد و عالم و شاعر و بانو و نقاش و خطاط و سلطان و وزیر و واعظ و نویسنده و مورخ و محدث و زاهد و کاشف همه باهم فضایی را ساخته اند که اگر با چشم دل بدان بنگریم هوس می کنیم آن را زنده ببینیم. نکته ظریف اینست که در جوار هر آرامگاه باغی احداث شده است که خود پیوند زنده دیروز و امروز و فردا را می نمایاند و بی گمان در جلب و جذب زایران اثر می گذارد. در خیابان از زیارتگاه های این بزرگان می توان نام برد:

سید عبدالله مختار، شیخ یحیا بن عمار سجستانی از بزرگان قرن چهارم که در بین مردم به خواجه غلتان شهرت دارد، مولانا عبدالرحمان جامی، ملا حسین واعظ کاشفی، امام فخر رازی، شاهزاده عبدالله و شاهزاده قاسم، در جنوب شهر سلطان عبدالواحد شهید، خواجه عبدالله مروارید از بزرگان دوران سلطان حسین بایقرا. ( ۱) سزاوار یادآوری است که در دوران تیموریان، هرات در سرتاسر خراسان بزرگ مرکز علم و فرهنگ و هنرها بوده است. در مورد زیارت های هرات کتاب مشهوری زیر عنوان مزارات هرات موجود است که به اهمتام زنده یاد استاد فکری سلجوقی چاپ شده است.

.

.

پدرم نخست رکاب می زد و به زیارت پیر هرات می رفت. پس ازان بر سر قبرهای پدر و مادر و دیگر نزدیکان که در گورستان دشت گازرگاه، جوار خواجه عبدالله انصاری غنوده بودند دعا می کرد. از آن جا در دامنه کوه گازرگاه به زیارت سید عبدالله مختار که در بلندی کوه موقعیت داشت می شتافت. این روایت را از زبان پدرم تعریف می کنم:

به زیارت سید عبدالله مختار آمدم، اول صبح بود. در کنار مقبره سید عبدالله مختار چشم هایم به دیدار فکری سلجوقی و محمد علی عطار که بر گلیمی نشسته بودند، روشن شد.

.

.

در کنار شان روی اشتوپ کوچکی کتری می جوشید و بالای کتری چاینک کوچک برنجی گذاشته بودند، پیش این دو بزرگوارنشستم. برایم جالب بود بدانم در این اول صبح این جا چه کار می کنند. از چاینک روی کتری بخار مطبوع چای هل دار به مشام می رسید. با محمد علی عطار و فکری سلجوقی آشنا بودم. کیست که در هرات این دو استاد فاضل را نشناسد؟  عطار سوی  من دید  و گفت، معلوم است خسته شده ای. از چاینک چای تیره ی مایه در پیاله انداخت و باز آب  جوش بر آن  افزود.  چه چای  خوشرنگ  داغ  و معطری. چای محمد علی عطار فوق العاده است چون خاصیت و کیفیت چای را از هر کسی دیگر بهتر می فهمد. ظرف نقره ی دشلمه های سپید هیلی را در برابرم نهاد. در هرات ازین دشلمه بهتر پیدا نمی شود. پرسیدم، در این گل صبح این جا چه کار می کنید؟ فکری سوی من دید و خنده کرد و گفت، می بینی سنگ مزار سید عبدالله مختار مخدوش شده است و دیگر خوانده نمی شود. متن اصلی را پیدا کرده ام. آقای عطار به خط زیبای خود آن را می نویسد و من با این قلم و چکش آن را حکاکی می کنم. ساعتی که در محضر آنان بودم مرا در این فکر فروبرد که خداوند ما را از برکت چنین آدم هایی زنده نگه می دارد. کسی آن ها را مجبور نساخته است که سنگ سر قبر سید عبدالله مختار را خطاطی و حکاکی کنند. هیچ کس مزدی به آنها نمی پردازد. به یاد سید آقا بنا افتادم که روزی از وی پرسیدم، آقا میان معماری امروز و دیروز چه تفاوت می بینی؟

سید آقا که معماری سالمند و نامدار در هرات بود، فوری جواب داد:

در گذشته هنگامی که خانه ی می ساختی همه تزیینات در درون بود. تاقبندی ها، گجکاری ها، ارسی ها، شیشه شانی ها و آیینه کاری ها. در یک اتاق دست کم شش ماه کار می کردی تا آماده می شد. همین که به چنین اتاقی گام می گذاشتی دلت نمی خواست بیرون شوی. امروز چی؟ ظاهرش این کوتی گویا مرتب است همین که داخل اتاق بروی هیچ. صاف و ساده مثل کف دست. سید آقا خاموش شد و چند لحظه بعد ادامه داد، آدم های امروزی نیز چنین اند. در ظاهر دریشی و کف و کالر شان مرتب است ولی همین که چند کلمه ی با آنان صحبت کنی می فهمی که در درون خالی است. ریشه های فرهنگ هرات از درون بر می خیزد.

(۱) خواجه عبدالله مروارید در دوران سلطان حسین بایقرا مقام بلند دیوانی داشت. منشی سلطان حسین بایقرا بود. خوشنویس، نویسنده ی توانا، شاعر، در شعر بیانی تخلص می کرد و نوازنده و آهنگسازی برجسته بود. با انواع سازها وارد بود. ولی در قانون نوازنده ی بی بدیل. قانون سازی شبیه سنتور است. او با اشعار جامی و خودش آهنگ های زیبایی می ساخت.

علیشیر نوایی در مجالس النفایس از خواجه مروارید و فضایل او به نیکویی یاد کرده است. موسیقی بخش جدایی ناپذیر فرهنگ و تاریخ هرات است.

.

نگاهی شتابنده بر ماجرای زنان جبرئیل هرات؛

( هجدهمین سال نشراتی )

تاریخ نشر : چهار شنبه مؤرخ  ۲۷ جوزا (خرداد) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۱۷ جون ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا

———————————————————————————————————————-

.

نگاهی شتابنده

بر ماجرای زنان جبرئیل هرات؛

میان احساسات، واقعیت‌ها و ضرورت یک بدیل ملی

نور محمد غفوری

رویداد زنان جبرئیل هرات در روزهای اخیر واکنش‌های گسترده‌ای را در میان افکار عمومی افغانستان برانگیخت. برخی این حرکت را نشانه‌ای از مقاومت مدنی و اعتراض مشروع دانستند و برخی دیگر آن را اقدامی شتاب‌زده و فاقد زمینه‌های لازم برای ایجاد تغییرات بنیادی در کشور ارزیابی کردند. آنچه مسلم است، این‌گونه تحرکات در فضای پیچیدهٔ سیاسی افغانستان نمی‌تواند جدا از رقابت‌های سیاسی، منافع گروهی و تلاش بازیگران مختلف داخلی و خارجی مورد بررسی قرار گیرد.

از دید بسیاری از ناظران، ماجرای جبرئیل هرات بیش از آن‌که یک حرکت سازمان‌یافته، سراسری و مبتنی بر یک برنامه روشن سیاسی باشد، به رویدادی مقطعی شباهت داشت که زمینه بهره‌برداری سیاسی و تبلیغاتی از آن را برای حلقات مختلف مخالف حاکمیت کنونی فراهم ساخت. در چنین شرایطی معمولاً گروه‌هایی که خود در میدان حضور ندارند و هزینه‌ای نمی‌پردازند، می‌کوشند از احساسات و نارضایتی‌های مردم برای پیشبرد اهداف سیاسی خویش بهره‌برداری کنند.

در این میان، شماری از چهره‌های وابسته به نظام جمهوری بیست‌ساله که امروز در بیرون از کشور زندگی می‌کنند، تلاش دارند هر حرکت اعتراضی را نشانه‌ای از نزدیک بودن تحول سیاسی در افغانستان جلوه دهند. این در حالی است که بخش بزرگی از این افراد همراه با خانواده‌های خود در کشورهای امن و مرفه زندگی می‌کنند و هزینهٔ اصلی هرگونه بی‌ثباتی، تنش و رویارویی احتمالی را مردم داخل افغانستان می‌پردازند. از همین رو، هرگونه تشویق مردم به اقدامات پرخطر و غیرمحاسبه‌شده باید با احساس مسئولیت اخلاقی و سیاسی همراه باشد.

واقعیت این است که تغییرات بزرگ سیاسی در هیچ جامعه‌ای صرفاً از طریق حرکت‌های پراکنده، محدود و فاقد پشتوانه سازمانی به نتیجه نمی‌رسد. افغانستان نیز از این قاعده مستثنا نیست. تا زمانی که یک بدیل سیاسی منسجم، دارای برنامه روشن، ساختار تشکیلاتی مشخص و پایگاه اجتماعی گسترده ملی شکل نگیرد، انتظار تحول اساسی از حرکت‌های موردی و نقطه‌ای چندان واقع‌بینانه نخواهد بود.

همچنین باید پذیرفت که شرایط کنونی افغانستان هنوز بستر لازم را برای یک خیزش فراگیر مردمی فراهم نکرده است. تحولات سیاسی زمانی به نتیجه می‌رسند که اکثریت جامعه ضرورت تغییر را احساس کند، افکار عمومی در جهت یک هدف روشن بسیج شود و نیروهای سیاسی، اجتماعی و مدنی بتوانند در قالب یک اجماع ملی و سازمان‌یافته عمل نمایند. بدون فراهم شدن این مقدمات، اقدامات پراکنده هرچند ممکن است بازتاب رسانه‌ای گسترده پیدا کند، اما الزاماً به نتایج سیاسی مورد انتظار منجر نخواهد شد.

تجربه‌های تاریخی افغانستان نیز نشان داده است که هیچ تحول پایدار و فراگیری بدون حضور و مشارکت همزمان زنان و مردان، نخبگان سیاسی، نیروهای اجتماعی و اقشار مختلف جامعه شکل نمی‌گیرد. از همین رو، هر بدیل سیاسی مؤثر باید فراگیر، فراقومی، ملی و متکی بر ظرفیت‌های درونی جامعهٔ افغانستان باشد؛ نه محصول هیجانات زودگذر، شعارهای احساسی و یا امید بستن به تحرکات مقطعی.

بنابراین، ماجرای زنان جبرئیل هرات را می‌توان فرصتی برای تأمل بیشتر در مورد واقعیت‌های سیاسی افغانستان دانست. تفاوت میان آرزو و واقعیت، میان خواست تغییر و امکان تحقق آن، موضوعی است که نباید از نظر دور بماند. مردم افغانستان بیش از هر زمان دیگر به ثبات، امنیت و یک چشم‌انداز روشن برای آینده نیاز دارند. هر اقدامی که بدون سنجش دقیق شرایط عینی جامعه و توازن نیروهای موجود صورت گیرد، ممکن است به جای تأمین منافع مردم، هزینه‌ها و دشواری‌های بیشتری را بر آنان تحمیل کند.

امروز نیاز اساسی افغانستان نه ماجراجویی‌های مقطعی و حرکت‌های پراکندهٔ قومگرایانه، بلکه شکل‌گیری یک بدیل ملی، مسئولانه و سازمان‌یافته است؛ بدیلی که بتواند با مشارکت زنان و مردان، خواست‌های واقعی مردم را نمایندگی کند، اعتماد عمومی را به دست آورد و مسیر تغییرات پایدار و مسئولانه را برای آینده کشور هموار سازد.

۱۵ جون ۲۰۲۶

کیف آزادی

( هجدهمین سال نشراتی )

تاریخ نشر : چهار شنبه مؤرخ  ۲۷ جوزا (خرداد) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۱۷ جون ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا

———————————————————————————————————————-

کیف آزادی

لباس غـم برون از قـامت شـادی کنید هردم

بـرای شادخـواری  کار بـنـیــادی  کنید هردم

درخت درد و رنج خشک  را بیرون کنید از باغ

هـوای آب و تاب بـاغ شـمـشادی کنید هردم

طلسـم کهـنۀ اوهـام اذهـان را کـنـیـد بـاطـل

ز نـور عقل  و دانش  کیف  آزادی  کنید هردم

بـه دام حیله افکـنـدنـد تا عـشـق و محبت را

دوبـاره نعـرۀ  مجنون و  فـرهادی  کنید هردم

دل غمدیده را در  محـفـل شـادی  به  یاد آرید

غزل ها را  عروس  بخت دامادی  کنید هردم

اگر بنیاد فـرهنگ و ادب  ویران  شـده؛  لیکن

بـه نیروی خـرد از ریـشه آبـادی  کنید هردم

بـیــاد  آریـد  از  نقـش و  نگار  دفـتــر  ارژنگ

تـمـدن را پـر از الــوان بهــزادی  کنید  هردم

هنر در دســت بازار تجـارت  می شـود  کالا

برون ازسودوسودا طرح ایجادی کنید هردم

ز جورخیل نادان درس وتعلیم زنان منعست

بـه پا خیزیـد و در میهن اسـتادی کنید هردم

بدون مکتب و علم و سبق  عالم  بُـوَد تاریک

سکوت کهکشان را جیغ وفریادی کنیدهردم

اگرشمشیر خون آشام دشمن می زند جولان

قـلــم را تـیـز تـر از تیغ  پـولادی  کنید هردم

بـه روی  گـنج  تاریـخ و  تمـدن زار  و  نالانید

به خودآیید و یاد ازارث اجدادی کنید  هردم

رسول پویان

۱۸ فبروری ۲۰۲۶

هویت و فرهنگ هرات ازکجا ریشه می گیرد (بخش نخست)

( هجدهمین سال نشراتی )

تاریخ نشر : سه شنبه مؤرخ  ۲۶ جوزا (خرداد) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۱۶ جون ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا

———————————————————————————————————————-

هویت و فرهنگ هرات از کجا ریشه می گیرد؟

بخش نخست :

.

بازار همیشه نقش مهمی در همه عرصه های زنده گی هراتیان داشته است و دارد. اگرچه نقش و ابعاد آن نظر به زمان تحول می یابد ولی محتوا همان است که بود.

شش صد سال قبل شاهرخ بازار شاهرخ را ساخت که همین بازار کنونی ملک است. این پادشاه روشنفکر و روشن ضمیر می خواست که هرات مرکز اقتصاد و تجارت منطقه قرار گیرد و مردم در رفاهیت زنده گی کنند و پایتخت امپراتوی به شکوفایی روز افزون دست یابد.

بازار شاهرخ که در دو طبقه و از خشت پخته اعمار شده بود با پوشش گنبدی و تاق ها و رواق ها و به کارگیری تزیینات خشتی شکوه خاص خودش را داشت. بازار از طریق روشنی دانهای سقفی روشن می شد. در امتداد بازار کاروانسراها، مسجد ها، مدرسه ها، حمام ها، انبارها و دیگر ساختمان های مورد نیاز ساخته شده بود. این بازار برای شاه عباس کبیر که زادگاهش هرات بود، الگویی قرار گرفت برای اعمار بازارهای مشهور اصفهان ، چیزی که به تهران و دیگر شهرهای آن کشور  نیز گسترش یافت.

بازار شاهرخ چنین شاهکاری بود، اما با دریغ در سال ۱۹۳۸ هر چهار بازار هرات که بر همین منوال ساخته شده بود، تخریب گردید.

چهار بازار هرات بازار خوش، بازار عراق یا بازار موسوی ها، بازار ملک و بازار قندهار در آن سال ها، هفتاد سال پیش یا بیشتر پر جوش و شلوغ بود. هرچه از دروازه های بازار به سوی چهار سو می رفتی رفت و آمد و خرید و فروش بیشتر می شد. هر بازار گویا تقسیم کار خودش را داشت. بازار ملک بازار زرگری بود. بازار خوش بازار مسگری، بازار قندهار بازار بزازی. فیشنی ترین دوکان های بزازی شهر در بازار قندهار موقعیت داشت. یکی از کاسبی های بازار ،دوکان های عطاری بود. در هر بازار چند دوکان عطاری فعال بود. در این عطاری ها انواع ادویه و گلاب و زعفران، چهارعرق و گلقند و نوشادر، انواع گیاهان طبی گل گاوزبان، خاکشیر، عرق کاسنی، زنجبیل، شیرین بیان، شیرخشت، عناب، زردچوبه، داروگرم، هل، زیره، و دیگر چه چیزهایی که در قطی عطار نمی یافتی.

در بازار قندهار نزدیک تر به چهار سوو دوکان زنده یاد محمد علی عطار در شهر شهره بود. این فقط یک دوکان معمولی نبود. کلوب روشنفکری و همدلی و خانه دوستی بود. در عین حال گویی کارگاه خطاطی استاد محمد علی نیز بود. در فراز بیرونی دیوار پستوی دوکان تابلوی بزرگی که انواع خط در آن کارشده بود و در وسط آن الهم صلی علی محمد و آل محمد به خط درشت و زیبای نستعلیق نقش بسته بود، توجه هر عابر صاحب دلی را به خود جلب می کرد.

.

محمود خندید و گفت: خطاطی آسان است. عجله نکن هر وقت می توانیم بیاموزیم !

این طور بود که از نعمت مهمی که نصیبم شده بود یعنی شاگردی استاد عطار محروم ماندم. محمود جان عطار کجاستی، هنوز از تو گله مندم.

آن روز شیخ طاهر قندهاری در دوکان استاد محمد علی عطار نشسته بود. کدام موضوع تاریخی را صحبت می کردند. شیخ طاهر قندهاری شاید یکی از برجسته ترین سخنران هایی بود که در عمرم دیده ام. باری از زبان دوست عزیزم زنده یاد واصف باختری شنیدم که گفت، ادیب نیشابوری به پرویز ناتل خانلری و .دیگران.. باری گفته بود، در بین شما این جوان افغانی که نامش محمد طاهر است، استعدادی فوق العاده دارد.

شیخ محمد طاهر که اینک دیگر هراتی شده بود، هر روز جمعه در تکیه خانه مسگرها منبر می رفت. در کودکی از برکت پدر پای منبر واعظان نامدار شهر مانند سید قاسم کابلی در تکیه خانه میرزا خان، شیخ غلام حسین فراهی در تکیه خانه هادی، سید میرآقای سراچه گی در منزل خودش در محله خواجه عبدل مصری، شیخ برات علی قندهاری در تکیه خانه برجندی ها، آقای شریعت در منزل خودش در بازار خوش، نشسته بودم و گوش دادن به صحبت این بزرگان مرا شگفت زده می کرد. اما سخنرانی های شیخ محمد طاهر قندهاری بر من اثرگزار بود. شیخ طاهر ریش جو گندم کوتاهی داشت. دستار کوچکی بر سر می نهاد و با صدای جذاب خود آرام لاکن پر شور سخن می راند. چون منبر می رفت اول حمد خدا را بر زبان می آورد. از پیامبر و آل و اصحابش یاد می کرد. بعد غزلی می خواند از شاعران کلاسیک زبان فارسی. اولین غزلی که از زبان او شنیدم و در ذهن من نشست چند بیت آن را این جا می آورم:

.

تن   آدمی   شریف   است   به   جان   آدمیت

نه    همین    لباس   زیباست  نشان   آدمیت

اگر آدمی به چشم است و دهان و گوش و  بینی

چه    میان    نقش     دیوار    و میان   آدمیت

خور و خواب و خشم و شهوت شغب است جهل و  ظلمت

حیوان   خبر    ندارد      ز       جهان    آدمیت

به حقیقت   آدمیت  باش  و گرنه مرغ باشد

که    همین   سخن    بگوید  به زبان آدمیت

.

سپس در مورد مقام انسان چنان زیبا صحبت کرد که گمان می کردی جمعیت هزارنفری نفس در سینه ها قید کرده است و همه گوش شده است.

.

.

شعله‌ی عشق

( هجدهمین سال نشراتی )

تاریخ نشر : دوشنبه مؤرخ  ۲۵ جوزا (خرداد) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۱۵ جون ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا

———————————————————————————————————————-

      شعله‌ی عشق

 تو گلزار عشقی، بهاری، چه هستی؟!

به  کوهِ   دلم   آبشاری ،  چه هستی؟!

سراپا  شکوفا، تو  خوش‌ بو چو  سنبل

 پُر از عطرِ نابِ عطاری ، چه  هستی؟

تو  در  بزم  گل‌ ها ، درخشان‌ ترین گل

 تو رنگین،‌ میانِ هزاری، چه هستی؟!

 تو در باغ این دل ، هوس می‌نشانی

 نسیمِ طراوت‌گساری، چه هستی؟!

 دلم در هوایت  همیشه  بهاری‌ست

 تو با خود همیشه چه داری، چه هستی؟!

 صدایت   ، نوای    دل‌   انگیز    باران

 به شعر من این یادگاری،چه هستی؟!

نگاهت پر از راز  و  رمزی چو مهتاب

 ز چشمت، غزل می‌نگاری، چه هستی؟!

چو عشقت  دمادم  به دل موج دارد

 تو عاشق‌شکاری، شراری، چه هستی؟!

در آغوش شعرم، تو در  بیت پنهان

سکوتی، پر ازاستعاری، چه هستی؟!

تو پیدا ،  خیالی  و  پنهان همیشه

 به اسپِ دل من سواری، چه هستی؟!

   تو دریاچه‌ای پر ز  مهتاب  و رؤیا

 به احساس من بی‌قراری،چه هستی؟!

 چو در سینه‌ام شعله‌ور می‌کنی عشق

 شراری، شراری، شراری… چه هستی؟!

هما باوری

جرمنی

۵ جولای ۲۰۲۵

بذرِ عصیان

( هجدهمین سال نشراتی )

تاریخ نشر : دوشنبه مؤرخ  ۲۵ جوزا (خرداد) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۱۵ جون ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا

———————————————————————————————————————-

       بذرِ عصیان

 زبس جاهل و  نادان  دارد این خاک

 همیش حالِ پریشان دارد این خاک

 زِ  فقر  و  جنگ   و  بیداد  و  جهالت

 هنوز آ هنگِ  طغیان  دارد این خاک

 زِ دستِ     ر هزنانِ      راهِ     مردم

 دلی پُر درد و حِرمان دارد این خاک

 نه آرامش، نه آسایش ، نه شادی

 بسا  اندوهِ  پنهان   دارد  این خاک

اگر   دانش   شو د    بنیادِ   کشور

هنوز  امیدِ  سامان  دارد  این خاک

 چو گردد عدل ، حاکم بر سرِ خلق

 رهِ سویِ  گلستان  دارد این خاک

 اگر  دستِ   خرد   گیرد   زمامش

 بسی امکانِ عمران دارد این خاک

 جوانانش     اگر     یابند    فرصت

 هزاران فکرِ تابان دارد  این  خاک

 مبادا    ناامیدی      چیره     گردد

 هزاران بذرِ عصیان دارد این خاک

 زِ بس آشوب و  غوغا   دیده ملت

 گویا دردِ بی‌درمان دارد این خاک

 بشیر   از  دردِ   این   ویرانه گوید

 که بس دشمن فراوان دارد این خاک

            بشیر شیرین سخن

            هرات – افغانستان

سود و زیان  !

( هجدهمین سال نشراتی )

تاریخ نشر : دوشنبه مؤرخ  ۲۵ جوزا (خرداد) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۱۵ جون ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا

———————————————————————————————————————-

    سود و زیان  !

اشک من محمل  رسیده را ماند

شبنمی از گلی چکــیـده را ماند

دل زفــریــاد و بی نــوایی  دهـر

مــرغــک  سـر  بـریــده   را ماند

جــرس از کاروان  ز سیر  و  نــو

نغمۀ تــارخم خمــیـده  را  مانــد

زنــدگی در نبــرد  سود  و  زیان

تــاجـــرغم  خــریـــده  را مـانــد

وای ازاین دشت پرمشقـت دهر

که بـه پا خـارها خلـیـده را ماند

تا امیداست”عزیزه“غصه مکـن

ورنه دل بارغم کشیــده را مانـد

               عزیزه عنایت

              ۱ جون ۲۰۲۶

کی گفته بود ؟ 

( هجدهمین سال نشراتی )

تاریخ نشر : دوشنبه مؤرخ  ۲۵ جوزا (خرداد) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۱۵ جون ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا

———————————————————————————————————————- 

شاعر : زنده یاد استاد صابر هروی – فرستنده : محترمه ادیبه صابر صادقیار

کی گفته بود ؟ 

کی گفته بود : به قدرت رسیدن آسان است ؟ 

کی گفته بود :  وطن   بیکس   و  نگهبانست ؟ 

خداش   حافظ   و   ناصر    بود   ز  هر ‌ونسی 

اگرچه    چندی       اسیر      وطنفروشانست 

کی گفته بود : که  تخریب  و  کشتن و چور ؟ 

گره   گشای     صفیهان     و    نابکارانست ؟ 

کی گفته بود : که زد هر کی  راکت بسیار ؟ 

بمردم    وطن    خویش    او   مسلمانست ؟ 

کی   گفته  بود :  تعصب  گرایی   و  تفتین ؟ 

شعار مردم با  دین  و   عدل  و  انصافست ؟ 

کی گفته بود : که بی علمی بهتر از علم است ؟ 

چو این خلاف  نصوص  کتاب  و   قرآن است 

کی  گفته بود زنان نصف اصل جامعه نیست ؟  

زنان پاکی که ( مادر ) به نسل  انسانست 

کی گفته بود :  مباح  است  دزدی  زن‌ ها؟ 

کی گفته بود : که بد رسمی رسم مردانست ؟ 

کی گفته بود :  زعامت  توان  به  نادانی ؟ 

کی گفته بود : حکمرانی شغل  طفلانست ؟ 

کمال  و  دانش و  تدبیر  و   عقل  میخواهد 

کی گفته بود :   سپهداری  کار نادانست ؟ 

به (دلگشا)  شدن   آسان   ولی کو صولت آن ؟ 

زعامت است  نه   این  کار  آسیابانست ؟ 

ز کشت و خون  نتوان  در  وطن امیری کرد ؟ 

امیر  آنکه  خداوند  رحم   و ا حسانست !! 

صابر هروی

روز مادر مبارک!

( هجدهمین سال نشراتی )

تاریخ نشر : دوشنبه مؤرخ  ۲۵ جوزا (خرداد) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۱۵ جون ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا

———————————————————————————————————————-

روز مادر مبارک!

نامت مقدّس است و چه   نیکوست مادرم

این واژه پر  طراوت  و  خوشبوست  مادرم

 زیبایی  ِ  تمام    غزل   های    من  تویی !

من چشم! سایه ی تو چو ابروست مادرم 

اخلاص بی  نظیر به   قلبت  شناور است

بویِ  محبّتِ   تو   به   هرسوست  مادرم

عشقِ تو تا به رگ رگ من رقص می کند

یعنی   درخت   مهر  تو   انبوست  مادرم

پروردگار    داده    به   تو   قلب   مهربان

مهرت نشانه های  خودِ   اوست  مادرم

بعد از خدا دلیل خوشی های من تویی!

بعد از خدا  کلام   تو   نیکوست   مادرم

با بودنِ  تو  فخر جهان می شوم، چون

یک ذرّه هم دعای تو  جادوست مادرم

بر گفته های قلب خود اقرار می کنم!

دارم همیشه خاص ترا دوست! مادرم….

#محرابی_صافی