پير هرات خواجه عبدالله انصاري

تألیف :

مرحوم استاد علی اصغر بشیر هروی

       بخش دوازدهم        

        شریعت

 شریعت یعنی پیروی از اوامر حق و اجتناب از نواهی او

( همان اوامر و منهیاتی که به وسیلهء فرستادگان خدا به بندگانش معرفی شده) مرحلهء اول عرفان است.

سالکی که می خواهد قدم در وادی  طریقت بگذارد، باید آداب شریعت را محترم  بشمارد  و توشهء  اصلی سفر را از مقام شریعت تهیه کند. این سفارشی است که همهء مشایخ عرفا کرده اند وما نقل گفتار جنید را که سیدالطایفه و پیشوای چندین فرقه از صوفیه است در اینجا کافی می دانیم:

« این راه را کسی باید که کتاب خدای بردست راست گرفته باشد وسنت مصطفی (ص) بر دست چپ و در روشنایی این دوشمع می رود تا نه در مغاک شبهت افتد ونه در ظلمت بدعت» (1).  

   پیرهرات به این مسأله تا آن حد اهمیت قائل است که راه رسیدن به مرحلهء طریقت را منحصر به شریعت می داند:« راه نیست به طریقت مگربه شریعت وبه نصیحت مگربه خدمت وبه مشاهدت مگر به مجاهدت» (2)

 باز می گوید: هیچ کس حق ندارد در وظایف شرعیه کمی و زیادتی وارد کند. باید از شریعت همانطور که شارع علیه السلام مقرر فرموده استفاده  شود: « شریعت همگی خواهد و زیادت در شریعت نقصان است .شریعت چون اب است . آب به مقدار باید، اگر بیفزاید ویرانی کند واگر بکاهد سیراب نکند» (3).

   و باز در بارهء اهمیت شریعت در ضمن تحقیق گفتهء مرتعش که « هرگز خود را به باطن خاص ندیدم تا خود را به ظاهر عام ندیدم» گفته است:

« معنی آن است که حقیقت من درست نیامد تا شریعت من صافی نشد» (4).

   و نیز در همین معنی گفته است : « شریعت کشتی و حقیقت دریاست ، از دریا گذشتن بی کشتی خطاست ، شریعت مر حقیقت را آستان است ، بی شریعت به حقیقت پیوستن بهتان ، شریعت راه و حقیقت منزل است راه نا پیموده به منزل رسیدن مشکل ، حقیقت سرا و شریعت دروازه است . از دروازه ناگذشته به سرا آمدن که را اندازه است؟ شریعت کلید است و حقیقت قفل سدید و گشودن قفل سدید ممکن نیست الا به کلید» (5). 

 در بخش اول به مقام شیخ الاسلامی پیرهرات و مواظبت وی به حفظ آداب شریعت اشاره شد که خود از این مطلب حاکی است که وی با اینکه به عالیترین مقامات طریقت و حقیقت رسیده بود بازهم در موضوع شریعت مسامحه روا نمی داشت.

   « این سخن نیز از پیر هرات است : « شریعت بی حقیقت بیکار است و حقیقت بی شریعت بیکار و هر که نه راه میان این این دو برد بیکار است » (6). 

   به طور کلی از بررسی در آثار پیرهرات بر می آید که سخنان وی ، بجز آنچه در موضوعات عرفانی است ، یا امر به معروف است ویا نهی از منکر. و این بالاترین و آخرین حد وظیفه شناسی است که از یک نفر متشرع می توان انتظار داشت .

----------------------------------------

1 -  تذکره اولیا، ص 8.

2 - مقولات ، ص 16.

3 - نفحات ، ص 346.

4 - نفحات ، ص 346.

5 - انوارالتحقیق ، ص 40.