۲۴ ساعت

21 نوامبر
۱ دیدگاه

خوابید و رفت

( نوزدهمین سال نشراتی )
تاریخ نشر : شنبه مؤرخ  ۳۰ عقرب ( آبان ) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا
————————————————————————————————————————————————–
21 نوامبر
۱ دیدگاه

نام ِ آزادی

( نوزدهمین سال نشراتی )
تاریخ نشر : شنبه مؤرخ  ۳۰ عقرب ( آبان ) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا
————————————————————————————————————————————————–

نام ِ آزادی

قسمتم را ای  خدا  ، زیر طنابِ   دار کن

استخوانِ گونه ام را، قاب عکسِ  یارکن

سینه را صندقچهِ، از راز مردانی   بزرگ

قلب من  را خانهِ، امنی  همه اسرارکن

بعد  مرگم  مثل  هندویی مرا آتش زنید

شعله اش را مشعلی آزاد ی افکار کن

پرتواش، تا پرتو افشانی بگفتارش کند

یا به   آئین  اوستایی ، نیکو   کردار کن

در میانی دود وآتش، پا به پایی سوختن

ازلسان الغیب شعری را بساک * یارکن

همچومولانا، سماعی دورآتش سر کنید

وحدهُ  اِن لااله را،  هو بزن  تکرار  کن

نقش مرگم را نگینِ نغز  آزادی  بکش

خفتگان راهی صدا کن یک یکی بیدارکن

با شهامت خنجری بر قلب استبداد زن

بر رفا   و بر وفا ؛ تا   انتها   اصرار کن

زیرعکسم سنبلِ انسان و انسانی گذار

نام آزادی به سنگِ قبر من اعمار کن

ظاهر عظیمی

 

* – بساک: تاج پادشاهی که در مراسم های ویژه سلطنتی، استفاده می شود.

21 نوامبر
۱ دیدگاه

زورق نگاه

( نوزدهمین سال نشراتی )
تاریخ نشر : شنبه مؤرخ  ۳۰ عقرب ( آبان ) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا
————————————————————————————————————————————————–

زورق نگاه

 

زورق نگاه هات

در دریاچه وجودم

چه با شتاب میروند

و چه باشکوه

عشق را

زمزمه میکنند

 

بیا

و دمی با من بمان

تا در ساحل دلم

ایستایی عشق را

آیینه شوی

 

هما طرزی

نیویورک

۱۱ نوامبر ۲۰۲۶

 

 

The Skiff of Gazes

 

The skiff of your gazes

glides with such haste

across the lake of my being—

and with such splendor,

it whispers

of love.

Come,

linger with me for a moment,

so that upon the shores of my heart,

you may become a mirror

to the enduring presence of love.

Homa Tarzi

New York, November 11, 2026

21 نوامبر
۱ دیدگاه

یک غزل عارفانه از جناب شیخ مولوی خنجری

( نوزدهمین سال نشراتی )
تاریخ نشر : شنبه مؤرخ  ۳۰ عقرب ( آبان ) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا
————————————————————————————————————————————————–

ما عاشق خدا ایم

موسی به شوق دیدار با قرب حق رسیده

آواز لَنْ تَرَانِیْ در کــــــــوه طــــــور شنیده

گر چه به ما قریب  است آن  ذات کبریائی

لیکـن بـــه دار فــــانی او را کـسـی ندیده

مــا عـاشـق خـدا ایم در عشق او فنا ایم

بـا ذکـر نـام  پاکش هـر  لحـظـه دل تپیده

سردار مرسلان را مولی به ما فـرسـتـاد

حُبِّ رسـول پاکش  در جان  و  دل دمیده

او راهِ عشق  آموخت  بیچاره  خنجری را

مِهر و محبت  او  نقشی به دل کـشـیـده

 دعاگوی شما

شیخ مولوی خنجری

کابل – چهار دهی

21 نوامبر
۱ دیدگاه

اقتصادی، ټولنیز او کلتوری سیستمونو متقابل اغېز

( نوزدهمین سال نشراتی )
تاریخ نشر : شنبه  مؤرخ  ۳۰ عقرب ( آبان ) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۲۱ نوامبر ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا
——————————————————————————————————————————————————

 

۶.۴.  د اقتصادی، ټولنیز او کلتوری سیستمونو متقابل اغېز

(اتمه برخه)

نور محمد غفوری

که څه هم پورته درې اړیکې په جلا توګه وڅېړل شوې، خو اقتصادی، ټولنیز او کلتوری سیستمونه یوازې له سیاسی سیستم سره جلا جلا اړیکې نه لری؛ بلکې په خپل منځ کې هم متقابل اغېز لری. د یوه سیستم بدلون کولای شی د نورو سیستمونو پر فعالیت او وضعیت اغېز وکړی.

د بېلګې په توګه، اقتصادی وده د زده‌کړې او روغتیا لپاره د سرچینو د زیاتوالی زمینه برابروی؛ د زده‌کړې پراختیا بیا د خلکو پر ټولنیز پوهاوی او کلتوری لیدلورو اغېز کوی. همدارنګه، کلتوری ارزښتونه د کار، تولید، سپما، پانګونې او اقتصادی همکارۍ پر ډول اغېز لرلای شی. دغه بدلونونه بیا د سیاسی غوښتنو او دولتی پالیسیو په جوړولو کې انعکاس مومی.

په همدې ډول، سیاسی پرېکړې کولای شی د دغو دریو سیستمونو ترمنځ اړیکې تنظیم یا بدلې کړی. د بېلګې په توګه، د ښوونې او روزنې په برخه کې یوه نوې پالیسی ښایی د بشری ځواک وړتیا لوړه کړی، د کارموندنې فرصتونه زیات کړی او د ټولنې په کلتوری او فکری ژوند کې بدلون رامنځته کړی.

بېلګه:  که دولت د عامه زده‌کړو د پراختیا لپاره یوه اغېزمنه پالیسی عملی کړی، په اوږدمهال کې د خلکو د پوهې او مسلکی مهارتونو کچه لوړېدای شی. دا بدلون د اقتصادی تولید او کارموندنې په زیاتوالی کې مرسته کوی، ټولنیز فرصتونه پراخوی او د خلکو په سیاسی پوهاوی او ګډون هم مثبت اغېز کولای شی.

له همدې امله، د سیاسی سیستم د فعالیت تحلیل هغه وخت بشپړېږی چې د اقتصادی، ټولنیزو او کلتوری شرایطو اغېزې هم په پام کې ونیول شی. سیاسی سیستم په خپلواک او منزوی ډول فعالیت نه کوی، بلکې د ټولنې د نورو سیستمونو له تعامل سره سم خپلې پرېکړې او پالیسۍ تنظیموی.

 

۶.۵.  د سیسټمی تیورۍ له نظره د دغو اړیکو تحلیل

د سیسټمونو د تیورۍ (Systems Theory) له نظره، سیاسی، اقتصادی، ټولنیز او کلتوری سیستمونه د یوه پراخ ټولنیز سیستم (Social System) متقابلې برخې ګڼل کېږی. هر یو یې ځانګړې دندې او جوړښت لری، خو د نورو سیستمونو له فعالیتونو سره تړاو لری او د یوه سیستم بدلون د ټولیز نظام پر وضعیت اغېز کولای شی.

په دې لیدلوری کې سیاسی سیستم له خپل چاپېریال (Environment) یا (Umfeld) څخه غوښتنې، ملاتړ، معلومات او نورې اړتیاوې ترلاسه کوی. اقتصادی ستونزې، ټولنیزې غوښتنې او کلتوری ارزښتونه د همدې چاپېریال مهم عناصر دی. سیاسی سیستم دغه غوښتنې او معلومات ارزوی، د پرېکړو او پالیسیو له لارې ورته ځوابونه وړاندې کوی او د دغو ځوابونو پایلې بېرته پر ټولنه اغېز کوی.

دا بهیر د سیسټمونو د تیورۍ له مهمو مفاهیمو سره تړاو لری:

  • متقابل تړاو  (Interdependence)یا (وابستگی متقابل): د سیاسی، اقتصادی، ټولنیزو او کلتوری سیستمونو فعالیتونه یو پر بل اغېز لری.
  • د چاپېریال اغېز (Environmental Influence)یا (تأثیر محیطی):  د ټولنې اقتصادی، ټولنیز او کلتوری شرایط د سیاسی سیستم پر پرېکړو اغېز کوی.
  • سیسټمی تعامل  (System Interaction) یا (Systeminteraktion):  بېلابېل سیستمونه د سرچینو، معلوماتو، غوښتنو او پایلو له لارې له یو بل سره تعامل کوی.
  • غبرګون: (Feedback)  د سیاسی پرېکړو او پالیسیو پایلې د ټولنې له خوا ارزول کېږی او دغه ارزونې د راتلونکو پرېکړو لپاره معلومات برابروی.
  • تطابق : (Adaptation) سیاسی سیستم د اقتصادی، ټولنیزو او کلتوری بدلونونو له مخې خپلې پالیسۍ او اداری کړنلارې تنظیموی.

د دې اړیکو د ښه درک لپاره لاندې بهیر په پام کې نیولای شو:

د سیاسی او نورو ټولنیزو سیستمونو د تعامل بهیر

اقتصادی سیستم

سرچینې، تولید، عواید، پانګونه او کارموندنه

ټولنیز سیستم

ټولنیزې ډلې، اړتیاوې، اړیکې او غوښتنې

کلتوری سیستم

ارزښتونه، باورونه، دودونه او سیاسی فرهنګ

متقابل اغېز او تعامل

سیاسی سیستم

غوښتنې ارزوی، پرېکړې کوی، قوانین او پالیسۍ جوړوی

سیاسی پایلې او دولتی اقدامات

قوانین، عامه خدمتونه، بودیجه او اصلاحات

د پایلو ارزونه او بېرته غبرګون

د سیستمونو تطابق او بدلون

د نوو شرایطو له مخې د اقتصادی، ټولنیزو او کلتوری پالیسیو بیاکتنه

دا تحلیل څرګندوی چې سیاسی سیستم د ټولنې له نورو برخو څخه جلا نه دی، بلکې د هغوی د اړتیاوو، شرایطو او بدلونونو په رڼا کې فعالیت کوی. له همدې امله، د سیاسی سیستم د بریالیتوب ارزونه باید د اقتصادی، ټولنیزو او کلتوری پایلو له ارزونې سره یوځای ترسره شی.

 

۶.۶.   د دې اړیکو اهمیت

د سیاسی سیستم او اقتصادی، ټولنیزو او کلتوری سیستمونو د اړیکو مطالعه څو مهمې علمی او عملی ګټې لری:

  1. د سیاسی پرېکړو د اغېزو درک:  څرګندوی چې سیاسی پرېکړې یوازې پر دولتی ادارو نه، بلکې د ټولنې پر اقتصادی، ټولنیز او کلتوری ژوند هم اغېز کوی.
  2. د پالیسیو اغېزمنتیا:  له حکومتونو سره مرسته کوی چې د پالیسیو د جوړولو پر مهال د ټولنې بېلابېل شرایط او اړتیاوې په پام کې ونیسی.
  3. د سیاسی ثبات پیاوړتیا:  د اقتصادی نابرابرۍ، ټولنیزو شخړو او کلتوری اختلافاتو د اغېزو په پېژندلو سره د ستونزو د مخنیوی او مدیریت زمینه برابروی.
  4. د ټولنیز عدالت تأمین:  د سرچینو، فرصتونو او عامه خدمتونو د عادلانه وېش اهمیت څرګندوی.
  5. د حکومت مشروعیت:  ښیی چې د خلکو اړتیاوو ته مناسب ځواب ویل او د ټولنې له ارزښتونو سره د دولتی پالیسیو همغږی د حکومت پر مشروعیت او عامه باور اغېز لری.
  6. د سیستم تطابق او دوام:  سیاسی سیستم ته دا وړتیا ورکوی چې د اقتصادی، ټولنیزو او کلتوری بدلونونو په وړاندې خپلې پالیسۍ او اداری کړنلارې اصلاح کړی.

۶.۷.  پایله  (Conclusion)

سیاسی سیستم د ټولنې په پراخ جوړښت کې له اقتصادی، ټولنیز او کلتوری سیستمونو سره په دوامداره او متقابل تعامل کې فعالیت کوی. اقتصادی سیستم د سرچینو، تولید، پانګونې او د عوایدو د وېش له لارې د سیاسی پرېکړو پر شرایطو اغېز کوی؛ ټولنیز سیستم د وګړو د اړتیاوو، اړیکو، غوښتنو او ګډو فعالیتونو له لارې د سیاسی بهیر په جوړولو کې ونډه لری؛ او کلتوری سیستم د ارزښتونو، باورونو، دودونو او سیاسی فرهنګ له لارې د خلکو پر سیاسی فکر او چلند اغېز کوی.

په مقابل کې، سیاسی سیستم د قوانینو، پالیسیو، دولتی پرېکړو او عامه پروګرامونو له لارې پر دغو درېیو سیستمونو اغېز کوی. له همدې امله، د سیاسی سیستم د فعالیت او پایلو سمه ارزونه یوازې د دولتی ادارو او سیاسی بنسټونو په مطالعه نه بشپړېږی، بلکې د ټولنې د اقتصادی، ټولنیزو او کلتوری شرایطو تحلیل هم غواړی.

د سیسټمونو د تیورۍ له نظره، د دغو سیستمونو متقابل تړاو د ټولنې د عمومی نظم، ثبات، تطابق او پرمختګ لپاره بنسټیز اهمیت لری. هر څومره چې د دغو سیستمونو ترمنځ همغږی، متقابل درک او اغېزمن تعامل پیاوړی وی، په هماغه اندازه د سیاسی نظام د اغېزمنتیا او د ټولنې د متوازن پرمختګ امکانات زیاتېږی.

 

20 نوامبر
۳دیدگاه

هویت و فرهنگ هرات از کجا ریشه می گیرد (بخش هفدهم)

( نوزدهمین سال نشراتی )
تاریخ نشر : جمعه  مؤرخ  ۲۹ عقرب ( آبان ) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا
——————————————————————————————————————————————————

 

هویت و فرهنگ هرات از کجا ریشه می گیرد
( بخش هفدهم )
………………………..
تاجران هرات و حکومت
====================
.
پیوسته به گذشته :
.
از هر سو که بنگریم و به هر تیوری اجتماعی- سیاسی که نگاه کنیم اصل در هر جامعه ی مردم است. بدون حضور و مشارکت فعال مردم هر حکومتی که می خواهد باشد دیر یا زود از بین می رود. دولت ها تا زمانی می توانند به حیات خود ادامه دهند که یا با شیوه های استبدادی و یا با اقناع و اعتماد مردم را در کنار خود نگه دارند. اما این حفظ قدرت تاریخ مصرف دارد. دولت هر قدر قوی هم باشد نسبت به کل جمعیت یک کشور اقلیت کوچکی را می سازد. شرایطی هم در تاریخ دیده شده است و همین اکنون مشهود است که همآهنگی و همسویی دولت و مردم در عرصه های فرهنگ، اقتصاد، ترقی، پیشرفت و همکاری نوعی بافت سیاسی و اجتماعی ایجاد می کند که جامعه را یکپارچه و متحد نگه می دارد.
هرات خوشبخت بود که در سال های ۱۳۲۰ شمسی در چنین موقعیتی قرارگرفت. از یک سو تاجران و سرمایه داران هراتی توانستند با ایجاد بانک ملی، تهداب صنایع و انرجی امروزی را بگذارند و از سوی دیگر برای ولایت هرات مصدر خیر و برکت باشند. دهه ۱۳۲۰ را با آن که با جنگ دوم جهانی و محدویت تجارت و فعالیت های اقتصادی همراه بود، می توان دوران شکوفایی هرات تعریف کرد. در این دوره شخصیتی با تدبیر و آگاه به نام عبدالله ملکیار نایب الحکومه هرات تعیین شده بود. این فرماندار فرهیخته شاید از نادر حاکمان دوران خود و پس ازان باشد که نبض جامعه را در دست داشت و موفق شد مردم را با خود همسو و هم پیمان گرداند. ملکیار تمام روسای ادارات دولتی را از میان نخبه گان خود هرات برگماشت. این طور دل مردم به دست آورد. آنگاه تاجران و سرمایه داران هراتی را با خود همراه ساخت و هرات را تا حد مقدور آباد کرد. آن چه در این جریان مهم است بهره برداری از امکانات، استعدادها و ظرفیت های بومی است. ملکیار نشان داد که در صورت خدمت صادقانه، مردم از حکومت پشتیبانی می نمایند و به هر گونه همکاری مفید و مردم شمول سخاوتمندانه سهم می گیرند.
زنده یاد محمد وزیر کروخی به خط نستعلیق زیبای خود کتابی نوشته است زیر عنوان “هرات در عهد ملکیار “. امیدوارم این کتاب با تیراژ بزرگ چاپ شود و هراتیان و مردم افغانستان ازان بهره مند گردند. خلاصه می توان گفت که تاجران هراتی در روشنی توجه عبدالله ملکیار در ابعاد گسترده ساختمانی و پیشرفت اقتصادی فعال با حکومت وقت همکار گردیدند. شرکت های تجارتی و سهامی ایجاد شد. هرات از اولین شهرهایی بود که برق آورد. ساختمان شهر نو هرات سرعت یافت. از مرکز کدام بودجه اختصاصی در دسترس نبود. با سهمگیری تاجران و سرمایه داران هراتی مکتب ها با لوازم مورد نیاز مجهز شدند. برای کودکان خانواده های فقیر قلم و کتابچه و کتاب رایگان توزیع می شد. کتابخانه تاسیس شد. سینما و عمارت تیاتر بر پا شد. استدیوم و مکان های ورزشی آباد گشت. مناطق بزرگی سرسبز گردید و پارک های زیبایی احداث شد. از آن جمله اند، پارک ولایت که اینک به نام ملکیار مسمی شده است، پارک تخت صفر، پارک و باغ شیدایی، باغ میرداود، باغ مدرسه گوهر شاد که پسانتر به پارک زنانه تبدیل شد. در این میان کار مهم دیگر مرمت و احیای ساختمان های تاریخی هرات بود. از جمله، بازسازی کامل مسجد جامع بزرگ هرات با احیای صنعت کاشی سازی، سنگ تراشی، گج بری و غیره. اعمار سه جاده سه سمت مسجد جامع، بازسازی زیارت امام فخر رازی، بنای آرامگاه امیر علی شیر نوایی، اعمار بنای زیارت ملا حسین کاشفی، اعمار مسجد زیارت مولانا عبدالرحمان جامی، اعمار فخرالمدارس هرات، ساختمان هتل هرات، ساختمان هتل و حمام های چشمه آب گرم اوبه، بازسازی زیارت خواجه معین الدین چشتی، اعمار ساختمان های ادارات دولتی در شهر و اولسوالی ها، احداث جاده ها به شمول جاده ولایت – میرداود به طول ۳۵ کیلومتر و غرس چهار قطار ناجو در دو سمت جاده، ساختمان عمارت ها و کاروانسراهای تجارتی نو، تاسیس شرکت پشم و پنبه، تاسیس مکتب های حرفوی، تاسیس شرکت ارزاق و شرکت عمرانات. برای نخستین بار در هرات کوره خشت پزی دورانی هندی احداث گردید و به کار افتاد. شرکت عمرانات یا به قول هراتیان شرکت پخت و مصاله در یک جریب زمین کوتی های جدیدی اعمار کرد و به نرخ هر کوتی ده هزار افغانی و بیشتر به فرهنگیان و بزرگان مردمی هرات آن هم به اقساط فروخت. در هرات نوعی همسویی و سازگاری میان حکومت و مردم برقرار شده بود. مردم خود را آزادتر احساس می کردند. تاجران هراتی هم با دست گشاده سخاوت داشتند. به دعوت ملکیار یا داوطلبانه در تمام فعالیت های ساختمانی و احداث تاسیسات فرهنگی سهم فعال می گرفتند. در هرات اولین سینما ساخته شد و به کار افتاد همچنان که عمارت تیاتر هرات به نام صحنه تمثیل. کلوب ادبی از پیشرفت چشمگیری برخوردار گردید. مردم به حکومت اعتماد داشتند و حکومت نیز از پشتیبانی مردم برخوردار بود. در امور دولتی و اداری نظم مناسبی تامین شده بود. زیرا در راس ادارات برگزیده گان هراتی قرار داشتند و بوروکراسی و فساد اداری تا حد زیادی مهار شده بود. در این میان تجربه اعمار جاده های سه سمت مسجد جامع در هرات جالب است. گفتم که هیچ بودجه دولتی برای اجرای این کار وجود نداشت. اعمار جاده جنوبی را حاجی سید محمد قناد که زمیندار کلانی بود و صاحب جایدادهای متعدد شهری به شمول بازار سرپوشیده کنار حوض چهارسو، تیمچه حاجی سید محمد قناد، و خود ساکن این محل، بر عهده گرفت. جاده سمت غربی را که هنوز درازتر و مهمتر از جاده سمت جنوبی بود عبدالخالق خان ساخت و جاده سمت شمالی با مشارکت ریاست بلدیه و مردم اعمار گشت. پدر می گفت، در شروع سال های ۱۳۲۰ شمسی بازارها سرپوشیده بودند و نیم جان. می گفت، اگر از دروازه خوش در شرق شهر هُو می کشیدی از دروازه عراق در غرب شهر پژواک صدای خود را می شنیدی. مثل آهنگ امیرجان صبوری، شهر خالی کوچه خالی جاده خالی….مردم خیلی فقیر بودند. باز هم پدرم می گفت حتا در خانه ارباب ده که مالک باغ و زمین بود اگر هفته یک بار کچیری ارزن می پختند عید می بود. فقر فرهنگی ازین هم بدتر بود، در حدود یک در صد مردم سواد خواندن و نوشتن محدودی داشتند.

در عین حال بلدیه و مردم همکاری کردند. خانه های زیادی در جریان احداث جاده ها ویران گردید. بلدیه به صاحبان خانه های ویران شده در شهر نو یک نمره زمین می داد که بزرگتر و مرغوب تر از خانه گلین پیشین بود. حق اولویت از دکان های جدید نیز به مالک زمین تعقل می گرفت. اگر کسی نمی خواست زمین بگیرد از صندوق استملاک بلدیه پول زمین تادیه می شد. قیمت آن توسط هیئتی با کسب رضایت مالک تعیین می گردید. پول صندوق استملاک را تاجران هراتی تادیه می کردند. گاهی فکر می کنی که این اقدامات همه رویایی بوده اند. حکومت به مردم اعتماد داشت و مردم به حکومت که با اطمینان از سخاوت و همکاری دریغ نمی کردند. گاهی موضوع ساختمان دولت به مباحث گسترده و عمیق فلسفی و سیاسی و جامعه شناسی و چی و چی بر می گردد در صورتی که اگر نه از بالا که از تجربه های پایین هم بکوشیم بیاموزیم حل مساله آسان تر می شود، فقط به یک شرط: حاکم باتدبیر و کار به اهل کار سپردن بر پایه ی لیاقت و اعتماد.

ادامه دارد . . .
20 نوامبر
۱ دیدگاه

«جوانی هم بهاری بود، بگذشت…»

( نوزدهمین سال نشراتی )
تاریخ نشر : جمعه  مؤرخ  ۲۹ عقرب ( آبان ) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا
——————————————————————————————————————————————————

«جوانی هم بهاری بود، بگذشت…»

ولی آتش  هنوز  در جان  من  هست

اگر  صد   فصل   گل  از   من    گریزد

هزاران غنچه در دستان  من  هست

مرا    از    رفتن   خورشید   مترسان

که    من   خود  شعله‌ای  از  آفتابم

نه خاکستر شدم، نه سرد و خاموش

هنوز آتش، هنوز عشق، هنوز آبم!

بگذار     آیینه      از    پیری    بگوید

من از شور   شگفتن    می‌سرایم

اگر      صد     بار      پاییزم    بگیرد

هزاران    بار      دیگر    می‌گشایم

من آن زن نیستم   کز  عمر بترسد

من از جنس شرار و  روشنایی ‌ام

جوانی گرچه رفت، اما چه باک است؟

من اکنون عاشق‌تر از جوانی‌ام !

                   میترا وصال

              لندن – انگلستان

             ۱۵ نوامبر ۲۰۲۶

 

20 نوامبر
۱ دیدگاه

 د سیاسی سیستم اړیکې له اقتصادی، ټولنیز او کلتوری سیستمونو سره

( نوزدهمین سال نشراتی )
تاریخ نشر : جمعه  مؤرخ  ۲۹ عقرب ( آبان ) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا
——————————————————————————————————————————————————

۶. د سیاسی سیستم اړیکې له اقتصادی،

ټولنیز او کلتوری سیستمونو سره

(اوومه برخه)

نور محمد غفوری

 سیاسی سیستم (یا سیاسی نظام) د ټولنې یو مهم بنسټ دی، خو فعالیتونه او اغېزې یې یوازې په سیاسی او دولتی چارو پورې محدودې نه دی، بلکې له اقتصادی، ټولنیز او کلتوری سیستمونو سره ژورې او متقابلې اړیکې لری. دغه سیستمونه د ټولنې د پراخ جوړښت بېلابېلې برخې دی چې هر یو ځانګړې دندې او فعالیتونه لری، خو د خپلو موخو د ترلاسه کولو او د ټولنې د اړتیاوو د پوره کولو لپاره یو پر بل متکی دی.

سیاسی سیستم د قوانینو، پالیسیو، دولتی ادارو او عامه پرېکړو له لارې د اقتصادی فعالیتونو، ټولنیزو اړیکو او کلتوری چارو پر تنظیم او مدیریت اغېز کوی. په مقابل کې، اقتصادی شرایط، ټولنیزې اړتیاوې، د وګړو غوښتنې، کلتوری ارزښتونه او دودونه هم د سیاسی سیستم پر پرېکړو، فعالیتونو او بدلونونو اغېز پرېباسی. له همدې امله، د دغو سیستمونو ترمنځ اړیکه یو اړخیزه نه ده، بلکې متقابله او دوامداره ده.

د سیستمونو د تیورۍ له نظره، د سیاسی، اقتصادی، ټولنیزو او کلتوری سیستمونو ترمنځ تعامل د یوې پراخې ټولنیزې شبکې په توګه د ټولنې پر ثبات، نظم، پرمختګ او د ستونزو پر حل اغېزه کوی. په یوه سیستم کې بدلون یا اختلال کولای شی پر نورو سیستمونو هم اغېزې ولری؛ همدارنګه، د یوه سیستم د فعالیتونو پایلې د نورو سیستمونو لپاره نوی شرایط، اړتیاوې او غوښتنې رامنځته کوی.

په دې برخه کې به لومړی د سیاسی او اقتصادی سیستمونو اړیکه، ورپسې د سیاسی او ټولنیز سیستم اړیکه او بیا د سیاسی او کلتوری سیستم اړیکه په جلا توګه وڅېړل شی، څو څرګنده شی چې دغه سیستمونه څنګه یو پر بل اغېز کوی او د ټولنې په عمومی جوړښت او فعالیت کې څه رول لری.

 

۶.۱.  د سیاسی نظام او اقتصادی سیستم اړیکه

سیاسی او اقتصادی سیستمونه د ټولنې دوه مهم او یو له بل سره تړلی بنسټونه دی. سیاسی سیستم د واک، قوانینو، پالیسیو او دولتی ادارو له لارې د اقتصادی فعالیتونو لپاره چوکاټ ټاکی؛ په داسې حال کې چې اقتصادی سیستم د تولید، وېش، تبادلې، مصرف، پانګونې، کارموندنې او د سرچینو د مدیریت له لارې د ټولنې مادی اړتیاوې پوره کوی. د دغو دواړو سیستمونو ترمنځ اړیکه متقابله ده؛ یعنې سیاسی پرېکړې پر اقتصادی وضعیت اغېز کوی او اقتصادی شرایط د سیاسی پرېکړو، غوښتنو او ثبات پر بهیر اغېز پرېباسی.

سیاسی سیستم د اقتصادی فعالیتونو د تنظیم لپاره قوانین او مقررات وضع کوی. د بېلګې په توګه، د سوداګرۍ قوانین، د پانګونې اصول، د کار قانون، د مالیاتو نظام او د بانکی فعالیتونو مقررات د دولت له لوری ټاکل کېږی. دغه حقوقی او اداری چوکاټ د اقتصادی فعالیتونو د ترسره کېدو شرایط برابروی او هڅه کوی چې د اقتصادی فعالیتونو ترمنځ نظم، شفافیت او د قانون حاکمیت تأمین کړی.

همدارنګه، دولت د ملی بودیجې او عامه لګښتونو له لارې د اقتصادی سرچینو په وېش کې مهم رول لری. حکومت د مالیاتو او نورو عوایدو له لارې مالی سرچینې راټولوی او بیا یې د زیربناوو، ښوونې او روزنې، روغتیا، ترانسپورټ، کرنې، صنعت او نورو عامه خدمتونو لپاره ځانګړې کوی. د دې سرچینو څرنګوالی او اندازه د اقتصادی ودې، د کارموندنې د فرصتونو او د خلکو د ژوند د کیفیت پر ښه والی اغېز کوی.

له بلې خوا، اقتصادی وضعیت د سیاسی سیستم پر فعالیت او مشروعیت مستقیم او غیرمستقیم اغېز لری. اقتصادی وده، د عوایدو عادلانه وېش، د کار فرصتونه او د خلکو د ژوند د کچې لوړوالی کولای شی د حکومت پر وړاندې د خلکو باور زیات کړی. برعکس، بېکاری، بېوزلی، انفلاسیون، اقتصادی نابرابری او د لومړنیو اړتیاوو کمښت ښایی د خلکو ناخوښی زیاته او د حکومت پر مشروعیت او سیاسی ثبات منفی اغېز وکړی.

اقتصادی شرایط د خلکو سیاسی غوښتنې هم بدلوی. کله چې اقتصادی ستونزې زیاتې شی، خلک د کارموندنې، د بیو د کنټرول، د عادلانه مالیاتی نظام، د ټولنیز خوندیتوب او د اقتصادی اصلاحاتو غوښتنه کوی. دا غوښتنې د سیاسی سیستم لپاره د نوی سیاست جوړونې او د اقتصادی پالیسیو د بیاکتنې اړتیا رامنځته کوی.

بېلګه:  که په یوه هېواد کې بېکاری او بېوزلی زیاته شی، خلک ښایی له حکومت څخه د کاری فرصتونو د رامنځته کولو، د پانګونې د ملاتړ، د کوچنیو او منځنیو کاروبارونو د پیاوړتیا او د ټولنیز عدالت د تأمین غوښتنه وکړی. حکومت د دغو غوښتنو په ځواب کې د اقتصادی اصلاحاتو پروګرامونه جوړوی. په دې توګه، اقتصادی ستونزې سیاسی غوښتنې رامنځته کوی او سیاسی پرېکړې بیا د اقتصادی وضعیت د بدلون هڅه کوی.

د سیاسی او اقتصادی سیستم د اړیکو اساسی اهمیت په دې کې دی چې د یوه سیستم اغېزمنتیا د بل سیستم له وضعیت سره تړلې ده. یو باثباته، قانون‌محور او اغېزمن سیاسی نظام کولای شی د اقتصادی ودې لپاره مناسب شرایط برابر کړی؛ همدارنګه، یو پیاوړی او متوازن اقتصادی سیستم د سیاسی ثبات او د دولتی بنسټونو د اغېزمنتیا په پیاوړتیا کې مرسته کوی.

 

۶.۲.  د سیاسی نظام او ټولنیز سیستم اړیکه :

سیاسی او ټولنیز سیستمونه د ټولنې د نظم، اړیکو، ارزښتونو او ګډ ژوند په تنظیم کې یو له بل سره نږدې اړیکه لری. ټولنیز سیستم د وګړو، کورنیو، ټولنیزو ډلو، بنسټونو او هغو اړیکو مجموعه ده چې د ټولنې جوړښت رامنځته کوی. سیاسی سیستم بیا د قوانینو، دولتی ادارو، سیاسی پرېکړو او عامه پالیسیو له لارې د دغو اړیکو د تنظیم او مدیریت په برخه کې مهم رول ترسره کوی.

سیاسی نظام د قوانینو او ټولنیزو پالیسیو له لارې پر ټولنیز ژوند اغېز کوی. د ښوونې او روزنې، روغتیا، کارموندنې، ټولنیز خوندیتوب، د ښځو او ماشومانو د حقونو، د اقلیتونو د حقونو او د ټولنیز عدالت په اړه دولتی پرېکړې د ټولنې پر جوړښت او د وګړو پر ورځنی ژوند مستقیم اغېز لری.

د بېلګې په توګه، که دولت د ټولو وګړو لپاره د زده‌کړې برابر فرصتونه رامنځته کړی، د روغتیایی خدمتونو لاسرسی پراخ کړی او د زیان‌منونکو ټولنیزو ډلو د ملاتړ لپاره پروګرامونه جوړ کړی، د ټولنیز ګډون او فرصتونو د برابرۍ زمینه پیاوړې کېږی. خو که عامه خدمتونه په نابرابره توګه ووېشل شی، ښایی د ټولنیزو توپیرونو او محرومیت کچه لوړه شی.

له بلې خوا، ټولنیز سیستم هم د سیاسی سیستم پر فعالیت او پرېکړو اغېز لری. د ټولنې جوړښت، د وګړو د ژوند شرایط، د ټولنیزو ډلو غوښتنې، د خلکو د زده‌کړې کچه، د ټولنیزو سازمانونو فعالیت او د خلکو ترمنځ د باور اړیکې د سیاسی ګډون او غوښتنو په رامنځته کېدو کې مهم رول لری.

ټولنیزې ډلې د خپلو ګډو ګټو او اړتیاوو د څرګندولو لپاره له بېلابېلو لارو کار اخلی؛ لکه د مدنی ټولنو فعالیتونه، ټولنیز حرکتونه، عامه غونډې، عریضې، سوله‌ییز اعتراضونه او د استازو له لارې د غوښتنو وړاندې کول. دغه فعالیتونه سیاسی سیستم ته د ټولنې د اړتیاوو او ستونزو په اړه معلومات برابروی او د پالیسیو پر جوړولو اغېز کولای شی.

همدارنګه، ټولنیز یووالی (Social Cohesion) یا (Sozialer Zusammenhalt)، ټولنیز باور(Social Trust) یا ((Soziales Vertrauen او د ټولنیزو شخړو کچه د سیاسی ثبات لپاره مهم عوامل دی. په هغو ټولنو کې چې د وګړو ترمنځ متقابل باور، همکاری او د ګډو اصولو درناوی موجود وی، د سیاسی او دولتی بنسټونو د فعالیت لپاره مناسب شرایط رامنځته کېږی. خو ټولنیز تبعیض، ژورې نابرابرۍ او د ډلو ترمنځ بې‌باوری کولای شی سیاسی اختلافات او بې‌ثباتی زیاته کړی.

بېلګه:  که په یوه ټولنه کې د بېلابېلو ټولنیزو ډلو ترمنځ د زده‌کړې، روغتیا، کار او اقتصادی فرصتونو په برخه کې لوی واټن موجود وی، محرومې ډلې ښایی د برابرۍ او ټولنیز عدالت غوښتنه وکړی. دغه غوښتنې کولای شی د عامه بحثونو، مدنی فعالیتونو او سیاسی فشارونو لامل شی. حکومت بیا د دغو غوښتنو په ځواب کې د ټولنیزو خدمتونو د پراختیا او د فرصتونو د برابرولو لپاره نوې پالیسۍ وضع کولای شی.

په دې اساس، د سیاسی او ټولنیز سیستم اړیکه یوازې د دولت له لوری پر ټولنه د قوانینو او پالیسیو د پلی کولو موضوع نه ده، بلکې ټولنه هم د خپلو اړتیاوو، غوښتنو او فعالیتونو له لارې د سیاسی سیستم په جوړښت، پرېکړو او بدلون کې فعاله ونډه لری.

 

۶.۳.  د سیاسی او کلتوری سیستم اړیکه

سیاسی او کلتوری سیستمونه د ټولنې د ارزښتونو، باورونو، دودونو، هویت او سیاسی چلند په جوړولو کې له یو بل سره متقابلې اړیکې لری. کلتوری سیستم (نظام) د هغو ګډو ارزښتونو، ژبو، دودونو، تاریخی تجربو، باورونو او ټولنیزو مفکورو مجموعه ده چې د یوې ټولنې د غړو د ژوند او چلند بڼه ټاکی. سیاسی سیستم بیا د همدې کلتوری چاپېریال په منځ کې فعالیت کوی او د خلکو د سیاسی فکر، ګډون او د واک په اړه د تصوراتو تر اغېز لاندې وی.

کلتوری ارزښتونه د خلکو پر سیاسی لیدلوری او چلند اغېز کوی. د عدالت، ازادۍ، برابرۍ، واک، قانون، مسئولیت، مشرتابه او مشارکت په اړه د یوې ټولنې تصورات د هغې د سیاسی فرهنګ (Political Culture) مهم عناصر دی. دغه تصورات د دې لامل کېږی چې خلک سیاسی واک څنګه درک کړی، له دولتی بنسټونو څخه څه تمې ولری او په سیاسی فعالیتونو کې په کوم ډول ګډون وکړی.

سیاسی فرهنګ په ځان کې د خلکو هغه ګډ باورونه، ارزښتونه، احساسات او تمې رانغاړی چې د سیاسی نظام، دولتی ادارو، سیاسی مشرانو، قوانینو او سیاسی ګډون په اړه یې لری. د بېلګې په توګه، په هغو ټولنو کې چې د قانون حاکمیت، د وګړو د حقونو، زغم او سیاسی مشارکت ارزښتونه پیاوړی وی، خلک ښایی د سیاسی بهیرونو په اړه فعاله او مسؤلانه ونډه واخلی.

له بلې خوا، سیاسی سیستم هم د قوانینو، تعلیمی پالیسیو، کلتوری پروګرامونو او عامه بنسټونو له لارې پر کلتوری ژوند اغېز کوی. دولت کولای شی د ژبو، تاریخی میراثونو، هنری فعالیتونو، فرهنګی مرکزونو او کلتوری تنوع د ساتنې او ودې لپاره پالیسۍ جوړې کړی. همدارنګه، د بیان، فکر، مطبوعاتو او عقیدې د ازادیو په اړه سیاسی او حقوقی پرېکړې د کلتوری فعالیتونو پر پراختیا اغېز کوی.

د سیاسی سیستم او کلتوری سیستم اړیکه د ملی هویت (National Identity) او ټولنیز یووالی په جوړولو کې هم مهمه ده. سیاسی بنسټونه د ګډو ملی ارزښتونو، تاریخی میراثونو او اساسی حقوقی اصولو په پیاوړتیا کې ونډه لرلای شی. خو په عین حال کې، د کلتوری تنوع درناوی او د بېلابېلو ډلو د هویتونو ساتنه د یوه ټول‌شموله سیاسی نظام لپاره مهم شرایط دی.

که سیاسی نظام د بیان ازادی، فکری تنوع او کلتوری فعالیتونه تضمین کړی، د بېلابېلو کلتوری نظرونو د څرګندېدو، بحث او ودې لپاره مناسب چاپېریال رامنځته کېږی. برعکس، که دغه ازادۍ محدودې شی، د کلتوری فعالیتونو، علمی بحثونو او فکری تنوع د ودې فرصتونه کمېدای شی.

بېلګه:  که یو دولت د بیان ازادی او د کلتوری فعالیتونو حق په قوانینو کې تضمین کړی، بېلابېلې ټولنیزې او کلتوری ډلې کولای شی خپلې ژبې، دودونه، هنری آثار او فکری لیدلوری په قانونی او سوله‌ییز ډول څرګند کړی. په دې توګه، د کلتوری تنوع ساتنه او د ټولنیز تفاهم پیاوړتیا ممکنه کېږی. خو که د خلکو د کلتوری او فکری څرګندونو مخه ونیول شی، د ټولنې د بېلابېلو برخو ترمنځ د واټن او بې‌باورۍ د زیاتېدو احتمال رامنځته کېږی.

په پایله کې، کلتوری سیستم یوازې د سیاسی سیستم تر اغېز لاندې نه دی، بلکې د سیاسی نظام د مشروعیت، ثبات او فعالیت په جوړولو کې هم مهم رول لری. هغه سیاسی نظام چې د ټولنې کلتوری ارزښتونه، تاریخی تجربې او تنوع په پام کې ونیسی، د خلکو د باور او سیاسی ګډون د پیاوړتیا لپاره غوره زمینه برابرولای شی.

په راتلونکې (اتمه) برخه کې به د سیاسی سیستم سره د اقتصادی، اجتماعی او کلتوری سیستمونو ډیالکتیکی او متقابلې اړیکې په ګډه سره وڅیړل شی.

۱۹.۱۱.۲۰۱۶

 

 

 

20 نوامبر
۱ دیدگاه

و دانشگاه کابل می گرید!

( نوزدهمین سال نشراتی )
تاریخ نشر : جمعه  مؤرخ  ۲۹ عقرب ( آبان ) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا
——————————————————————————————————————————————————

و دانشگاه کابل می گرید!

 

 درحاشیه ی نشست طالبان در دانشگاه کابل : منظور سعی و کوشش ستمگرانه برای ژرف تر کردن و مؤثر کردن مطلقیت فردی “امیر” با ویژه گی های قومی- مذهبی(طالبی) است. استفاده ی کم مانند از دروغ که در تاریخ سیاسی افغانستان، شناخته شده است. در حالی که تبعیض های جنسیتی، قومی، مذهبی، سمتی و زبانی طالبان رنج های گسترده آفریده و می آفریند.

هیبت الله ادعای نبود آنها و زیستن در پناه “اسلام وشریعت” طالبان را دارد.

روزگار تلخ اکثریت مردم، فقر، کشتارها، کوچ دادن ها و ظلم بی مانند در حق زنان یا نصف نفوس کشور، واقعیت هایی اند که از کارکرد های این گروه جنایتکار آشکارا خبر می دهد. نداشتن آگاهی از منظور اصلی نشست، نداشتن موضع علیه دروغ های رهبر طالبان، دلبستن به اختلافات درونی که حامل قدرت خواهی بیشتر و دارنده ی بار قبیله یی است، فقط می تواند، غذای تبلیغاتی و عوامفریبی لابی ها را فراهم کند.

.

.

زیرا این تروریست ها بودند که با دهشت افگنی و کشتار مردم، گردن ماندن به بیگانه وپذیرش طوق مزدوری، قدرت را تحویل گرفتند و اکنون به جنایات ادامه می دهند.

پ.ن: عکس طالبان از دوسال پیش است.

20 نوامبر
۱ دیدگاه

چه دین ؟ چه ملت ؟ 

( نوزدهمین سال نشراتی )
تاریخ نشر : جمعه  مؤرخ  ۲۹ عقرب ( آبان ) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا
——————————————————————————————————————————————————

شاعر: زنده یاد استاد صابر هروی

فرستنده : محترمه ادیبه صابر صادقیار

 

چه دین ؟ چه ملت ؟ 

تو  که از  هموطنان  این همه  نفرت  داری 

بگو :  آخر  چه  دین ؟  و  چه  ملت  داری ؟ 

تو که بی کشتن و بستن نکنی خواب آرام 

از کجا ؟ از چه  کس  ؟ امید  حمایت  داری 

مسلمین را تو تبه کرده ای مانند  ( امین ) 

باز هم  دعوای  اسلام   و   نجابت    داری 

به چه کاری ،  بجز از قتل و  ترور  و  غارت 

پیش دنیای معاصر ، بگو   شهرت  داری ؟ 

تو که خود را ز همه  عاقل و بر تر شمری 

چه شرافت ؟ چه فضیلت ؟ چه وجاهت داری ؟ 

دعوی دین به کجا ماند و  تو ماندی بکجا 

زین همه خودسری و ظلم و کثافتکاری . 

صابر هروی

۱۰ عقرب ۱۳۷۲ 

افغانستان یا طشت خون 

20 نوامبر
۱ دیدگاه

از سطر های شکسته تا روایت خویش،،،،

( نوزدهمین سال نشراتی )
تاریخ نشر : جمعه  مؤرخ  ۲۹ عقرب ( آبان ) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا
——————————————————————————————————————————————————

.

از سطر های شکسته تا روایت خویش،،،،

……………………………………………………………..

زندگی‌نامه هنری روح‌الله محمدی
*********************************************
.
فرستنده : استاد رفیع اصیل یوسفی
———————————————————————–
نام: روح‌الله محمدی
نام پدر: حاجی رمضان‌علی محمدی
محل سکونت: هرات، ناحیهاول، گذر ۱۲ رباط
تحصیلات: لیسانس نقاشی، دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه هرات
مهارت‌ها: خوشنویسی سنتی، نستعلیق، شکسته‌نستعلیق، نسخ، خط لاتین و خودکاری، نقاشی‌خط و کالیگرافی مدرن، طراحی پنسلی و سیاه‌ قلم، نقاشی رنگ روغن، نقاشی آکریلیک و نقاشی مدرن.
درسال۱۳۸۶از انجمن خوشنویسان هرات اخذ تصدیق‌نامه دوره خوش و اخذ تصدیق‌نامه دوره عالی از انجمن خوشنویسان هرات درسال ۱۳۹۰
آغاز علاقه به هنر
علاقه من به هنر و زیبایی از سال‌های نخست کودکی شکل گرفت؛ زمانی که در کلاس دوم و سوم مکتب، هنگام خواندن کتاب‌های درسی، بیشتر از محتوای درس

– به شکل عنوان‌ها، سرعنوان‌ها، حروف و ترکیب زیبای نوشته‌ها توجه می‌کردم. عنوان‌های درشت و نوشته‌هایی که با فونت‌های زیبا چاپ شده بودند، همیشه مرا به فکر فرو می‌بردند و در ذهنم این پرسش شکل می‌گرفت که چگونه می‌توان حروف و کلمات را این‌قدر زیبا نوشت. حتی در هنگام درس خواندن، شکل‌ ها و نقاشی‌ های کتاب بیشتر از مفهوم درس توجه مرا جلب می‌کردند. امروز که به آن سال‌ها نگاه می‌کنم، می‌بینم که علاقه من به خوشنویسی و زیبایی‌ شناسی از همان روزهای کودکی در وجودم شکل گرفته بود. در سال‌های که درصنف چهارم، پنجم و ششم بودم علاقه من به نقاشی نیز بیشتر شد. با اینکه هنوز دانش‌آموز بودم، با دقت و سلیقه زیادی نقاشی می‌کردم و گاهی متوجه می‌شدم که حتی معلم نقاشی هنگام ترسیم بعضی قسمت‌های یک طرح با مشکل روبه‌ رو می‌شود ومن اشکال کار را تشخیص می‌دادم. همیشه آرزو داشتم روزی معلم مرا صدا بزند وبگوید بیا تو امروز یک نقاشی را بکش. این آرزو سرانجام به شکل زیبایی اتفاق افتاد؛ معلم نقاشی مرا پای تخته می‌فرستاد تا برای همکلاسی‌هایم شکل بکشم وآنان از روی نقاشی من تمرین کنند. این تجربه احساس بسیار خوبی در من ایجادکرد و علاقه‌ام به نقاشی را بیشتر ساخت.

.

آغاز خوشنویسی : 

در سال‌های که کلاس پنجم و ششم، بودم یکی از دوستان وهمکلاسی هایم که خوشنویسی کار می‌کرد، مرا تشویق کرد تا همراه او در یک کلاس خوشنویسی شرکت کنم. در مهدیه دولتخانه هرات،نزد استاد عبدالحلیم علیزاده،خوشنویسی را از پایه و از حروف الفبا آغاز کردم. دیدن قلم نی، مرکب و کاغذ و شنیدن صدای قلم نی هنگام حرکت روی کاغذ، برای من احساسی تازه و وصف‌ناشدنی داشت.

در نخستین جلسه، آن‌قدر مشتاق بودم که نوبتم برای سرمشق گرفتن برسد که لحظه‌ شماری می‌کردم. وقتی استاد قلم نی را روی کاغذ می‌گذاشت، با دقت تمام حرکات دست او را دنبال می‌کردم. علاقه و کنجکاوی من آن‌قدر زیاد بود که حتی در نخستین جلسه، هنگام نوشتن استاد، پرسش‌های زیادی درباره زاویه نگه‌ داشتن قلم، وضعیت بدن، آرامش محیط و تأثیر شرایط بر کیفیت نوشتن از او می‌پرسیدم.

استاد از این پرسش‌ ها متوجه شد که علاقه من جدی و عمیق است. پس از چند جلسه تمرین، اتفاقی برایم افتاد که هنوز آن را یکی از خاطرات شیرین دوران آموزش خود می‌دانم. یک شب دفتر تمرینم را نزد استاد بردم تا اشکال‌گیری کنند. وقتی دفتر را دید، ابتدا تصور کرد که دفتر سرمشق خودش را برای او آورده‌ام. با تعجب پرسید این دفتر چیست و چرا دفتر خودش را آورده‌ام.

وقتی توضیح دادم که نوشته‌ها متعلق به خودم است، دفتر مرا با نوشته‌های خودش مقایسه کرد. به لحجه هراتی با تعجب وخنده گفت (حَی حَی دگه، باز دفتر خودمه‌ر به خودم آوردی که غلطیا خو بگیروم ) شباهت نوشته‌ها باعث تعجب او شد و حتی دوستان نیز خندیدند و شوخی کردند. استاد سپس به من گفت که به مرحله‌ای رسیده‌ام که بهتر است نزد استادی بالاتر ادامه بدهم؛ زیرا سطح تمرین‌ هایم به جایی رسیده بود که ادامه آموزش ها را باید نزد استاد دیگری پیش میبردم.  رشد بیشتری برایم ایجاد کند. این جمله برای من یکی از مهم‌ترین تشویق‌های دوران آغازین هنری‌ام بود.

 

ادامه آموزش و انجمن خوشنویسان:

پس از آن، به استادان دیگری معرفی شدم و در جمع خوشنویسان حرفه‌ای‌تر قرار گرفتم. بعدها مدتی نزد استاد نجب‌الله انوری نیز آموزش دیدم. در آن محیط، آثار

هنرجویان و استادان باتجربه را می‌دیدم و همیشه با خودم می‌گفتم ای کاش روزی بتوانم مانند آنان بنویسم و یک خوشنویس بزرگ شوم.

با وجود علاقه فراوان، شرایط زندگی اجازه نمی‌داد همیشه زمان کافی برای تمرین داشته باشم. بخشی از روز را در مدرسه و بخشی دیگر را مشغول کار بودم؛

با این حال، تمرین خوشنویسی را رها نکردم. در سال ۱۳۸۶ موفق شدم دوره خوش انجمن خوشنویسان هرات را با موفقیت پشت سر بگذارم و تصدیق‌نامه آن را دریافت کنم. دریافت این مدرک در یک محفل بزرگ درمهدیه دولتخانه، در حضور بزرگان، علما، شخصیت‌ های فرهنگی و مردم، برایم بسیار خاطره‌انگیز بود و تشویق‌ های آن روز انگیزه‌ام را برای ادامه راه بیشتر کرد.

در سال ۱۳۹۰ نیز دوره عالی انجمن خوشنویسان هرات را با موفقیت به پایان رساندم. این موفقیت برای من نتیجه سال‌ها تمرین، صبر و علاقه بود.

پارچه‌نویسی و تجربه‌های نخستین حرفه‌ای :

در سال‌های نوجوانی، زمانی که هنوز دانش‌آموز بودم و مهارت خوشنویسی‌ام به سطح خوبی رسیده بود، وارد کار پارچه‌نویسی شدم. از حدود سال‌های ۱۳۸۷ و ۱۳۸۸ این کار را آغاز کردم و در سال‌های بعد نیز ادامه دادم. یکی از خاطرات ماندگارم، نوشتن حدود چهارده پارچه سه در یک متر برای چهارده معصوم در مسجد و مدرسه محمدیه شهر نو هرات بود. همچنین برای مراسم‌های میلاد و شهادت و مناسبت‌های مختلف در مهدیه دولتخانه و مکان‌های دیگر پارچه‌نویسی می‌کردم.

وقتی پارچه‌ای به من سپرده می‌شد و از من می‌خواستند متن آن را بنویسم، در کنار خوشحالی و آرامشی که داشتم، نوعی استرس و مسئولیت نیز احساس می‌کردم؛

همیشه با خودم می‌گفتم مبادا نوشته خراب شود. اما خوشبختانه توانستم کارها را با موفقیت انجام دهم. 

 

۲۶ عقرب ۱۴۰۵

هفده نوامبر ۲۰۲۶

 

 

 

19 نوامبر
۱ دیدگاه

زیر چنگال  پلنگ 

( نوزدهمین سال نشراتی )
تاریخ نشر : پنج شنبه  مؤرخ  ۲۸ عقرب ( آبان ) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا
——————————————————————————————————————————————————

زیر چنگال  پلنگ 

کشورم زخمی جنگ  است خدایا لطفاً


خلق این غمزده تنگ  است خدایا لطفاً

هی! که با نام تو ظلم است به حق مردم


این به  آیبن تو  ننگ است  خدایا  لطفاً

جای طبراق، سر شانه‌ی گل دختر مان


رد   قنداق  تفنگ   است  خدایا   لطفاً

نه بوَد  آیتی از تو، نه حدیثی ز رسول


این گپ مفت و مشنگ است خدایا لطفاً

جای گل های سعادت،  سر راه مردم


همه مرمی و فشنگ است خدایا لطفاً

لاله و نسترن و نرگس و اسما و زحل


زیر چنگال  پلنگ   است خدایا   لطفاً

این همه دار فتاوا که گشودند کنون


بازی و خدعه و رنگ است خدایا لطفاً

دریا عزیزی

19 نوامبر
۱ دیدگاه

“چمن حضوری کابل” هم گریست!

( نوزدهمین سال نشراتی )
تاریخ نشر : پنج شنبه  مؤرخ  ۲۸ عقرب ( آبان ) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا
——————————————————————————————————————————————————

“چمن حضوری کابل” هم گریست!

==================================

نصیرمهرین

مسجد سازی عوامفریبانه بس است!

کابل دردمند باغ های مشهور داشت که چند سده پیش بخش هایی از آن محل جابجایی نظامیان شد وخشکید. حالا در حوزه رقابت مسجد سازی و وادارسازی مردم به نماز های جبری و راضی کننده ی طالبان، دست تبهکارانه به چمن حضوری رسید. گروه انسان آزار طالبان آنجا نیز تهداب مسجد بزرگتری را نهاد.

جایی که از خوشی ها برای مردم نیز حکایت ها دارد. شایان یادآوری است که در زمان کرزی وغنی- عبدالله، چنان مسجد سازی ها ومدرسه گستری رونق داشت که مدت ها قفل برخی از آن ها گشوده نمی شد. تعدادی مانند فاروق وردک، مسجد ساختند تا بر دزدی ها از وزارت معارف سرپوش بگذارند. اما هیچکدام از این ترفندها واستفاده ی ابزاری از دین، مرهمی بر زخم های مردم متدین شریف نگذاشت ونیاز روز محتاجان را پاسخ نگفت. در خاتمه پرسشی از لابی: وقتی از جیره ها و پول های کرایی امریکا و آوردن فشار بر مردم، مسجد می سازند، مردم وادار شده به رفتن به آنجا چه احساسی خواهند داشت؟

18 نوامبر
۳دیدگاه

جدول کلمات متقاطع شماره  (۱۲)

( نوزدهمین سال نشراتی )
تاریخ نشر : چهار شنبه  مؤرخ  ۲۷ عقرب ( آبان ) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا
————————————————————————————————————————————————–

با سپاس از همکاری گرانقدر ما جناب انجنیر غیاثی عزیز ،

اینک جدول کلمات متقاطع این هفته را خدمت شما

خوبان پیشکش می نماییم:

================

جدول کلمات متقاطع شماره  (۱۲)

=======================

افقی:

۱- ولسوالی زیبا در شمال شرق شهر هرات  —  آب بسیار وسیع که کشتی‌ها هم در آن حرکت می‌کنند.

مقابل روز، وقتی تاریک می‌شود —  چیزی که کهنه نیست — عضوی در سینه که خون را در بدن می‌گرداند و محل محبت هم گفته می‌شود.  ۲-

۳- فصل، هنگام و زمان معین سال.

۴- جمع دوست است و هم کسانی که با هم رفاقت و محبت دارند.

۵- عمل مطالعه کتاب و نوشته و یا ضد نوشتن.

۶- ستاره پایان ندارد و نام هم است.

۷- بدی و ضرر —  به معنی زهر و در پشتو به معنی راست، مستقیم، درست، یا خوب — بدن انسان است و یکهزار کیلوگرم هم می شود.

۸- روشنایی شب در آسمان —  به معنی یاری‌دهنده، پشتیبان، کمک‌کننده و دوست است.

عمودی:

۱-  یکی از ولسوالی های دیگر هرات که مرکز آن رباط‌ سنگی است — و این از یکی ولسوالی های زیبای ولایت بدخشان است، اگر نیافتید فعل امر کشیدن هم می شود.

۲-  پروردگار —  در زبان عربی به معنی دود و سیاهی، اگر نیافتید دخل بی پایان است — از حروف ربط.

۳-  معکوس آن بعد از اول و دوم می آید با یک حرف اضافی «و» دربین.

۴-  سرچپهٔ آن در پشتو به معنی «از شما» با حرف اضافی «ن» در آخر.

۵-  دوست نامدار هم گفته می شود.  

۶-  زنی که فرزند به دنیا آورده است.

۷-  دست — امروز در پشتو — ضمیر دوم شخص مفرد (مخاطب).

۸-  درد و رنج — یکی از ولایت های شرقی افغانستان که شهر اسعد آباد مرکز آن است.

 

 حل جدول در هفته آینده . . .

 

 

 

18 نوامبر
۱ دیدگاه

هرگز نمیرد آنکه دلش زنده شد به عشق…

(نوزدهمین سال نشراتی )
تاریخ نشر : چهار شنبه  مؤرخ  ۲۷ عقرب ( آبان ) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا
————————————————————————————————————————————————–

*هرگز نمیرد آنکه دلش زنده شد به عشق…*

یادی ار ، زنده یاد استاد محمود صفر زاده

اوایل سال ۲۰۱۱ بود که با دریغ و درد جامعه فرهنگی کشور و مخصوصا محافل ادبی شهر هامبورگ یکی از چهره های فراموش نشدنی این عرصه را از دست داد.

این شخصیت فرهیخته ، زنده یاد استاد محمود صفر زاده بود  ، ادیبی با دانش، آموزگاری نمونه، سخنوری بی همتا و مهم تر از همه انسانی وارسته، مهربان، صبور و با گذشت  که به وطن و مردمش عشق می ورزید و مردم نیز او را صمیمانه دوست می داشتند ، بطوری که در فقدان

 او پیر و جوان و عارف و عامی گریستند و شهر در ماتم فرو رفت.

یکی از شاگردان استاد در حالیکه اشک می ریخت و از شدت تاثر بریده بریده صحبت می‌کرد در مورد معلم مهربانش چنین می‌گفت:

(( رفتار و گفتار استاد صفرزاده با ما چنان با مهر و محبت بود که سرکش‌ ترین شاگردان در دست های مهربان ایشان چون موم نرم می شدند و پا گریز ترین آنها با عشق و علاقه به درس استاد حاضر می‌گردیدند. ))

بقول نظیری نیشابو ری:

درس   ادیب   اگر  بود ، زمزمه  محبتی

جمعه به مکتب آورد، طفل گریز پای را

استاد از اوان جوانی شمع فروزان محافل ادب ‌دوستان بود و بر قلوب اهل ادب گرمی و روشنایی می بخشید.

استاد را می‌توان یکی از بهترین سخنوران و گردانندگان برنامه های فرهنگی دانست که در این راستا دانش عمیق ادبی،حافظه‌ی قوی و یک 

دنیا تجربه یاور او بود.

*****

من که افتخار نیم قرن دوستی با آن عزیز را داشتم اجازه می‌خواهم گوشه ای از سیر این رفاقت را برای شما شرح دهم.

سال ۱۳۴۷ خورشیدی بود که با شوق و دلهره سوار سرویس شرکت زنده بانان شدم تا از هرات راهی کابل شوم. شوقم بخاطر ورودم به دانشگاه  و ترسم برای محیط جدیدی بود که باید با آن خو کنم.

دانشگاه کابل را زیبا و دلنشین یافتم. ساختمان های زیبا و نوساز (که توسط شرکت آلمانی هوخ تیف بنا شده بود) و دختران و پسران شاد و خندانی که کتاب به بغل، به هر سو پراکنده بودند. لیلیه یا خوابگاه دانشجویان هم ساختمان بزرگ ومجهزی بود که برایم بزرگترین ارمغان را بهمراه داشت، چرا که من در آنجا با عزیزانی محشور شدم و  مدتی زیر یک سقف زندگی کردم که هر یک دنیایی از مهر و صفا و دانش بودند.

آقای ناصر رضایی، آقای لطیف ناظمی، آقای محمود صفرزاده  و چند عزیز دیگر.

هر یک از این عزیزان دنیایی از شعر و ادب و صفا و صمیمیت بودند که خاطرات زیبای آن دور هم نشستن ها و شعر گفتن ها و شعر شنیدن ها را هرگز فراموش نخواهم کرد. دریغ که من نتوانستم ازخرمن فضل و مهر و محبت این عزیزان خوشه ی برچینم.

دوستی من و محمود جان که از هرات آغاز شده بود از این زمان قوام بیشتری یافت.

هر وقت فرصتی دست می‌داد مخصوصا شب های مهتابی آخر هفته، با تنی چند از دوستان یکدل، دل به دریا می‌زدیم وراهی بند غرقه می شدیم. آن وقتها که یادش بخیر باد، غرقه در شبهای مهتابی، غرق زیبایی و جلال طبیعت بود. آنگاه که عکس ماه بر سطح آبهای دریاچه ی غرقه می افتاد، گویی قایق نورانی ای بود که بر امواج ریز دریاچه به حرکت در آمده است و یا این، پری قصه های کودکانه است که تن در زلال آب‌ می‌شوید.

 آنگاه که سکوتی آرام ‌بخش، همه جا را فرامی‌گرفت و تنها صدای ملایم امواج و نسیم شبانه، چون ملودی مسحور کننده ای با تارهای احساسات

 پنهانی ما به بازی می نشست، محمودجان ما، بنا به تقاضای دوستان، با صدای افسون کننده و بیانی شاعرانه ندا در می‌داد:

بی تو  مهتاب  شبی باز از  آن  کوچه  گذشتم

همه تن چشم شدم، خیره به دنبال تو گشتم

با آهنگ صدای محمودجان، ما در خود فرو می‌رفتیم و هر چه شعر جلوتر می‌رفت بیشتر در افکار و خاطرات خویش غرق می شدیم و در عالم رویا به دنبال کوچه ای می گشتیم تا بر لب جوی آن بنشینیم و از یار بی وفا گله ها کنیم.

گاه از دور صدای نوای نی به گوش می‌رسید که نوازنده‌ی عشق گم کرده، آهنگ غریبانه ای می نواخت و محمود جان به اینجا می‌رسید که:

رفت در ظلمت غم، آن شب و شبهای دگر هم .

و ما باورمان نمی شد که آن شب و شبهای دگر، این چنین زود از دست برود و ما بمانیم و خاطرات آن شبها…

*****

هنوزمدت زمان کوتاهی بیش از آن شبهای شیرین وروزهای نیکو نگذشته بود که به قول شاعر گرانقدر استاد ناظمی،«بادهای وحشی شمال 

وزیدن  آغاز کرد و توفان سهمناک سرخ، خرمن هستی و زندگی مردم ما را به تاراج برد». درخت تنومند دوستی ها نیز در مسیر آن توفان بیداد گر، در امان نماند. بسیاری   از برگهای سبزینه اش زیر سم های افسارگسیخته گان له شد و بسیاری   دیگر را چنان باد با خود برد که هرگز اثری از آنها دیده نشد.

تعدادی از برگهای خوش نصیب آن درخت سایه گستر، بعد از طی مسافت های طولانی در مسیر باد حادثه، در سرزمینیبیگانه فرود آمدند و چه خوش‌بخت بودند آنهایی که چند برگ هم ریشه ی خویش را باز یافتند.

*****

و چنین بود که من بعد از پانزده سال دوری و فراق، دوست نازنینم استاد صفرزاده را در شهر هامبورگ در آغوش گرفتم. چه زیبا بود آن لحظه ی فراموش نشدنی …

بعد از اینکه طومار خاطرات تلخ و شیرین پانزده سال جدایی را مرور کردیم و مدتی بیاسودیم، بر آن شدیم تا با همیاری عزیزانی هم فکر و هم اندیشه، نهال تازه ای در این سرزمین بنشانیم که   چنین کردیم و نامش را کانون فرهنگی افغانستان وآلمان نهادیم.

اکنون که دیگر آن یاور خردمند در میان ما نیست، امیدوارم کانون، این یادگار او، همانطور که حدود سی سال است، درخدمت فرهنگ فارسی  است، همچنان با قدی افراشته، رشد کند و باقی بماند.)

*****

استاد محمود صفرزاده در سال ۱۳۲۶ خورشیدی در شهر باستانی هرات، در میان خانواده ی مهربان و اهل دانش، پا به عرصه ی وجود گذاشتند. 

ایشان دوره دبیرستان را در لیسه سلطان غیاث الدین غوری هرات سپری و در سال ۱۳۴۴ از آنجا فارغ التحصیل شدند. استاد، درسال ۱۳۴۵ پس از موفقیت در اولین دوره امتحانات کنکور وارد دانشکده ادبیات و علوم اجتماعی کابل گردیدند. 

لازم به یاد آوریست که دانشجویان آن دوره شاهد نا آرامی ها و حوادث ناگوار سیاسی بودند که باعث تعطیل شدن ششماهه دانشگاه شد. آقای صفرزاده در سال ۱۳۴۹ موفق به دریافت لیسانس ادبیات گردیده سپس به خدمت عسکری فراخوانده شد که بعد از طی دوره‌ی یکساله کورس  احتیاط، راهی شهر هرات شده و بر کرسی استادی ادبیات در لیسه سلطان ، همان مدرسه ای که خود، شاگرد آن بودند ، تکیه زنند.

در این زمان استاد به عنوان مربی و سرپرست تیم فوتبال هری نیز انجام وظیفه می نمودند که زحمات ایشان باعث شهرت فراوان این تیم گردید.

این دوره خدمت ایشان بیش از سه سال ادامه نیافت  زیرا بنا به تصمیم نا بخردانه وزارت معارف وقت ، این دبیرستان کهنسال و باسابقه هرات، به لیسه زراعت تبدیل گردید. از آن پس ایشان به عنوان دبیر ادبیات لیسه جامی هرات به انجام وظیفه پرداختند.

از آنجائیکه استاد در این زمان حلقه ازدواج بر انگشت کرده بودند و میبایست در کابل رحل اقامت افکنند، ازسال ۱۳۵۶ خورشیدی به عنوان استاد ادبیات دری و آمر دیپارتمنت زبان و ادبیات فارسی در دبیرستان امانی کابل منصوب گردیدند. این دوره خدمت ایشان تا سال ۱۳۶۵ ادامه یافت    آنگاه استاد نظر به شرایط نا مساعد و خطرناک سیاسی و اجتماعی ،مجبور شدند خلاف میل باطنی خویش، با رخصتی بدون حقوق، از سمت معلمی کناره گیری نمایند و از آنجائیکه اوضاع بسیار تا بسامان و خطرناک گردیده بود ایشان به اتفاق افراد خانواده خویش چون هزاران هموطن دیگر مجبور به ترک سرزمین اجدادی خویش گردیده عازم کشور آلمان شدند.

استاد در غربت نیز از فعالیت های فرهنگی و ادبی باز ننشسته ، در برنامه های فرهنگی کانون فرهنگی افغانستان آلمان ونشرات این نهاد چون تلویزیون فانوس و مجله فانوس سهمی پر رنگ داشتند و مدتی نیز به عنوان مسوول کانون فعالیت کردند. لازم به یادآوری است که درخشش فرهنگی استاد همواره در برنامه ها ی هموطنان و سایر همزبانان چشم گیر بوده است . 

*****

با دریغ استاد صفرزاده به علت بیماری در سحرگاه پنجشنبه هفدهم فبروی ۲۰۱۱  در یکی از شفاخانه های شهر هامبورگ زندگی را بدرود گفتند.

پرواز ملکوتی روح پاک استاد صفرزاده، نه تنها همسر مهربان و دو پسر و یک دختر ایشان را در ماتم نشاند، بلکه جامعه فرهنگی کشور را نیز سوگوار کرد.

****

در آخرین دیدار، در شفاخانه، یادداشتی به من داد و گفت: این، وپیشت باشد، شاید لازم شود. وآن شعری بود که برای سنگ آرامگاهش

سروده بود؛

محمود چه‌ زود  به  سوی   معبود  دوید

بشکست قفس، به سوی مقصود  پرید

یک عمر به‌ گلستان ادب، برگ‌ چین بود

بی برگ  ‌شد  ‌و  گوشهٔ    غربت    امید

*****

روح استاد صفرزاده عزیز شاد، و یادش گرامی باد.

فضل الله رضائی« بسمل »

هامبورگ – نوامبر ۲۰۲۶

17 نوامبر
۱ دیدگاه

که سیاست نه کوئ، سیاست به درباندې کېږی!

( نوزدهمین سال نشراتی )
تاریخ نشر : سه شنبه  مؤرخ  ۲۶ عقرب ( آبان ) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۱۷ نوامبر ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا
—————————————————————————————————————————————————–

که سیاست نه کوئ، سیاست به درباندې کېږی!

*****************************

یادونه: دا مقاله د لومړی ځل لپاره د ۲۰۱۰ زیږدیز کال

د فبرورۍ په میاشت کې د هېواد په ځینو داخلی چاپی

مطبوعاتو او انټرنېټی پاڼو کې خپره شوې ده. اوس یې 

د نویو سیاسی، ټولنیزو او نړیوالو شرایطو په پام کې 

نیولو سره، له ځینو بدلونونو او زیاتونو وروسته، یو 

ځل بیا د خپرېدو له پاره وړاندې کوم.

================================

سیاست یوازې د واکمنانو، سیاسی ګوندونو او دولتی چارواکو کار نه دی؛ سیاست د هر انسان د ورځنی ژوند، حقونو، ازادیو، اقتصادی وضعیت او ټولنیز برخلیک یوه نه بېلېدونکې برخه ده.

په یوه ټولنه کې ژوند کول، خو د هغې له ژورو او پېچلو ستونزو، سیاسی تحولاتو او هغو پرېکړو څخه چې د ټولو وګړو پر برخلیک اغېز کوی، ځان ګوښه ساتل، ناخبری غوره کول او یا د هېواد د حالاتو په وړاندې بې‌تفاوته پاتې کېدل، د یوه مسئول او باخبره ټولنیز انسان له مقام او حیثیت سره سمون نه لری.

مسئول، خپلواک‌فکره او هوښیار انسانان یوازې د نړۍ، خپل هېواد او چاپېریال له پېښو ځانونه نه خبروی، بلکې د ټولنې د روانو بهیرونو د مثبت لوری د ټاکلو، د عامه ګټو د خوندی کولو او د ټولنیزو ستونزو د حل لپاره هم هڅې کوی. هغوی ځان د ټولنې بې‌طرفه ننداره‌چی نه ګڼی، بلکې د هغې د برخلیک په جوړولو کې خپل مسئولیت پېژنی او د خپل توان، پوهې او امکاناتو په اندازه فعاله ونډه اخلی.

د افغانستان د اوسنیو پېچلو سیاسی، اقتصادی، ټولنیزو او فرهنګی ستونزو د حل په لار کې هڅه او ونډه اخیستل د هر افغان ګډ مسئولیت دی؛ په ځانګړی ډول د هغو روڼ‌اندو، متخصصانو، ځوانانو او خپلواک‌فکره شخصیتونو مسئولیت دی چې د خپلواک نظر، مدنی شعور او ټولنیز مسئولیت احساس لری.

سیاست؛ د ټولنیز ژوند نه بېلېدونکې برخه

د ټولنیز ژوند د اړیکو او چارو د وېش په اړه بېلابېل نظرونه شته. ځینې پوهان د ټولنې ژوند په دریو عمده برخو، یعنې سیاسی، اقتصادی او ټولنیزو باندې وېشی؛ ځینې نور بیا فرهنګ (کلتور) د ټولنیز ژوند له عمومی برخې څخه بېل او د یوه خپلواک بنسټیز ټولنیز ډګر په توګه ارزوی. خو په دواړو وېشونو کې سیاست خپل ځانګړی مقام لری، ځکه سیاسی پرېکړې د اقتصادی، ټولنیزو او فرهنګی چارو پر جوړښت، بهیر او پایلو ژور اغېز کوی.

د دې لیکنې اساسی موضوع همدا ده چې ولې د ټولنې د هر وګړی لپاره په سیاسی چارو کې ګډون، سیاسی پوهاوی او د خپل برخلیک په ټاکلو کې ونډه اخیستل اړین دی.

د ټولنې ډېری وګړی د خپلو ورځنیو اړتیاوو د پوره کولو له پاره په اقتصادی فعالیتونو کې برخه اخلی. ځینې په کرنه او مالدارۍ، ځینې په صنعت، سوداګرۍ، ودانیزو چارو، ترانسپورټ او نورو تولیدی او خدماتی برخو کې کار کوی. څرګنده ده چې هر څومره د هېواد د اقتصاد فعال وګړی زیات وی، د کار وسایل یې عصری، کاری شرایط یې مناسب، مسلکی مهارتونه یې لوړ او د کار موثریت او مؤلدیت یې زیات وی، په هماغه اندازه د ټولنې د اقتصادی ودې او هوساینې امکانات پراخېږی.

په ټولنیزو او فرهنګی چارو کې هم د وګړو فعاله ونډه د پرمختګ له پاره مهمه ده. سیاست هم له دې اصل څخه مستثنا نه دی. برعکس، سیاست د هغو اصولو، قوانینو، بنسټونو او شرایطو په رامنځته کولو کې اساسی رول لری چې اقتصادی، ټولنیز او فرهنګی فعالیتونه په کې ترسره کېږی. له همدې امله، سیاست یوازې د دولت د جوړښت او د واک د ترلاسه کولو موضوع نه ده، بلکې د ټولنې د ژوند د عمومی تنظیم، د عامه ګټو د ټاکلو او د ګډ ژوند د شرایطو د برابرولو یوه مهمه وسیله ده.

سیاست د ټولو وګړو پر ژوند اغېز کوی

سیاست د هېواد د ټولو وګړو پر ژوند مستقیم یا غیرمستقیم اغېز لری. هېڅوک نه شی کولای د ښه سیاست له ګټو او د ناسمو سیاسی پرېکړو له زیانونو ځان بشپړ خوندی وساتی. د خلکو د زده‌کړې، روغتیا، کار، عاید، امنیت، عدالت، ازادۍ، ټولنیز حیثیت او د ژوند د کیفیت په اړه پرېکړې ټولې له سیاسی بهیرونو سره تړاو لری.

موږ د کورنی او بهرنی سیاست، اقتصادی او مالی سیاست، تعلیمی او فرهنګی سیاست، ټولنیز او روغتیایی سیاست، د کار او چاپېریال سیاست، د ښځو او ځوانانو د مشارکت سیاست او نورو ګڼو برخو له اصطلاحاتو سره اشنا یو. دا ټول ښیی چې سیاست د ژوند په یوه ځانګړې برخه پورې محدود نه دی، بلکې د ټولنې د نږدې ټولو چارو په تنظیم او بدلون کې ونډه لری.

د ټولنې د وګړو او بېلابېلو ټولنیزو ډلو ترمنځ د اړیکو د تنظیم، د حقوقو او مسئولیتونو د ټاکلو، د سرچینو د وېش، د ټولنیز عدالت د تأمین او د ګډ ژوند د اصولو په جوړولو کې سیاسی پرېکړې مهم رول لری. د قوانینو جوړول، د ښوونې او روزنې د نظام ټاکل، د عامه خدمتونو برابرول، د کار او تولید د اړیکو تنظیم، د مالیاتو ټاکل، د ملی شتمنیو مدیریت او د دولتی بودجې لګول ټول د سیاسی تصمیم‌نیونې له بهیر سره تړلی دی.

همدارنګه، د دولت په ادارو کې د کارکوونکو ټاکنه، د عامه بنسټونو اداره، د واک وېش، د خلکو د استازیتوب څرنګوالی او د حکومت د کړنو څارنه د سیاسی نظام او سیاسی اصولو له مخې تنظیمېږی. که په دې بهیرونو کې د خلکو ونډه محدوده وی، د واک د انحصار او د عامه شتمنیو د ناعادلانه وېش خطر زیاتېږی. برعکس، د خلکو پراخ ګډون، د قانون حاکمیت، خپلواکې رسنۍ او د حساب‌ورکونې اغېزمن میکانېزمونه د واک د ناوړه استفادې مخه نیولای شی.

له همدې امله، د سیاست په اړه ناپوهی یا بې‌تفاوتی په حقیقت کې د خپل ژوند، حقونو او راتلونکی په اړه د نورو پرېکړو ته د خپل برخلیک سپارل دی.

د افغانستان د معاصر تاریخ تجربې

د پورته څرګندونو د روښانولو لپاره د افغانستان معاصر تاریخ ګڼې بېلګې وړاندې کوی. په تېره بیا د شلمې پېړۍ په اوږدو کې د سیاسی واک له هر بدلون سره د دولت په جوړښت، ټولنیزو اړیکو، اقتصادی سیاستونو، فرهنګی ارزښتونو او د خلکو د ژوند په شرایطو کې مهم بدلونونه رامنځته شوی دی.

د غازی امان‌الله خان د واکمنۍ دوره

له بریتانوی استعمار څخه د افغانستان د خپلواکۍ له ترلاسه کولو وروسته، د غازی امان‌الله خان د واکمنۍ پر مهال د هېواد د عصری کولو او اصلاحاتو لپاره پراخې هڅې پیل شوې. د دولت په اداری جوړښت، ښوونه او روزنه، حقوقی نظام، اقتصادی چارو او ټولنیزو مناسباتو کې د بدلون لپاره ګامونه واخیستل شول.

د عصری ښوونځیو جوړولو، د نجونو او هلکانو د زده‌کړو پراختیا، د ښځو د حقوقی او ټولنیز موقف د ښه کولو، د مدنی قوانینو د تدوین، د فابریکو او تولیدی مرکزونو د رامنځته کولو او له بهرنیو هېوادونو سره د اړیکو د پراخولو هڅې وشوې. د ښځو د زده‌کړې او ټولنیز حضور موضوع هم د اصلاحاتو یوه مهمه برخه وه.

خو دغه اصلاحات د ټولنې له تاریخی، فرهنګی او سیاسی شرایطو سره په بشپړ توافق او د ټولو اغېزمنو قشرونو په ګډون پر مخ ولاړ نه شول. د پخوانیو واکمنو کړیو، ځینو محافظه‌کارو مذهبی مشرانو، ځمکوالو او نورو اغېزمنو ډلو مقاومت هم ورسره مل شو. د اصلاحاتو د بهیر چټکتیا، د ټولنیز ملاتړ محدودیتونه او د سیاسی مدیریت ستونزې د حکومت د کمزورتیا له عواملو څخه وو. په پایله کې د امان‌الله خان د اصلاحاتو بهیر له جدی خنډونو سره مخ او د هغه حکومت پای ته ورسېد.

دا تجربه ښیی چې سیاسی اصلاحات یوازې د واکمنو د ارادې په وسیله نه بریالی کېږی؛ د خلکو پراخ ملاتړ، ټولنیز پوهاوی، سیاسی مشارکت او د بدلونونو د دوام له پاره د پیاوړو بنسټونو شتون هم اړین دی.

د امیر حبیب‌الله کلکانی د واکمنۍ لنډه دوره

د امان‌الله خان له واکه د لرې کېدو وروسته، د امیر حبیب‌الله کلکانی په مشرۍ نوی حکومت رامنځته شو. د واکمنۍ په دغه لنډه دوره کې د پخوانیو اصلاحاتو ډېری برخې ودرېدې یا بېرته شاته ولاړې. د زده‌کړو، په ځانګړی ډول د نجونو د زده‌کړو، او د ښځو د ټولنیز حضور په برخه کې محدودیتونه زیات شول.

د دولت د عوایدو د راټولولو او د ادارې د تنظیم په برخه کې هم ستونزې موجودې وې. د پخوانی نظام د اصلاحاتو او نوی حکومت د سیاستونو ترمنځ ژور توپیرونه څرګند شول. دغه بدلونونه دا څرګندوی چې د واک انتقال یوازې د واکمنو د نومونو او څېرو بدلون نه وی، بلکې د ټولنې د ژوند پر ارزښتونو، حقوقو، ادارو او فرصتونو هم اغېز کوی.

د محمد نادر خان او محمد ظاهر شاه د واکمنۍ دورې

د محمد نادر شاه او وروسته د محمد ظاهر شاه د واکمنۍ پر مهال د دولت په سیاسی جوړښت کې د شاهی کورنۍ او له هغې سره تړلو کړیو نفوذ پیاوړی پاتې شو. د دولتی واک او مهمو سیاسی پرېکړو ډېره برخه د محدودو واکمنو حلقو په لاس کې وه.

که څه هم د ظاهر شاه د واکمنۍ په وروستیو کلونو کې د سیاسی او ټولنیزو اصلاحاتو ځینې هڅې وشوې، د ۱۳۴۳ کال اساسی قانون د مشروطه پاچاهۍ، پارلمانی فعالیت او د سیاسی مشارکت لپاره یو نوی حقوقی چوکاټ رامنځته کړ. د سیاسی ګوندونو د فعالیت له پاره د ځانګړی قانون د نه توشیح کېدو له امله د ګوندونو فعالیتونه له حقوقی او عملی ستونزو سره مخ پاتې شول.

د سیاسی واک تمرکز، د شاهی کورنۍ او ځواکمنو کړیو نفوذ، د سیاسی رقابت محدودیتونه او د دولتی ادارو کمزوری حساب‌ورکول د هغه وخت د سیاسی نظام له مهمو ځانګړنو څخه وو. سره له دې، د همدې دورې په وروستیو کې د سیاسی بحثونو، مطبوعاتو او پارلمانی فعالیتونو د پراختیا لپاره ځینې مهم فرصتونه هم رامنځته شول.

د محمد داوود خان د جمهوریت دوره

په ۱۳۵۲ کال کې محمد داوود خان د یوې پوځی کودتا له لارې شاهی نظام ړنګ او جمهوریت یې اعلان کړ. د نظام په نوم او رسمی جوړښت کې بدلون راغی، خو د سیاسی واک تمرکز تر ډېره د ولسمشر او د هغه د نږدې کړیو په لاس کې پاتې شو.

د اقتصادی او ټولنیزو اصلاحاتو، د دولت د عصری کولو او د بهرنی سیاست د خپلواکۍ لپاره ځینې هڅې وشوې، خو د سیاسی ګوندونو او مخالفو جریانونو د آزاد فعالیت زمینه محدوده پاتې شوه. په ۱۳۵۴ کال کې د ملی انقلاب ګوند جوړ شو او د ۱۳۵۵ کال اساسی قانون د یوګوندیز سیاسی جوړښت بنسټ کېښود. د واک د تمرکز او د سیاسی مشارکت د کمښت له امله د ټولنې د بېلابېلو سیاسی ځواکونو ترمنځ د تفاهم او ګډ کار فرصتونه محدود شول.

دا دوره هم څرګندوی چې یوازې د نظام د نوم بدلول د دموکراتیک سیاست د رامنځته کېدو ضمانت نه کوی؛ د واک وېش، د خلکو استازیتوب او د سیاسی آزادیو تضمین اساسی اهمیت لری.

د افغانستان د خلکو دموکراتیک ګوند د واکمنۍ دوره

کله چې په ۱۳۵۷ کال کې د افغانستان د خلکو دموکراتیک ګوند د ثور د اوښتون له لارې واک ته ورسېد، د دولت په جوړښت، ټولنیزو اړیکو او اقتصادی سیاستونو کې ژور بدلونونه پیل شول. د دولتی ادارو په مهمو مقامونو کې د ګوند د غړو او پلویانو ونډه زیاته شوه. د ځمکو د اصلاحاتو، د زده‌کړو د پراختیا، د ښځو د ټولنیز حضور، د کارګرو او بزګرانو د سازمانونو او د ځینو ټولنیزو خدمتونو د پراختیا لپاره اقدامات وشول.

د ښځو او ځوانانو سازمانونه فعال شول، د محصلینو، کارګرانو او نورو مسلکی او تولیدی ډلو د اتحادیو د جوړولو هڅې وشوې او په ټولنیزو چارو کې د ښځو د ګډون له پاره ځینې نوی فرصتونه رامنځته شول.

خو دغه بدلونونه له جدی سیاسی او ټولنیزو ستونزو سره هم مل وو. د اصلاحاتو د پلی کولو په برخه کې د زور کارول، د سیاسی مخالفینو ځپل، د واک انحصار، د ټولنیزو او مذهبی حساسیتونو نه درک کول او د پراخ ملی تفاهم نشتوالی د نظام د مشروعیت او ثبات پر وړاندې لوی خنډونه شول. جګړو، بهرنیو مداخلو او کورنیو اختلافاتو وضعیت لا پسې پېچلی کړ.

له دې تجربې څخه مهم درس دا دی چې د ټولنیز عدالت او اصلاحاتو شعارونه هغه وخت دوامدار ارزښت پیدا کوی چې د خلکو په آزاد ګډون، د قانون په حاکمیت، سیاسی زغم او د بشری حقونو په درناوی ولاړ وی.

د مجاهدینو د واکمنۍ دوره

د پخوانی حکومت له سقوط وروسته، د مجاهدینو بېلابېل تنظیمونه واک ته ورسېدل. د دولتی ادارو او مهمو سیاسی مقامونو په وېش کې د تنظیمی تړاو، پوځی ځواک او د سیاسی ډلو ترمنځ د سیالۍ اغېز څرګند و.

د سیاسی او پوځی تنظیمونو ترمنځ د واک پر سر اختلافونو، د ملی تفاهم د نشتوالی او د وسلوالو نښتو له امله د هېواد سیاسی او اداری جوړښت سخت زیانمن شو. د مسلکی ادارو او اتحادیو فعالیتونه کمزوری شول، د خلکو د ژوند امنیت له ګواښ سره مخ شو او په ځانګړی ډول د ښځو د زده‌کړې، کار او ټولنیز حضور امکانات په ډېرو سیمو کې محدود شول.

د دې دورې تجربه څرګندوی چې کله سیاسی سیالی د قانونی او مدنی لارو پر ځای د وسلې او زور له لارې ترسره شی، د ټولنې ملی شتمنۍ، سیاسی بنسټونه او د خلکو ګډ ژوند له جدی خطر سره مخ کېږی.

د طالبانو لومړۍ واکمنی او د جمهوریت دوره

د طالبانو د لومړۍ واکمنۍ پر مهال، په ۱۹۹۶ کال کې د هېواد په ډېرو برخو کې د دوی د تګلارې له مخې سیاسی، ټولنیز او فرهنګی محدودیتونه پراخ شول. د ښځو او نجونو د زده‌کړې، کار او ټولنیز حضور حقونه په پراخه کچه محدود شول او د سیاسی مشارکت او مدنی فعالیتونو له پاره خپلواک چاپېریال موجود نه و.

په ۲۰۰۱ کال کې د طالبانو د لومړۍ واکمنۍ له پای ته رسېدو وروسته، د جمهوریت په دوره کې د اساسی قانون، ټاکنو، پارلمان، رسنیو، مدنی ټولنو، سیاسی ګوندونو او د ښځو او ځوانانو د مشارکت له پاره نوی فرصتونه رامنځته شول. په ښوونه او روزنه، رسنیو، مخابراتو او نورو برخو کې د پام وړ پرمختګونه وشول.

خو د دې دورې لاسته راوړنې له ګڼو ستونزو سره هم مخ وې: پراخ فساد، د واک او امکاناتو غیرعادلانه وېش، د سیاسی ګوندونو کمزوری ټولنیز بنسټ، د قوم‌محور او شخص‌محور سیاست پراختیا، د دولتی ادارو کمزورتیا، پر بهرنیو مرستو او امنیتی ملاتړ ژوره اتکا او د سیاسی حساب‌ورکونې نشتوالی. په پایله کې د جمهوریت سیاسی او اداری بنسټونه د دوامدار ثبات لپاره اړین ظرفیت پیدا نه کړای شو.

د طالبانو دویمه واکمنی او اوسنی وضعیت

په ۲۰۲۱ کال کې د جمهوریت له سقوط وروسته طالبانو یو ځل بیا واک ترلاسه کړ. د هغوی د واکمنۍ پر مهال په ځینو برخو کې د امنیت، ادارې او بیارغونې د چارو د تنظیم هڅې شوې دی؛ خو د سیاسی مشارکت، د بیان او رسنیو د ازادۍ، د مدنی فعالیتونو او په ځانګړی ډول د ښځو او نجونو د زده‌کړې او کار په برخو کې محدودیتونه هم رامنځته شوی دی.

د واک د تمرکز، د ټولشموله سیاسی جوړښت د نشتوالی او د خلکو د آزادې سیاسی ونډې د محدودیت له امله د هېواد د سیاسی راتلونکی په اړه پوښتنې او اندېښنې موجودې دی. په داسې وضعیت کې د افغانستان د خلکو له پاره د یوه داسې سیاسی بدیل اړتیا لا زیاته شوې چې د زور او انحصار پر ځای پر مدنی سیاست، ملی تفاهم، ټولنیز عدالت، د بشری حقونو پر درناوی او د خلکو پر آزاد انتخاب ولاړ وی.

د دغو تاریخی پړاوونو ګډ درس دا دی چې په افغانستان کې د سیاسی واک هر بدلون د ټولنې پر ژوند ژور اغېز کړی دی. کله چې واک په محدودو کړیو کې متمرکز شوی، د خلکو سیاسی مشارکت محدود شوی او د مخالف نظر د منلو ظرفیت کمزوری شوی، د ټولنې د ثبات او پرمختګ امکانات هم زیانمن شوی دی.

ولې له سیاست څخه ځان ګوښه کول د حل لاره نه ده؟

د تاریخ دغه تجربې موږ ته ښیی چې سیاست د خلکو له ژوند څخه جلا موضوع نه ده. د واکمنو د بدلون، د قوانینو د جوړېدو، د عامه سرچینو د وېش، د زده‌کړو د فرصتونو، د ښځو د حقوقو، د کار او تولید د شرایطو او د ملی شتمنیو د مدیریت په اړه پرېکړې د ټولنې پر ټولو وګړو اغېز کوی.

هغه څوک چې له سیاسی بهیرونو څخه ځان ګوښه کوی، په دې معنا نه ده چې له سیاست څخه یې ځان خوندی کړی دی؛ بلکې ډېری وخت یې د خپل برخلیک د ټاکلو واک نورو ته پرېښی وی. د سیاسی بې‌تفاوتۍ په پایله کې د خلکو د استازیتوب، د واک د څارنې او د عامه ګټو د دفاع فرصتونه محدودېږی.

په ځانګړی ډول، د افغانستان په اوسنیو شرایطو کې چې د خلکو پراخې برخې له سیاسی، اقتصادی او ټولنیزو ستونزو سره مخ دی، د سیاسی پوهاوی، مدنی مشارکت او خپلواک فکر اهمیت څو برابره زیات شوی دی. د هېواد د راتلونکی په اړه بې‌پروایی نه د ستونزو د حل لاره ده او نه د راتلونکو نسلونو پر وړاندې د مسئولیت ادا کول.

البته، په سیاست کې ګډون یوازې د دولتی مقام ترلاسه کول، د ګوند غړیتوب یا د ټاکنو په ورځ رایه ورکول نه دی. سیاست د عامه چارو په اړه د پوهې ترلاسه کول، د ټولنیزو ستونزو په اړه بحث کول، د مدنی بنسټونو ملاتړ، د حقونو دفاع، د قانونی او سوله‌ییزو لارو د اصلاح غوښتنه، د ټولنیزو ابتکاراتو ملاتړ او د خلکو د ګډو ګټو له پاره کار کول هم رانغاړی.

هر وګړی کولای شی د خپل ظرفیت، مسلک او شرایطو له مخې په سیاسی او مدنی ژوند کې ونډه واخلی. مهمه دا ده چې دا ونډه د مسئولیت، پوهې، زغم، رښتینولۍ او د نورو د حقونو د درناوی پر بنسټ وی.

د سوسیال‌دموکراتیک سیاست اړتیا

د افغانستان د اوسنیو ستونزو د حل له پاره یوازې د واکمنو د بدلون غوښتنه بسنه نه کوی؛ موږ داسې سیاسی تفکر، ارزښتونو او بنسټونو ته اړتیا لرو چې د واک د انحصار مخه ونیسی، د خلکو د ګډون حق تضمین کړی او ټولنیز عدالت د سیاسی او اقتصادی نظام په مرکز کې ځای پر ځای کړی.

سوسیال‌دموکراسی د همدې موخې لپاره یو مهم سیاسی او فکری چوکاټ وړاندې کوی. دغه تفکر د سیاسی دموکراسۍ، فردی او مدنی آزادیو، ټولنیز عدالت، د قانون د حاکمیت، اقتصادی فرصتونو د برابرۍ او د ټولنیز مسئولیت پر ارزښتونو ولاړ دی.

د سوسیال‌دموکراتیک لیدلوری له مخې، اقتصادی پرمختګ باید یوازې د محدودو شتمنو او ځواکمنو ډلو په ګټه نه وی، بلکې د ټولنې د ټولو وګړو د ژوند د ښه والی، د بېوزلۍ د کمولو، د کار د فرصتونو د زیاتولو، د عادلانه معاشونو، د عامه زده‌کړو او روغتیایی خدمتونو او د ټولنیز خوندیتوب لپاره زمینه برابره کړی.

همدارنګه، سیاسی دموکراسی هغه وخت معنا پیدا کوی چې وګړی د خپل نظر د څرګندولو، د سیاسی سازمانونو د جوړولو، د حکومت د کړنو د څارلو او د سیاسی پرېکړو په بهیر کې د ګډون واقعی فرصت ولری. د ښځو، ځوانانو، کارګرانو، بزګرانو، مسلکی کسانو، قومی او ژبنیو لږکیو او نورو ټولنیزو ډلو ونډه باید په سیاسی او ټولنیز ژوند کې تضمین شی.

موږ داسې سیاست ته اړتیا لرو چې د شخص‌محورۍ او قوم‌محورۍ پر ځای پر پروګرام، وړتیا، شفافیت او حساب‌ورکونې ولاړ وی؛ د زور او انحصار پر ځای د خبرو، تفاهم او قانون لاره غوره کړی؛ او د شخصی او ډله‌ییزو ګټو پر ځای ملی او عامه ګټې لومړیتوب وګڼی.

سیاسی مشارکت؛ د خپل برخلیک د ټاکلو وسیله

د ټولنې په تاریخ کې د بېلابېلو طبقو، قشرونو، ډلو او افرادو ګټې تل یو شان نه وی. کله ناکله د هغوی ترمنځ اختلافونه او سیالۍ رامنځته کېږی. په داسې شرایطو کې هغه ډلې چې منظمې، باخبره او د خپلو حقونو او غوښتنو په څرګندولو کې فعالې وی، کولای شی د خپلو مشروع غوښتنو د تحقق لپاره اغېزمنه ونډه واخلی.

خو دا ګډون باید د نورو د حقونو د تر پښو لاندې کولو، د زور کارولو، د تعصب خپرولو یا د واک د انحصار لپاره نه وی. مشروع سیاسی مبارزه هغه وخت ارزښت لری چې د دموکراتیکو اصولو، مدنی لارو، سوله‌ییز رقابت، سیاسی زغم او د قانون د حاکمیت پر بنسټ ترسره شی.

له سیاست څخه د یوې ټولنیزې ډلې یا قشر د غړو ناهیلی کېدل، د مبارزې او مدنی فعالیتونو پرېښودل او په بې‌تفاوتۍ کې ډوبېدل، په عمل کې د هغوی د مشروع غوښتنو د مطرح کولو او د خپلو حقونو د دفاع امکانات کموی. په مقابل کې، منظم مدنی مشارکت، خپلواک فکر، ګډ کار او د عامه ګټو لپاره سیاسی فعالیت کولای شی د ټولنې د مثبت بدلون زمینه برابره کړی.

هالګر برونر (Holger Börner)، چې د آلمان د سوسیال‌دموکرات ګوند له مخکښو سیاسی څېرو څخه و، ویل چې  «هغه څوک چې سیاست نه کوی، سیاست به ورباندې کېږی!»

دا خبره موږ ته یادونه کوی چې سیاست زموږ له ارادې پرته هم زموږ پر ژوند اغېز کوی. که موږ د خپلو حقونو، ازادیو، اقتصادی ګټو او ټولنیز راتلونکی په اړه مسئولانه ونډه وانخلو، نور به زموږ پر ځای پرېکړې کوی.

له همدې امله، د سیاست په اړه پوهاوی، د مدنی او سیاسی مشارکت پیاوړتیا، د خپلواک فکر روزنه او د دموکراتیکو بنسټونو ملاتړ د هر باخبره وګړی مسئولیت دی.

راځئ، د خپل برخلیک ننداره‌چیان نه، بلکې د هغه د جوړولو مسئول او فعال ګډونوال واوسو؛ ځکه که موږ په سیاست کې خپله ونډه وانخلو، سیاست به زموږ د ژوند په اړه زموږ له ګډون پرته پرېکړې کوی.

نور محمد غفوری

۱۴/۱۱/۲۰۲۶م

17 نوامبر
۱ دیدگاه

زهرِ غربت

( نوزدهمین سال نشراتی )
تاریخ نشر : سه شنبه  مؤرخ  ۲۶ عقرب ( آبان ) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۱۷ نوامبر ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا
————————————————————————————————————————————————–

 شالِ پیری  بر سرم  افکنده  دستِ روزگار

 من شدم همخانه با غمها و رنجِ بی شمار

 کاروانِ  عمر من  آهسته از صحرا  گذشت

 جای گل ، در باغِ  امیدم بسی  روییده خار

 جاده تاریک  و تُهی از نورِ  عشق و زندگی

 دستِ  سردِ  من جدا از گرمی  دستانِ یار

 از طلوعِ صبحِ فردا نیست نشانی ،ای خدا

 گشته ام  اینجا اسیرِ ظلمتِ شب های تار

 باغِ  سبزِ   آرزوهایم    گرفت    رنگِ   خزان

مانده ام در حسرتِ برگِ گلی، چشم انتظار

 زهرِ غربت می چشم هر لحظه با یادِ وطن

 نا امید و  خسته و  درمانده  و  دور  از  دیار

 مریم نوروززاده هروی

 هفدهم نوامبر ۲۰۲۶

 از مجموعهُ”میهنِ عشق”

 هالند.

17 نوامبر
۳دیدگاه

جواب چیستان ها و معمای ریاضی

( نوزدهمین سال نشراتی )
تاریخ نشر : سه شنبه  مؤرخ  ۲۶ عقرب ( آبان ) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۱۷ نوامبر ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا
————————————————————————————————————————————————–

با سپاس از همکار گرامی ما جناب انجنیر صاحب

غلام جیلانی غیاثی  ، اینک جواب چیستان ها

و معمای هفته قبل را خدمت شما عزیزان

پیشکش می نماییم

 

جواب چیستان ها:

۱- صابون        

۲- بوت

۳- ابر

۴- نقطه  

 

جواب معمای ریاضی:

 

 

15 نوامبر
۱ دیدگاه

خراسان باستان و افغانستان امروز ، از تکرار تجربه‌های ناکام تاریخی تا بن‌بست امروز

( نوزدهمین سال نشراتی )
تاریخ نشر : یکشنبه  مؤرخ  ۲۴ عقرب ( آبان ) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۱۵ نوامبر ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا
————————————————————————————————————————————————–

خراسان باستان و افغانستان امروز ، از تکرار
.
تجربه‌های ناکام تاریخی تا بن‌بست امروز:
.
به کجا می‌رویم و راه حل چیست؟
.
افغانستان در حدود ۲۷۰ سال تاریخ سیاسی خود، شاهد تغییر و سقوط سلسله‌ها، رژیم‌ها و نظام‌های گوناگون بوده است؛ نظام‌هایی که هرکدام با شعارها، پشتوانه‌ها و ساختارهای متفاوت روی کار آمده‌اند، اما هیچ‌کدام نتوانسته‌اند یک دولت ملی، باثبات، فراگیر و مبتنی بر حاکمیت قانون ایجاد کنند. حاصل این تجربه تاریخی، نه حرکت پیوسته به سوی ثبات و توسعه، بلکه تکرار بحران‌ها، استبداد، وابستگی خارجی، جنگ‌های قدرت و ویرانی بیشتر بوده است.
حاکمان کنونی افغانستان نیز، با توجه به ساختار سیاسی، شیوه شکل‌گیری و وابستگی‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای خود، بیشتر به یک نیروی نیابتی شباهت دارند تا یک حکومت برخاسته از اراده آزاد و مشارکت سیاسی مردم. طالبان، به‌جای ایجاد یک نظام ملی و پاسخ‌گو، به تحمیل قرائت ایدئولوژیک خود از جامعه، محدودسازی حقوق شهروندان و گسترش نظام آموزشی مبتنی بر تفکر انحصارگرایانه مصروف‌اند. مدرسه‌سازی و گسترش آموزش دینی، هنگامی که با حذف آموزش معاصر، علوم، تفکر انتقادی و حقوق برابر شهروندان همراه باشد، نمی‌تواند پاسخ‌گوی نیازهای یک جامعه در قرن بیست‌ویکم باشد.
اما پرسش اساسی این است: ما به کجا روان هستیم و چه آینده‌ای در انتظار افغانستان است؟
۱. چه نوع نظامی می‌خواهیم؟
در برابر وضعیت کنونی، چه گزینه‌هایی برای آینده افغانستان وجود دارد؟
  • فدرالیسم و تقسیم صلاحیت‌های سیاسی و اداری میان مرکز و واحدهای فدرال؟
  • تجزیه کشور و شکل‌گیری واحدهای سیاسی جداگانه؟
  • بازگشت به حکومت‌های ملوک‌الطوایفی و ساختارهای قدرت مبتنی بر قوم و منطقه؟
  • ایجاد حکومت روحانی با ساختار مرکزی نیرومند، اقتدارگرا و سرکوبگر، مشابه تجربه‌های گذشته؟
  • تشکیل حکومت‌های دست‌نشانده و وابسته به قدرت‌های مطرح جهانی و منطقه‌ای؟
  • بازگشت به نظام‌های مطلقه خاندانی؟
  • یا استقرار نظام‌های چپ (کمونیستی) و راست‌گرا که از لحاظ نظامی، اقتصادی و سیاسی به قدرت‌های خارجی وابسته باشند؟
با نگاهی گذرا به تاریخ سیاسی افغانستان درمی‌یابیم که تقریباً همه این الگوها، به شکلی، در کشور تجربه شده‌اند. نتیجه نیز، به‌جای حل بنیادی مشکلات، در بسیاری موارد از یک بحران به بحران شدیدتر و از یک نوع استبداد به نوع دیگری از آن انجامیده است.
بنابراین، مسئله اصلی صرفاً انتخاب نام یا قالب حکومت نیست؛ مسئله این است که چگونه می‌توان نظامی ایجاد کرد که مشروعیت سیاسی خود را از اراده مردم بگیرد، حقوق برابر شهروندان را تضمین کند و در برابر قانون پاسخ‌گو باشد.
۲. راه حل بنیادی چیست؟
راه حل پایدار را نمی‌توان صرفاً در تغییر حاکمان یا جابه‌جایی قدرت جست‌وجو کرد. افغانستان بیش از هر زمان دیگر به یک تحول بنیادی در ساختار فکری، فرهنگی، آموزشی و حقوقی جامعه نیاز دارد.
این تحول دست‌کم به سه پیش‌شرط اساسی وابسته است:
نخست: ارتقای سواد سیاسی و دانش عمومی جامعه.
آموزش شهروندی، شناخت حقوق و مسئولیت‌های فردی و اجتماعی، آگاهی از نظام‌های سیاسی و اقتصادی و پرورش تفکر انتقادی باید از کودکستان و مکتب تا دانشگاه مورد توجه قرار گیرد. جامعه‌ای که از شناخت حقوق خود و سازوکارهای قدرت محروم باشد، به‌آسانی به ابزار تبلیغات، تعصب، عوام‌فریبی و رقابت‌های سیاسی دیگران تبدیل می‌شود.
این روند، یک پروژه کوتاه‌مدت نیست؛ دست‌کم دو دهه کار پیوسته، برنامه‌ریزی‌شده و نسل‌ساز می‌طلبد.
دوم: ایجاد نظام حقوقی و قانونی مبتنی بر برابری شهروندان.
همه افراد باید در برابر قانون از حقوق و فرصت‌های مساوی برخوردار باشند؛ بدون توجه به وابستگی سیاسی، تعلقات قومی، زبانی، مذهبی، جنسیتی، اجتماعی یا منطقه‌ای. هیچ فرد، گروه، خانواده، حزب یا جریان سیاسی نباید فراتر از قانون قرار گیرد.
سوم: شکل‌گیری یک فرهنگ سیاسی ملی و پذیرش تنوع اجتماعی.
افغانستان کشوری متکثر است. هیچ قوم، زبان، منطقه یا جریان سیاسی نمی‌تواند به‌تنهایی نماینده تمام جامعه باشد. پذیرش این واقعیت و کنارگذاشتن تفکر انحصارطلبانه، پیش‌شرط ایجاد یک دولت ملی و فراگیر است.
۳. آیا تحقق این اهداف در شرایط کنونی امکان‌پذیر است؟
در چارچوب حاکمیت کنونی، پاسخ واقع‌بینانه منفی است. چرا؟
زیرا تحقق چنین تحولاتی مستلزم اراده سیاسی، ساختارهای قانونی، نهادهای آموزشی مستقل و مشارکت آزاد شهروندان است؛ در حالی که حاکمیت طالبان با انحصار قدرت، محدودسازی آزادی‌ها و حقوق اساسی مردم، به‌ویژه زنان و دختران، عملاً فضای لازم برای چنین تحولی را از میان برده است.
از سوی دیگر، مشکل تنها در داخل حاکمیت خلاصه نمی‌شود. بخشی از نیروهای سیاسی و روشنفکری دیروز و امروز نیز، به‌جای تمرکز بر تشخیص بحران کنونی و یافتن راه حل مشترک، همچنان درگیر اختلافات و منازعات گذشته‌اند.
گروهی در ستایش شخصیت‌های سیاسی و حاکمان پیشین قلم می‌زنند و گروهی دیگر به نکوهش آنان می‌پردازند. هرکس از زاویه تعلقات قومی، زبانی، حزبی یا منطقه‌ای خود به تاریخ می‌نگرد. یکی از پشتون سخن می‌گوید، دیگری از تاجیک، هزاره یا ازبیک؛ و در این میان، مسئله اصلی، یعنی آینده مشترک کشور و چگونگی رهایی از بحران، به حاشیه رانده می‌شود.
بخش قابل توجهی از انرژی فکری و اجتماعی مردم نیز در فضای مجازی، به اتهام‌زنی، افشاگری‌های متقابل، بازخوانی خصومت‌های تاریخی و جدال‌های بی‌پایان سیاسی مصرف می‌شود. فضای مجازی که می‌توانست ابزار روشنگری، تبادل اندیشه و سازمان‌دهی مدنی باشد، در موارد زیادی به میدان تسویه‌حساب‌های گذشته و بازتولید اختلافات تبدیل شده است.
به این ترتیب، جامعه‌ای که باید برای آینده برنامه‌ریزی کند، در گذشته متوقف مانده است؛ جامعه‌ای که به‌جای هم‌فکری و هم‌گرایی، گرفتار پراکندگی و فرسایش فکری و اجتماعی شده است.
۴. پس در چنین شرایط آشفته‌ای چه باید کرد؟
نخستین ضرورت، اتحاد ملی و تشخیص مشترک مشکل است. نیروهای سیاسی، روشنفکران، شخصیت‌های مستقل، نخبگان علمی و اجتماعی و نمایندگان واقعی اقوام و گروه‌های مختلف باید از دایره اختلافات گذشته بیرون شوند و بر سر اصول یک نظام ملی و همه‌شمول به تفاهم برسند.
اما آیا چنین تفاهم و اتحادی در شرایط کنونی امکان‌پذیر است؟
متأسفانه، با توجه به پراکندگی نیروها، اختلافات عمیق و نبود اعتماد متقابل، تحقق آن در کوتاه‌مدت بسیار دشوار به نظر می‌رسد.
در چنین وضعیتی، برخی از نیروهای مخالف ممکن است بسیج عمومی و مقاومت در برابر حاکمیت طالبان را، از روش‌های گوناگون، به‌عنوان گزینه‌ای برای پایان‌دادن به وضعیت موجود مطرح کنند؛ از مبارزه سیاسی، مدنی، روشنگری و مبارزه قلمی گرفته تا مقاومت سازمان‌یافته، از جمله مقاومت مسلحانه.
اما یک پرسش اساسی همچنان باقی است: اگر حاکمیت کنونی از طریق مقاومت و جنگ سقوط کند، آیا افغانستان بار دیگر وارد چرخه تکراری جنگ‌های قدرت، انتقام‌جویی، رقابت‌های قومی و مداخله خارجی نخواهد شد؟
این نگرانی بی‌اساس نیست. تجربه تاریخی نشان داده است که در افغانستان، رقابت برای تصاحب قدرت بارها به جنگ‌های طولانی، کشتار و ویرانی انجامیده است. سقوط یک حکومت، به‌خودی‌خود به معنای تولد یک نظام بهتر نیست. اگر پیش از تغییر قدرت، بر سر ساختار نظام آینده، اصول قانون اساسی، تقسیم صلاحیت‌ها، حقوق شهروندان و شیوه انتقال مسالمت‌آمیز قدرت توافق صورت نگیرد، احتمال تکرار تجربه‌های تلخ گذشته همچنان وجود خواهد داشت.
۵. آینده افغانستان چه خواهد شد؟
آینده افغانستان تا اندازه زیادی به اراده و توانایی نیروهای داخلی برای عبور از اختلافات، ایجاد تفاهم ملی و ارائه یک طرح سیاسی معتبر بستگی دارد. در عین حال، نقش قدرت‌های منطقه‌ای و جهانی را نیز نمی‌توان نادیده گرفت.
تجربه گذشته نشان داده است که هرگاه قدرت‌های مؤثر منطقه‌ای و جهانی، بر اساس منافع و محاسبات خود، در جهت ایجاد ثبات در افغانستان اقدام کرده‌اند، امکان کاهش بحران فراهم شده است؛ اما هرگاه رقابت‌های ژئوپولیتیک، حمایت از نیروهای نیابتی و منافع متضاد آنان بر سرنوشت کشور سایه افکنده، افغانستان به میدان رقابت و جنگ نیابتی تبدیل شده است.
بنابراین، اگر نیروهای داخلی نتوانند به یک تفاهم ملی برسند و قدرت‌های خارجی نیز همچنان افغانستان را از دریچه منافع و رقابت‌های خود ببینند، چشم‌انداز آینده همچنان مبهم و نگران‌کننده خواهد بود.
نتیجه‌گیری
افغانستان بیش از آن‌که به تغییر چهره حاکمان نیاز داشته باشد، به تغییر بنیادهای فکری، سیاسی و حقوقی نظام حاکم بر جامعه نیازمند است. تجربه حدود ۲۷۰ سال گذشته نشان داده است که نه استبداد خاندانی، نه حکومت روحانی، نه نظام‌های ایدئولوژیک چپ و راست، نه وابستگی به قدرت‌های خارجی و نه ساختارهای انحصاری قومی و سیاسی، نتوانسته‌اند مشکل بنیادی کشور را حل کنند.
راه برون‌رفت، در ایجاد یک دولت ملی، همه‌شمول، قانون‌مدار و پاسخ‌گو نهفته است؛ دولتی که مشروعیت خود را از مردم بگیرد، حقوق همه شهروندان را بدون تبعیض تضمین کند و به‌جای انحصار قدرت، بر مشارکت و اراده عمومی استوار باشد.
اما پرسش نهایی همچنان پابرجاست:
آیا نسل امروز افغانستان می‌تواند از تکرار اشتباهات نسل‌های گذشته درس بگیرد و راهی متفاوت برای آینده کشور بگشاید، یا بار دیگر تاریخ با همان چرخه جنگ، استبداد، وابستگی و فروپاشی تکرار خواهد شد؟
پاسخ این پرسش را نه شعارهای سیاسی، بلکه میزان آگاهی، مسئولیت‌پذیری و همبستگی ملی ما تعیین خواهد کرد.
فاتح محمد سامع

 

15 نوامبر
۲دیدگاه

 عطرِ  بهار 

( نوزدهمین سال نشراتی )
تاریخ نشر : یکشنبه  مؤرخ  ۲۴ عقرب ( آبان ) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۱۵ نوامبر ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا
————————————————————————————————————————————————–

 عطرِ  بهار 

 جان و  دلم  محوِ  دو  ابروی  توست

 صیدِ دو چشمِ خوشِ  آهوی توست

 خونِ   دلم  را  به  مژه    می‌ کشی

 غنچه و سنبل لب و گیسوی توست

 عطرِ  بهار   است  و   گلستان  تنت

 رونقِ  عالم  همه  در  کوی  توست

 ماه و   ستاره   خجل  از  حسنِ  تو

 حورِ   بهشتی  برِ   پهلوی   توست

 بلخیِ   شیدا    ز   جهان   دل برید

راهِ بهشت و کنشش سوی توست

امان الله بلخی

۱۵ نوامیز ۲۰۲۶

15 نوامبر
۱ دیدگاه

انعکاس هستی در هستی

( نوزدهمین سال نشراتی )
تاریخ نشر : یکشنبه  مؤرخ  ۲۴ عقرب ( آبان ) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۱۵ نوامبر ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا
————————————————————————————————————————————————–

انعکاس هستی در هستی

هست وخواهدبودوژرفای شدن عریان کنید

دانـش و انـدیـشـه و تحـقـیـق را نـیران کنید

انعکاس هستی در هستی که اسـتاد شماست

هرسوالی را که میخواهید ازآن پرسان کنید

دفتر و دیوان و پیشین گنج تاریخ است اگر

در کتاب بـاز هـسـتی فصل  نـو عنوان کنید

از توتم گـر بگـذرید و از  شمن  دل بر کنید

ذهن انسان را زچشم عقل ودل جویان کنید

مکتب اندیشۀ زرتشت و میترا روشن است

نیکی و مهر و خرد را مشعل سـوزان کنید

شــور ریگـودا سـکـوت خـلـسـۀ بـودا شود

گـر گلان هـمــدلی در بـاغ  دل  بـویـان کنید

کلک مانی خالـق ارژنگ معنی  بـود؛ لیک

پوسـت او را طبل رسوایی  زورمندان کنید

عقل تالس راز دل گفت اسـت  بر آب روان

گفتگو را نوش دل در سـاغر شوکران کنید

درمُثل یارب چه خواهم دیدغیرعقل محض

علم وآزمون وخرد را منطق و برهان کنید

عقل ومنطق را برون آرید اززندان خشک

بی ارسطو طرح نـو درس دبیرســتان کنید

بر فلاطـون و سکندر طبـع  کلبی خند کـرد

کاکل آزادگـی را  بـی  نـیــاز افـشــان کـنیـد

از طبیعـت پند گیر و در عـمل آسـوده باش

زنــدگـی را بـا دم لائـوتـسـه آســـان کـنـیـد

عقـل و دانش را  تجارب  در عـمل زیبا کند

نظم و نسق کنفوسیوس را اگر سـامان کنید

آنچه را چشـم خَنوخ از راز عالـم دیده بود

بر اسـاس حکـم کـور دین چرا قـربان کنید

از میان رودان و مصـر باسـتان تقلید کـرد

متن تورات ر ا چـرا از عقل کل پنهان کنید

قوم موسی را زبرج کبر و  آز آرید به زیر

تا حـقـیـقـت را بـرون از پنجـۀ هـذیان کنید

نسل کش‏ها را به حکم عـدل  و داد نظم نـو

پـیـش گـور کـودکان غــزه  در زنـدان کنید

از زبان حـق نگـویید حرف افـراط و سـتم

پـاک از احـکام خـونـیــن دامـن قـرآن کنید

اسکولاستیک وکلیسا عقـل را زنجیر کـرد

منطق تـوماس ارسطو را درآن پیچان کنید

ماکیاولی سـیاسـت را که زیـر و رو نمـود

شهریـاران را جـدا از باور و وجـدان کنید

حکمـت هند کهـن را در کلیله دمنه خـوان

پند و تدبیر و هنـر را مشـعل شـاهـان کنید

درسـیاست نامه اخلاق و خرد تابنده گشت

عقل وآزمـون را رفیق قـدرت وایمان کنید

از تـمــدن گـر سـخن گـویـد تـاریــخ کـهـن

یاد از ایران و هند و چین و از یونان کنید

از خـراســان کهـن گـویید و از روم قـدیـم

دفـتــر انـدیـشـه را گـنـجـیـنــۀ الــوان کنید

از میان رودان  و طرف نیل  نیز یاد آورید

کند و کاو جبرِ حمورابیِ  قانـون  دان کنید

ســاز فـارابی نــوازد نغـمـۀ عـقــل ســلیـم

با شـفاهِ ابن سـیـنا، خـلـق را درمـان کـنید

جفت طوسی رازچشم عقل ودانش بنگرید

طرح کوپرنیک را از نور آن رخشان کنید

عقل سـرخ سهروردی  را بجو از نور دل

حکمت اشـراق  اگر پرسان در ایران کنید

راز دل را بـر سـر دار انـاالحـق  بـشنویـد

زان  شـراب  بایزید در ساغـر عرفان کنید

رازی و خیام که از دانش فلک پیما شدند

بـا ربـاعـی کاشـف  الـکل  را خـنــدان کنید

شک دارد برجهان و آنچه  درآن بود لیک

بـودم و هستم که بر انـدیشه ام پیمان کنید

من خـدا را با طبیـعت ذات  واحـد دیـده ام

هرچه در آن هست  نام کل آن  یزدان کنید

حرف ها بـر لـوح ذهـن آدمی بنوشته انـد

دم به دم آزمـون را در نـاله و افغان کنید

چون بارکلی مادۀ مـوجـود را انکار کـرد

جسم او را هیچ در هیچ و خیال جان کنید

دانش و عقل و عمل را گـر نباشـد اعتبار

ذهـن انسان را حباب  مـوج در توفان کنید

گرهیوم ازخواب  سنگین کانت رابیدارکرد

عقل محض و صخرۀ اخلاق را لرزان کنید

زندگی رنج است؛ اما  لحظه ای گیتار زن

درد هـستی را دمی آسـان بـر انسـان کنید

از خـدا و از  دیالکتیک می گـویـد سـخـن

عقـل کل  را در دل  تـاریــخ تـا  پـرّان کنید

اقـتـصــاد از پلـۀ  تـاریــخ  چـون بـالا رود

حاکم ومحکوم رابا این  سخن  حیران کنید

ارزش کار بشـر  سـرمایـه  را  افـزون کند

با فـن و تکنولـوژی  قیمت  را ارزان کنید

نیچه از مرگ  خدا  گویـد  در عصر مدرن

تـا ابـر مـرد نـویـن  را رسـتم دسـتان کنید

سرنوشت نسل انسان رابدست خود نویس

اختیار خویشتن  را در جـهان سلطان کنید

تولستوی درعمق جنگ وصلح معنامیدهد

با محبت عشق را  در سادگی مهمان کنید

ازوجود حرکت و جوهر صدرا گفته است

وز اصالت  هـا گمان روح  در کیهان کنید

هستی کل از تضاد و حرکت  دایم  پراست

با شـعورِ مسـت و دانا دل  را شـادان کنید

جسم وروح وحرکت اندیشه باهم بوده اند

درک معنا را کمان و ذهن  را پیکان کنید

داسـتان حـرکت انـدیـشـه را تـاریـخ گفت

چشم دل را باز بینا  در صف  مژگان کنید

حال پرآشوب دنیا چون کدو خالی شدست

رعد و برق تازه پیدا در شب بوران کنید

تا بکی انسان مظلوم را با چـال و فـریب

از خـدا و مذهـب و بمب اتـم ترسان کنید

هان! از دموکراسی نیز زندان ساخته اند

پاره این دام غوی را برهمه مرغان کنید

جنگ قدرت تابکی نظم جهان ویران کند

بـا مـدارا و تعقّل ریشه کن بـحــران کنید

از دفـاع و پایـداری صلـح و امنیت طلب

نسـل نـو را رستم دسـتان و نریمـان کنید

سازوکار نظم نورا با همه ریز و درشت

در جــهـان چند قطبی شـهرۀ دوران کنید

با هـمـه گـنجـینـۀ تـاریـخ وافــزار جـدیـد

سـیـسـتم آزاد انـســانی ز نـو بـنـیان کنید

انعکاس هستی در هستی بُـوَد سیر شعور

گر نگاه بر بود و شد ازمنظر پویان کنید

رسول پویان

۲۳/۱۰/۲۰۲۶

 

 

 

 

 

 

 

15 نوامبر
۳دیدگاه

آغوش تو

( نوزدهمین سال نشراتی )
تاریخ نشر : یکشنبه  مؤرخ  ۲۴ عقرب ( آبان ) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۱۵ نوامبر ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا
————————————————————————————————————————————————–

آغوش تو

 

آغوش تو

حماسه ایست از قرنها ی دور

که شعر را

در دستانم زنده نموده

و وقتی می سرایمت

قامتت در گوشه دیوار

پیداست

و چشمانت

روی مرمر بدنم

می لغزند

چون دیرینه سالها

 

و من با مرمر فکر

ترا در بیستون سروده هام

چون عشق می تراشم

می تراشم

و می تراشم

تا گرمای دستان فرهاد را

در تیشه خیالم

احساس کنم

 

هما طرزی

نیویورک

۹ نوامبر ۲۰۲۶

 

Your Embrace

Your embrace

وis an epic from centuries past

which has brought poetry back to life

.within my hands

.And as I sing of you

,your silhouette appears against the wall

while your eyes

-glide across the marble of my body

.as if from ages long ago

,And with the marble of thought

;into the *Bisotun* of my vers

,I carve

,and carve

,and carve

so that I might feel the warmth of Farhad’s hands

.within the chisel of my imagination

Homa Tarzi

,New York

November 9, 2026

14 نوامبر
۱ دیدگاه

 د سیاسی سیستم د غبرګون او اصلاح بهیر  

( نوزدهمین سال نشراتی )
تاریخ نشر : شنبه  مؤرخ  ۲۳ عقرب ( آبان ) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۱۴ نوامبر ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا
————————————————————————————————————————————————–

 د سیاسی سیستم د غبرګون او اصلاح بهیر  

 (د لومړی څپرکی، سیاسی سیستم- شپږمه برخه)

==========================

نور محمد غفوری

سیاسی سیستم (سیاسی نظام) یو ثابت، تړلی او نه بدلېدونکی جوړښت نه دی، بلکې یو متحرک او پرانیستی سیستم دی چې د ټولنې د بدلونونو، نویو اړتیاوو، سیاسی غوښتنو، اقتصادی او ټولنیزو شرایطو او د خپلو پرېکړو د پایلو له مخې خپل فعالیتونه تنظیموی او د اړتیا په صورت کې په خپل جوړښت او پالیسیو کې بدلون راولی.

د سیاسی نظام د غبرګون او اصلاح بهیر هغه دوامداره پروسه ده چې په ترڅ کې یې د سیاسی پرېکړو او پالیسیو پایلې ارزول کېږی، د خلکو او نورو اړوندو بنسټونو نظرونه او نیوکې ترلاسه کېږی، موجودې نیمګړتیاوې او ستونزې پېژندل کېږی او د هغو د حل لپاره اصلاحی اقدامات ترسره کېږی.

په دې بهیر کې خلک، رسنۍ، سیاسی ګوندونه، مدنی ټولنې، څېړنیز مرکزونه، پارلمان، قضایی بنسټونه او خپلواک څارونکی ارګانونه مهم رول لری. دغه بنسټونه او فعالان د سیاسی سیستم د فعالیتونو په اړه معلومات راټولوی، د پرېکړو او پالیسیو پایلې ارزوی او د اصلاح لپاره خپل نظرونه او وړاندیزونه وړاندې کوی.

د بېلګې په توګه، که حکومت د بېکارۍ د کمولو لپاره یوه ځانګړې پالیسی تصویب او پلی کړی، خو د هغې له لارې د کار فرصتونه د ټاکل شوی هدف په اندازه زیات نه شی، نو اړوند بنسټونه باید د دې وضعیت علتونه وڅېړی. کېدای شی د بودیجې کمښت، د پروګرامونو ناسم تطبیق، د مسلکی مهارتونو نشتوالی یا د پالیسی په طرحه کې نیمګړتیاوې د مطلوبو پایلو د نه ترلاسه کېدو لامل شوی وی. د دغو عواملو له پېژندلو وروسته اړین اصلاحی اقدامات ترسره کېږی.

په دې توګه، د غبرګون او اصلاح بهیر سیاسی سیستم ته دا امکان برابروی چې خپلې تېروتنې وپېژنی، د فعالیتونو کیفیت لوړ کړی او د ټولنې له بدلېدونکو اړتیاوو سره ځان عیار کړی.

۵.۱. د خلکو د نظرونو، شکایتونو او نیوکو ترلاسه کول   

د سیاسی سیستم د غبرګون او اصلاح په بهیر کې د خلکو نظرونه، شکایتونه او نیوکې د معلوماتو یوه مهمه سرچینه جوړوی. خلک د دولتی پالیسیو او خدمتونو له مستقیمو اغېزو سره مخ وی؛ له همدې امله کولای شی د هغو د مثبتو او منفی پایلو په اړه عملی معلومات وړاندې کړی.

خلک خپلې غوښتنې، نیوکې او شکایتونه د بېلابېلو طریقو له لارې اړوندو ادارو ته رسوی؛ لکه د شکایتونو د ثبت سیستمونه، عامه غونډې، غوښتنلیکونه، د ټولنیزو رسنیو شبکې، مدنی ټولنې، سیاسی ګوندونه او د خلکو استازی.

د خلکو د نظرونو او شکایتونو ترلاسه کول یوازې د نارضایتۍ د ثبتولو لپاره نه دی، بلکې د دولتی خدمتونو د کیفیت، د پالیسیو د اغېزمنتیا او د ادارو د فعالیتونو د ارزونې لپاره هم اهمیت لری.

د بېلګې په توګه، که د یوې سیمې اوسېدونکی د روغتیایی مرکزونو د درملو له کمښت یا د خدمتونو له خراب کیفیت څخه شکایت وکړی، اړوندې ادارې باید دغه شکایتونه وڅېړی، د ستونزې اصلی علتونه پیدا کړی او د حل لپاره اقدامات ترسره کړی.

له همدې امله، د خلکو د نظرونو اورېدل او د شکایتونو پر وړاندې مناسب غبرګون د حکومت او ټولنې ترمنځ د متقابل باور او حساب ورکونې د پیاوړتیا لپاره مهم دی.

۵.۲. د رسنیو او عامه څارنې رول   

رسنۍ د سیاسی سیستم د غبرګون او اصلاح په بهیر کې د معلوماتو د خپرولو، عامه پوهاوی او د دولتی فعالیتونو د څارنې مهم رول لری. رسنۍ د خپلو راپورونو، څېړنیزو خپرونو، مرکو او تحلیلی پروګرامونو له لارې د دولتی ادارو فعالیتونه، د پالیسیو پایلې، اداری ستونزې او د خلکو غوښتنې تر عامه بحث لاندې راولی. همدارنګه، خپلواکې رسنۍ کولای شی د فساد، اداری بې‌نظمۍ، د عامه سرچینو د ناسم استعمال او د دولتی مسؤلیتونو د نه ترسره کېدو په اړه معلومات خپاره کړی.

د بېلګې په توګه، که یوه رسنۍ د عامه پروژې په پلی کولو کې د مالی لګښتونو د ناسم استعمال په اړه څېړنیز راپور خپور کړی، دغه راپور کولای شی د اړوندو څارونکو ادارو، پارلمان او نورو مسئولو بنسټونو د څېړنې او اقدام زمینه برابره کړی. په دې توګه، رسنۍ د ټولنې او دولتی بنسټونو ترمنځ د معلوماتو د لېږد وسیله ده او د شفافیت، عامه حساب ورکونې او د پالیسیو د اصلاح په بهیر کې ونډه لری.

۵.۳. د پارلمان او څارونکو بنسټونو ارزونه  

پارلمان او خپلواک څارونکی بنسټونه د سیاسی سیستم د فعالیتونو او د دولتی ادارو د کړنو د ارزونې لپاره مهم جوړښتی او قانونی رول لری.

پارلمان د خپلو قانونی صلاحیتونو له مخې د حکومت فعالیتونه څاری، د بودیجې د لګښتونو په اړه پوښتنې کوی، د دولتی پروګرامونو د تطبیق څرنګوالی ارزوی او د اړتیا په صورت کې له مسؤلو چارواکو څخه توضیحات غواړی.

همدارنګه، د تفتیش عالی ادارې، د بشری حقونو خپلواک بنسټونه، د فساد پر وړاندې د مبارزې ادارې او نور قانونی څارونکی ارګانونه د خپلو صلاحیتونو په حدودو کې د دولتی فعالیتونو ارزونه ترسره کوی.

د دغو بنسټونو د څارنې موخه دا ده چې ډاډ ترلاسه شی چې دولتی ادارې خپل قانونی مسؤلیتونه ترسره کوی، عامه سرچینې په مناسبه توګه کارول کېږی او د خلکو حقونه او ګټې په پام کې نیول کېږی.

د بېلګې په توګه، که د یوې دولتی پروژې په پلی کولو کې د بودیجې له ټاکل شوی مقدار څخه زیات لګښت شوی وی، د تفتیش اداره کولای شی د لګښتونو اسناد وڅېړی او خپل راپور پارلمان یا نورو مسؤلو بنسټونو ته وړاندې کړی.

له همدې امله، پارلمانی او اداری څارنه د دولتی فعالیتونو د اصلاح، شفافیت او حساب ورکونې د پیاوړتیا مهمه وسیله ده.

۵.۴. د مدنی ټولنو او متخصصانو ونډه

مدنی ټولنې او متخصصان د سیاسی سیستم د غبرګون او اصلاح په بهیر کې د خپلواکې ارزونې، څېړنې او مسلکی مشورې له لارې مهمه ونډه لری. مدنی ټولنې د خلکو غوښتنې او ستونزې راټولوی، د ټولنیزو ډلو استازیتوب کوی، د دولتی پالیسیو اغېزې ارزوی او د اصلاح لپاره وړاندیزونه وړاندې کوی.

متخصصان او څېړنیز بنسټونه بیا د علمی څېړنو، احصائیوی معلوماتو، تخنیکی تحلیلونو او مسلکی ارزونو له لارې د پالیسیو د کمزوریو او مثبتو اړخونو په پېژندلو کې مرسته کوی.

د بېلګې په توګه، که یوه اداره د ښوونې او روزنې نوې پالیسی پلی کړی، پوهنتونونه او څېړنیز مرکزونه کولای شی د زده‌کوونکو د تعلیمی پایلو، د ښوونکو د مسلکی وړتیاوو او د ښوونیزو امکاناتو په اړه څېړنې ترسره کړی او د پالیسی د ښه کولو لپاره علمی وړاندیزونه وړاندې کړی. په دې توګه، مدنی ټولنې د ټولنې د غوښتنو او ګټو د انعکاس او متخصصان د علمی او تخنیکی ارزونې له لارې د سیاسی سیستم د اصلاح په بهیر کې مرسته کوی.

۵.۵. د ټاکنو له لارې د خلکو سیاسی قضاوت   

ټاکنې د سیاسی سیستم د غبرګون او حساب ورکونې یوه مهمه دیموکراتیکه وسیله ده. د ټاکنو له لارې خلک کولای شی د حکومت او سیاسی استازو د تېرو فعالیتونو، پرېکړو او پالیسیو په اړه خپل سیاسی قضاوت څرګند کړی. په دیموکراتیکو نظامونو کې رایه‌ورکوونکی د خپلو استازو او سیاسی ګوندونو د فعالیتونو، لاسته راوړنو، ژمنو او پالیسیو له ارزونې وروسته د ملاتړ یا نه ملاتړ پرېکړه کوی. که خلک د یوه حکومت له فعالیتونو او پالیسیو څخه رضایت ولری، ښایی د هغه له سیاسی استازو او ګوندونو څخه ملاتړ ته دوام ورکړی. برعکس، که د حکومت فعالیتونه د خلکو له غوښتنو سره برابر نه وی، رایه‌ورکوونکی کولای شی د ټاکنو له لارې خپل سیاسی ملاتړ بدل کړی.

د بېلګې په توګه، که یوه حکومت د ټاکنیز کمپاین پر مهال د کارموندنې، ښوونې او روغتیا په برخو کې ژمنې کړې وی، خو د خپلې واکمنۍ پر مهال یې د دغو ژمنو په پوره کولو کې کافی پرمختګ نه وی کړی، رایه‌ورکوونکی کولای شی د راتلونکو ټاکنو پر مهال د خپلو ارزونو له مخې بل سیاسی انتخاب وکړی.

البته، ټاکنې د خلکو د قضاوت یوازینۍ وسیله نه ده؛ بلکې عامه بحثونه، مدنی فعالیتونه، رسنۍ او نور قانونی میکانیزمونه هم د سیاسی حساب ورکونې په برخه کې اهمیت لری.

۵.۶. د پالیسیو او اداری فعالیتونو ارزونه

د پالیسیو او اداری فعالیتونو ارزونه د سیاسی سیستم د غبرګون او اصلاح یو مهم تخنیکی او مدیریتی پړاو دی. په دې پړاو کې د پالیسیو د ټاکل شویو موخو او عملی پایلو ترمنځ پرتله (مقایسه) ترسره کېږی، د مالی او بشری سرچینو د کارونې څرنګوالی ارزول کېږی او د ادارو د فعالیتونو د کیفیت په اړه معلومات راټولېږی.

د دې ارزونې لپاره بېلابېل شاخصونه کارول کېږی؛ لکه د موخو د ترلاسه کېدو کچه، د خدمتونو کیفیت، د لګښتونو اندازه، د فعالیتونو پر وخت ترسره کېدل، د خلکو رضایت او د ټولنیزو او اقتصادی ستونزو په حل کې د پالیسۍ اغېز.

د بېلګې په توګه، که حکومت د کلیوالی سیمو د روغتیایی خدمتونو د پراختیا لپاره یو پروګرام پلی کړی وی، نو د ارزونې پر مهال باید معلومه شی چې څومره روغتیایی مرکزونه جوړ شوی، څومره روغتیایی کارکوونکی ګومارل شوی، څومره خلک له خدمتونو برخمن شوی او د روغتیایی وضعیت په ښه کېدو کې څه ډول بدلون راغلی دی.

د ارزونې پایلې د پالیسۍ د بریالیتوب او نیمګړتیاوو په اړه معلومات وړاندې کوی او د راتلونکو اصلاحاتو لپاره بنسټ جوړوی.

۵.۷. د پالیسیو اصلاح او بیاکتنه

کله چې د ارزونې، څارنې او بېرته‌غبرګون له لارې د یوې پالیسۍ نیمګړتیاوې او ستونزې څرګندې شی، نو اړوند بنسټونه باید د هغو د اصلاح لپاره مناسب اقدامات ترسره کړی. د پالیسۍ اصلاح په دې معنا ده چې د یوې موجودې پالیسۍ په موخو، میتودونو، اداری جوړښت، سرچینو یا د پلی کېدو په طریقه کې د اړتیا له مخې بدلون راوستل شی.

د اصلاح اقدامات په بېلابېلو بڼو ترسره کېدای شی، لکه:

  • د پالیسۍ د ځینو برخو تعدیل او اصلاح؛
  • د پالیسی د پلی کولو لپاره د اضافی بودیجې ځانګړی کول؛
  • د ادارو د مسؤلیتونو او صلاحیتونو بیا تنظیم؛
  • د کارکوونکو د مسلکی ظرفیت لوړول؛
  • د نوی قانون یا مقرراتو تصویب؛
  • د پخوانۍ پالیسۍ لغوه کول او د نوې پالیسۍ جوړول.

د بېلګې په توګه، که د یوې تعلیمی پالیسۍ ارزونه څرګنده کړی چې په لرې پرتو سیمو کې د ښوونکو کمښت د هغې د بریالی تطبیق مخه نیسی، نو حکومت کولای شی د ښوونکو د ګومارنې لپاره نوې طرحه جوړه کړی، د هغوی لپاره ځانګړی امتیازات برابر کړی او د ښوونکو د روزنې پروګرامونه پراخ کړی.

له همدې امله، د پالیسیو اصلاح د سیاسی سیستم د زده‌کړې او تطابق یوه مهمه وسیله ده چې د تېرو تجربو او ارزونو پر بنسټ د راتلونکو فعالیتونو د ښه کولو زمینه برابروی.

۵.۸. د سیستم تطابق او سازمانی زده‌کړه

د غبرګون او اصلاح بهیر په اوږدمهال کې د سیاسی سیستم د تطابق او سازمانی زده‌کړې لامل کېږی.

تطابق هغه وړتیا ده چې سیاسی سیستم د ټولنیزو، اقتصادی، سیاسی او نړیوالو بدلونونو په وړاندې خپل جوړښت، فعالیتونه او پالیسۍ عیار کړی.

سازمانی زده‌کړه بیا هغه بهیر دی چې په ترڅ کې یې ادارې او سیاسی بنسټونه له خپلو تېرو تجربو، بریاوو، ناکامیو او ارزونو څخه زده‌کړه کوی او د راتلونکو فعالیتونو لپاره له دغو تجربو څخه ګټه اخلی.

د بېلګې په توګه، که یوه دولتی اداره د عامه خدمتونو د وړاندې کولو پر مهال د اداری ځنډ او کاغذی پروسو (بیوروکراسۍ) له ستونزو سره مخ وی، نو د خپلو تجربو او ارزونو پر بنسټ کولای شی ډیجیټلی خدمات رامنځته کړی، اداری کړنلارې ساده کړی او د خلکو لپاره د خدمتونو د ترلاسه کولو وخت راکم کړی.

په همدې توګه، د اقلیمی بدلونونو، اقتصادی بحرانونو، نفوسو د زیاتوالی او ټکنالوژیکو بدلونونو په څېر نوی شرایط سیاسی سیستم اړ باسی چې خپلې پالیسۍ او اداری جوړښتونه د نوو اړتیاوو له مخې اصلاح کړی.

هغه سیاسی سیستم چې د زده‌کړې، تطابق او اصلاح وړتیا ولری، کولای شی د بدلېدونکو شرایطو په وړاندې خپل فعالیتونه تنظیم کړی او د ټولنې نویو اړتیاوو ته ځواب ووایی.

۵.۹. د سیاسی سیستم د غبرګون او اصلاح د بهیر اساسی پړاوونه  

د سیاسی سیستم د غبرګون او اصلاح بهیر په عمومی توګه په لاندې پړاوونو کې تشریح کېدای شی:

۱. د معلوماتو او نظرونو ترلاسه کول : د خلکو، رسنیو، مدنی ټولنو او څارونکو بنسټونو د نظرونو، شکایتونو او ارزونو راټولول.

۲.  د معلوماتو تحلیل (Feedback Analysis): د ترلاسه شویو معلوماتو ارزونه او د ستونزو او نیمګړتیاوو پېژندل.

۳.  د ستونزو د علتونو معلومول : د دې څېړل چې ولې یوه پالیسی یا پرېکړه خپلې ټاکل شوې پایلې نه دی ترلاسه کړې.

۴.  د اصلاحی لارو ټاکل:  د ستونزو د حل لپاره د مناسبو بدیلو لارو او اقداماتو ټاکل.

۵. د اصلاحاتو پلی کول:  په پالیسیو، قوانینو، اداری جوړښتونو، بودیجه او اجرائیوی کړنلارو کې د اړتیا وړ بدلونونه راوستل.

۶. د اصلاحاتو د پایلو څارنه : د دې ارزونه چې ترسره شوی اصلاحات تر کومه بریده مطلوبې پایلې لری.

۵.۱۰:  د سیستمونو تیورۍ له نظره د غبرګون او اصلاح تحلیل

 دا برخه په ځانګړی ډول د سیستمونو تیورۍ له دوو بنسټیزو مفاهیمو سره تړاو لری:

a)        د بېرته‌غبرګون (Feedback):  د سیستم د فعالیتونو او پایلو په اړه د معلوماتو بېرته ترلاسه کول.

b)     تطابق  (Adaptation) :  د ترلاسه شویو معلوماتو او بدلونونو له مخې د سیستم د فعالیتونو او جوړښت عیارول.

د دغو دوو مفاهیمو ترمنځ توپیر باید په پام کې ونیول شی: بېرته‌غبرګون سیستم ته معلومات ورکوی، خو تطابق د دغو معلوماتو او شرایطو پر بنسټ د سیستم د بدلون او عیارولو بهیر دی.

د غبرګون او اصلاح ساده ماډل:

ü     د پالیسیو پلی کول

ü      د پایلو او فعالیتونو ارزونه

ü      د خلکو او څارونکو بنسټونو غبرګون

ü     د ستونزو پېژندنه او تحلیل

ü      اصلاحی اقدامات او د پالیسیو بدلون

ü      تطابق او سازمانی زده‌کړه

ü      دوامداره سیسټمی اصلاح

د سیاسی سیستم د غبرګون او اصلاح په مطالعه کې باید یوازې د پالیسۍ پر بدلون تمرکز ونه شی؛ بلکې د خلکو ګډون، د معلوماتو کیفیت، د څارنې خپلواکی، د ادارو ظرفیت او د اصلاحاتو د عملی کېدو شرایط هم باید تحلیل شی. ځکه د بېرته‌غبرګون شتون په خپله د اصلاح تضمین نه کوی؛ د اصلاح لپاره سیاسی اراده، اداری وړتیا او د اقدام قانونی او عملی امکانات هم اړین دی.

۵.۱۱. د دې برخې لنډه پایله

د سیاسی سیستم د غبرګون او اصلاح بهیر د دغه سیستم د دوام، اغېزمنتیا او تطابق لپاره اساسی اهمیت لری. سیاسی سیستم یوازې د خلکو د غوښتنو په ترلاسه کولو، د پرېکړو په نیولو او د پالیسیو په پلی کولو سره خپل فعالیت نه بشپړوی، بلکې باید د خپلو پرېکړو پایلې هم وارزوی، د خلکو نظرونه او نیوکې واوری او د موجودو نیمګړتیاوو د اصلاح لپاره اقدامات ترسره کړی.

د خلکو ګډون، د رسنیو خپلواکه څارنه، پارلمانی نظارت، د مدنی ټولنو فعالیتونه، علمی ارزونې او د ټاکنو له لارې سیاسی قضاوت هغه مهم میکانیزمونه دی چې د سیاسی سیستم د حساب ورکونې او اصلاح بهیر پیاوړی کوی. د دغه بهیر له لارې سیاسی سیستم کولای شی خپلې تېروتنې وپېژنی، د خپلو فعالیتونو له پایلو زده‌کړه وکړی، سرچینې په اغېزمن ډول وکاروی او خپلې پالیسۍ د ټولنې له بدلېدونکو اړتیاوو سره برابرې کړی.

په لنډه توګه، د غبرګون او اصلاح بهیر هغه میکانیزم دی چې سیاسی سیستم د خپلو فعالیتونو پایلې درک کوی، خپلې نیمګړتیاوې اصلاح کوی او د ټولنې د اړتیاوو په وړاندې د ځواب ویلو وړتیا پیاوړې کوی.

نور محمد غفوری

(پاته برخه لری)

۱۲/۱۱/۲۰۲۶م

14 نوامبر
۳دیدگاه

خورشید عام تاب

( نوزدهمین سال نشراتی )
تاریخ نشر : شنبه مؤرخ  ۲۳ عقرب ( آبان ) ۱۴۰۵ خورشیدی –  ۱۴ نوامبر ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا
————————————————————————————————————————————————–

خورشید عام تاب

زن آن خورشیدِ عالم‌  تاب که از مهرش وفا ریزد

به هر جا پا نهد  از  خاکِ   آن  گل‌ هایِ  تر خیزد

وفا در  سینه‌  اش دریا  و لطفش بیکران باشد

به  یک  لبخندِ  شیرینش  غمِ صد  ساله بگریزد

زنِ نیکو به خانه خوش چو یک فصلِ بهار آراست

ز عطرش در دلِ افسرده  ، جانی  تازه برخیزد

خوشا مردی که دارد همدم  و همراهِ هشیاری

که در سختی چو کوه است و ز جانش دل برانگیزد

نه زر خواهد نه زیور آن  که دل   با مِهر او بندد

به یک   پیمانه‌ ی  الفت   هزاران  غم فرو ریزد

زنی کز مهر و  طاعت  مایهٔ   آرامِ   شوهر شد

به  نزدِ  اهلِ   معنی   با  فضیلت‌ ها   درآمیزد

 

سیدجلال علی یار

ملبورن آسترالیا 

نوامبر ۲۰۲۶

 

 

14 نوامبر
۳دیدگاه

صد تپش پرواز

( نوزدهمین سال نشراتی )
تاریخ نشر :  شنبه مؤرخ  ۲۳ عقرب ( آبان ) ۱۴۰۵ خورشیدی  – ۱۴ نوامبر ۲۰۲۶ میلادی –  ملبورن – استرالیا
————————————————————————————————————————————————–

تا نهــــادم لب، به لبهــایش لبـــانم سرخ شد

از مکیــــدن هـــای  لعــــل او زبانم سرخ شد

هر دو دست  خود  به  دور گـــردنش انداختم

از سر شوق و تبانی جسم و جانم سرخ شد

چشـــم من از جذبــه‌ ای چشمانِ آتشناک او

دیـده؛ دیـده؛  دیده؛  دیده، دیدگانم سرخ شد

میکشید آن شوخ بی پروا مرا سویی خودش

از هجــوم عشوه اش  تاب و توانم سرخ شد 

من نفسها میزدم  او  صد  تپش پرواز داشت

با کمــــالِ میـــل  مـــــزراق کمـانم سرخ شد

او عرقنــــاک و  منی آشفتــــه از خود بیخبر

از کرامـــات  رخ اش  رنـگ  خزانم  سرخ شد

تا شـدم بیـدار دیــدم گوشـــــه ای افتاده ام 

محمود آخــر اینچنین خواب گرانم  سرخ شد

————————————-

چهارشنبه ۲۳ عقرب ۱۳۹۷ خورشیدی

که برابر میشود به ۱۴ نوامبر ۲۰۱۸ ترسایی

سرودم

احمد محمود امپراطور ✍️🏻