۲۴ ساعت

۱۳ میزان
۳دیدگاه

حوض سرپوشیده اقینه شهر اندخوی

تاریخ نشر شنبه  ۱۳ میزان  ۱۳۹۸ –  پنجم  اکتوبر  ۲۰۱۹ هالند

حوض سرپوشیده اقینه شهر اندخوی

نوشتۀ : محترم استاد شاه محمود محمود

اندخوی در قدیم اندخود و انتخد نامیده می‌شد و مدت‌های طولانی محل اجتماع کاروان‌ های بود که به سمت شمال به سوی بخارا می‌ رفتند.

در دائرهالمعارف بریتانیکا اسکندر مقدونی بنیان‌ گذار اندخود قلمداد شده و ساخت بالاحصار اندخوی در سال ۳۲۸ پیش از میلاد نیز به او نسبت داده شده‌است. (۱)
ظاهرآ نخستین اثری که در آن از اندخوی یاد شده، کتاب المسالک و الممالک ابن خردادبه است که در نیمه دوم قرن سوم هـ ق نوشته شده‌است. در منبع دیگری آمده‌است که چیرگی مسلمانان در ناحیه جوزجان ازجمله شهرهای میمنه و اندخوی به سال (۳۳) هـ ق صورت گرفته‌ است.

اصطخری جغرافیه دان قرن سوم هـ ق منطقه اندخوی را مربوط به یک رستاق می‌داند که مرکز آن شهر کوچک اُشتُرج بوده‌است.(۲
مؤلف حدود العالم از اندخوی یادآور شده می نویسد که : اَ نتَخُذ شهرکی است میان بیابان، جایی با کشت و برز بسیار و کم نعمت.(۳)
شهر امروزی اندخوی که در نزدیکی ویرانه‌ های وسیع اندخود قدیم قرار گرفته شهری بازاری است که در آن بیشتر قالیچه‌های بخارایی، پوست قره‌قول، پشم و ابریشم دادوستد می‌شود. الغ‌ بیگ (زاده ۱۳۹۴ م = ۷۹۶ هـ) زمانی به حکومت شاپورگان و اندخوی گمارده شده‌ بود. (۴)
اندخوی نه تنها از دید تاریخی یک منطقه جغرافیایی مهم و استراتژیک است که ویژگی جایگاه تاریخی خود را در مسیر راه ابریشم حفظ کرده است، بلکه در همسایگی با آسیای میانه، از آن طریق با قدرت اقتصادی روسیه، باالترتیب آذربایجان، ترکیه و اروپا قرار دارد که به دلیل این ویژگی بندر تجارتی آقینه، خط ریل و کوریدور لاجورد، هم‌ چنان خط تامین برق بخش بزرگ از افغانستان به همین نقطه ( آقینه – اندخوی ) وصل شده است.
چون اندخوی نزدیک‌ ترین نقطه‌ِ بری یا خشکه سرحدی مشترک را با جهان دارد و اکثر کشورگشایان ( اسکندر، امیرتیمور، شیبانی‌ها و چهل سال قبل روس‌ها ) برای تسخیر و عبور از افغانستان کنونی همین معبر را انتخاب کرده بودند.
آثار تاریخی از آن دورها با گذشت قرن‌ها، موجودیت‌شان را در اندخوی کماکان حفظ کرده‌ اند. آثار تاریخی و باستانی این شهر شامل ؛ بالاحصار اندخوی از عصر هجوم اسکندر ، آرامگاه چهارده معصوم ولی از مرشدان امیر تیمور، حوض سرپوشیده آقینه از زمان عبدالله شیبانی، گنبد چهارسو یا گنبد عدالت در حومه شرقی مرکز اندخوی و ده‌ها اثر با وجود عدم توجه به حفاظت آن هنوز باقی است. (۵)

اما حوض سرپوشیده آقینه :

حوض سرپوشیده ( آقگینه ) یا ( آقینه ) که درشمال ولسوالی اندخوی ولایت فاریاب قرار دارد. با گذشت حدود هفت قرن تاهنوز باقی مانده است. ودرطول قرن ها درسرمای زمستان وگرمای تابستان آب گوارا که معمولاً ازآب باران سیراب میگردد هموطنان اندخوی ما را اب میدهد. این سردابه باخشت های پخته باعمق ۱۶ مترو ارتفاع ۱۶ مترازسطح زمین یعنی ازابتدا تا انتها به ارتفاع تا سقف گنبد ۳۲ متر وکاسه آبگیرآن به عرض ده متربشکل دایروی به سبک معماری اسلامی پوشیده شده است قطر آن ۱۵،۴۰ متر و ۲۴ پله یا زینه میباشد. شاعری تاریخ اعمار دقیق انرا در سروده خویش چنین آورده است :
کرد آباد حوض بس زیبا مرد احبدلی در اقینه ( عدد پانزده فزوده بگو) سال اعمار حوض اقینه در ( ۹۹۵هـ ق ) ذکر گردیده است این حوض در اثر وقایع متعدد طبیعی و نظامی چندین بار تخریب گردیده است . اما برای اعمار مجدد آن تلاش های صورت گرفته است .از جمله در سال ۱۳۱۳ هـ ش محمد پونس خان کمیسار اندخوی تحت نظر حاجی عطا محمد معمار باشی وقت ترمیم گردید و متعاقباً در سال ۱۳۵۰ هـ ش به اثر هدایت عبدالقادر قاضی والی فاریاب به مشوره حاجی فیض محمد معمار باشی شاروال به وسیله اوستا حق قل معمار ترمیم گردید. (۶)
بالاخره در این اواخر تصمیم گرفته شده است که حوض تاریخی آقینه به صورت اساسی از بودجهء وزارت اطلاعات و فرهنگ به طور فنی و مسلکی بازسازی گردد، گفته می‌شود، هزینه مجموعی این پروژه یازده میلیون وسه هزار افغانی بوده، و از بودجه وزارت اطلاعات وفرهنگ تمویل و توسط شرکت ساختمانی عزیز نعیم تطبیق میگردد. (۷)

زیرنویسها :

 

۳ پاسخ به “حوض سرپوشیده اقینه شهر اندخوی”

  1. admin گفت:

    درود به برادر محترم جناب آقای استاد شاه محمود محمود ، تشکر از مقاله زیبا پژوهشی ، تاریخی و معلوماتی تان در باره حوض سرپوشیده اقینه شهر اندخوی . بسیار عالیست. باید به عرض برسانم که در شهر باستانی هرات هم جندین حوض سرپوشیده و جود دارد که اکثر خانه های که با مشکل آب خوردن دچار اند از آب های این حوض ها که خیلی سرد هم است استفاده میکنند و سقاو ها از این حوض ها آب را د ر مشک های مخصوص شان  به خانه ها ی مردمی که به آب خوردن احتیاج دارند در بدل پول  انتقال میدهند. از خواننده گان عزیز و دوستان فیسبوک هم تقاضا میکنم که حتما با مطالعه این مطلب تاریخی از معلو مات آن مستفید شوند . مهدی بشیر

    • برادر عزیز محمد مهدی جان بشیر را سلام و ارادت میفرستم . تشکر از این همه زحمات دانشمندانه تان. باور کنید بهترین مسیر و واسطه برای روابط با هموطنان ما همین مطالب بنده است که در سایت ۲۴ ساعت انتشار پیدا میکند. بلی با شما موافقم شهر دیگریکه تا هنوز آب انبار ها و حوض های آب را در خود جا داده است هرات میباشد. در سالهای گذشته به نظرم مطلبی یا در لابلای معرفی ولایت هرات از حوض ها و تعداد حوض های عمومی و حوض های شخصی که در منازل وجود داشت تهیه نموده بودم . چنانچه حوض و آب ‌انبارهای تاریخی زمزم، پایان محله یا ملا یعقوب در مجموعه تاریخی کازرگاه شریف، حوض مستوفی یا دیوانچه، حوض محل باباحاجی، حوض مسجد محله باباحاجی، حوض بیت‌الامان یاد کرد.
      گفته می‌شود که بیشتر این آب‌انبارها و حوض‌های تاریخی ولایت هرات مربوط به دوره تیموریان می باشد و تعداد دیگر یی از آنها از دوران آل کرت و دیگر نظام‌ها است.
      از میان این حوض‌ها تنها از حوض زمزم تا به حال توسط ساکنین ماحول آن همانند گذشته استفاده می‌شود؛ اما سایر آنها در حال حاضر مورد استفاده نیست و تنها به عنوان ساحه تاریخی ترمیم و پابرجا است.
      امیدوارم در آینده بصورت مشخص مطلبی در این مورد همچنان تهیه نمایم ، تصویر آنها را باید در قدم آول پیدا کنم .
      در تتمه از جناب شما تشکر و سپاسمندم دست تان درد نکند در عمر تان برکت .

  2. قیوم بشیر هروی گفت:

    برادر بزرگوارم جناب استاد محمود عزیز زحمات قابل قدر تان را ارج نهاده می ستایم ، درود ومهر نثار شما باد.
    با عرض حرمت
    قیوم بشیر هروی

دیدگاه بگذارید

لطفاً اطلاعات خود را در قسمت پایین پر کنید.
نام
پست الکترونیک
تارنما
دیدگاه شما