معلوماتي مطلب
تاریخ نشرچهار شنبه ۱۱ حمل ۱۳۹۵ – ۳۰ مارچ ۲۰۱۶ هالند
شنګـن تړون په شتون بیاهمدکډالوستونزې!
معلوماتي مطلب،ترتیب کوونکی ظفرخان «اهتمام»
د شنګن تړون د اروپايي ټولنې داخلي پولې له منځه یوړې، او په زیاترو غړو هېوادو کې يې د خلکو آزاد تګ راتګ ته لاره پرانیستهخو په پاریس کې د “اسلامي دولت” ډلې له خوا د نومبرد ۱۳ نيټې برید چې ۱۳۰ کسان يې ووژل د دې سبب شو چې د شنګن تړون په اړه په سملاسي توګه له سره فکر وشي.
کومو هېوادونو داخلي پولې له منځه وړي؟
شنګن د لکسمبورګ یو ښار دی چې هلته په ۱۹۸۵کې دا تړون لاسلیک شو او په ۱۹۹۵کې يې عملي بڼه غوره کړه، لومړني غړي ېې: بلجیم، جرمني، لکسمبورګ، هالینډ، پرتګال او اسپانیا وه.
اوس د شنګن په تړون کې ۲۶ هېوادونه شامل دي- ۲۲ يې د اروپايي ټولنې غړي دي د لومړنیو ۷ غړو وروسته ایټالیا او اتریش په ۱۹۹۷ کې، یونان په ۲۰۰۰ کې، سکاندیناوي هېوادونه په ۲۰۰۱ کې د شنګن په تړون کې ورګډ شول.
په ۲۰۰۴ کې ختیځ لور ته د اروپايي ټولنې د پراخېدو نه وروسته، په ۲۰۰۷کې ۹ نور هېوادونه هم په کې ګډ شول: د چک جمهوریت، ایستونیا، هنګري، لیتوانیا، لتويیا، مالټا، پولنډ، سلواکیا او سلوانیا.د اروپايي ټولنې د ۲۸ غړو هېوادونو څخه یواځې ۶ يې د شنګن په تړون کې شامل نه دي: بلغاریا، کروییشیا، قبرس، آیرلینډ، رومانیا او بریتانیا.
آیا نورهېوادونه به هم سرحدي کنټرول له منځه وړي که څنګه؟
انډورا او سان مارینو د شنګن د تړون غړي نه دي، خو په خپلو پولو کې سرحدي کنټرول نه لري.
قبرص چې په ۲۰۰۴ کې اروپايي ټولنې سره یوځای شوی، یا بلغاریا او رومانیا چې په ۲۰۰۷ کې او کروییشیا چې په ۲۰۱۳ کې اروپايي ټولنې سره یو ځای شوي، تراوسه د پولو کنټرول د له منځه وړو په اړه کومه نېټه نه ده ټاکلې.
د اروپايي ټولنې کوم غړي هېوادونه د شنګن په تړون کې شامل نه دي؟
بریتانیا او د آیرلینډ جمهوریت ویلي نه غواړي چې د شنګن په تړون کې برخه واخلي. بریتانیا غواړي خپلې پولې ټینګې وساتي،او ډبلین هم په شنګن کې برخه نه اخلي خو غواړي چې بریتانیا سره د خلکو آزاد تګ راتګ وساتي، چې د سفر د ګډې سیمې په نامه یادېږي.
د کډوالوکړکېچ څرنګه پر شنګن فشار راوړي چي ځينېپولي وتړی؟
هنګري- د شنګن دننه- ډېری کډوال د همدې لارې هڅه کوي جرمني ته ځان ورسوي وروسته له دې نه چې له هنګري څخه د اتریش له لارې د جرمني جنوبي برخو ته بېساري شمېر کډوال راغلل، جرمني، اتریش سره خپلو پولو کې بیا د پولو کنټرولونه رامنځته کړل.
د کډوالو ډله ییز راتګ اتریش هم دې ته اړ کړ چې هنګري سره خپلو پولو کې د سړکونو او اورګاډي ټرافیک محدود کړي.
کډوال د شنګن له ویزې پرته په غېرقانوني توګه اروپايي ټولنې ته ننوتل. هنګري د شنګن سیمې ته د کډوالو د تلو پر لارې بدله شوه نو ځکه ېې سربيا سره خپلې پولې په اوږدو کې حصارونه جوړ کړلخو “په ځانګړو حالاتو کې” د شنګن د سرحدي قانون ۲۶مه ماده اجازه ورکوي چې په اعظمي ډول تر ۲ کلونو پورې کنټرولونه وغزول شي.
د شنګن تړون په سیمه کې اوس شپږ دولتونه سرحدي کنټرلونه لري: اتریش، ډنمارک، فرانسه، جرمني، ناروې او سویډند هنګري د پولو کنټرولونه پر دوو هېوادونوباندې چې د شنګن غړي نه دي اغېز کوي: کروییشیا او سربيا. په تېر اکتوبر کې هنګري د سلوانیا پر پوله هم چې د شنګن غړی دی په لنډمهاله ډول د پولو کنټرولونه رامنځته کړللکه د فیفا او نړیوال جام په خاطر سرحدي کنټرولونه رامنځته کړي ؤ
د شنګن په تړون کې نور کوم شیان شته؟
د شنګن اصلي ځانګړتیا د واحدې بهرنۍ پولې، او د پولې د څارنې لپاره د واحدو مقرراتو جوړول دي.
د شنګن د نورو مقرراتو په کتار کې دا هم شامل دي:
د پناه ورکولو په اړه ګډ مقررات،د جنایتکارانو تعقیبول- پولیس حق لري چې د شکمنو جنایتکارانو د تعقیبولو لپاره تر پولو تېر شي.
اوس اروپايي ټولنه غواړي چې د “د سرچینې خوندي هېوادونو” یو لست جوړکړي، لکه لویدیځ بالکان او ترکیه. دا کار به مرسته وکړي چې د پناه غوښتنلیکونو د سمبالولو کار ګړندی اوقانونِ شي
تشکر جناب ظفر خان اهتام از معلومات تان ، خوسبختانه کسانیکی در اروپا زندگی مینمایند همه در این باره معلومات کافی دارند . منهم به واسطه زحمت تان نشر کردم. موفق باشید. مهدی بشیر
محترم محمد مهدی بشیر صاحب ازلطف تان ممنون! یکتعداد افغانها درین آوخر ازین راه ها توسط قاچاقبران میرود واز مشکلات راه ها وګزر از چند کشور خبر ندارد وبرای اگاهی ازین خطرات وراه ها پیاده درکوها وبندش راه ها درسرحدات فعلی حبرنیست اګر ازین معلومات استفاده کرد،تصمیم رفتن ونرفتن را خودش خواهندگرفت سفراش خوش وبیخطر!