هشتم مارچ
روز جهانی زن به تمام زنان
قهرمان ورنجکشیده
افغانستان
و جهان از
صمیم قلب مبارکباد
-----------------------------------------
 پير هرات خواجه عبدالله انصاري
تآليف:
مرحوم استاد علي اصغر بشير
هروي
بخش ششم
توبه
آدمی بعد از آنکه حالت بیداری را در خود احساس
کرد وبه نقص خود پی برد، در صدد اصلاح نقیصه ها بر می آید و این کار وقتی تحقق می
یابد که از گناه و هرکاری که از نگاه شرع وعقل زشت و ناپسند و نارواست کناره جویی
کند و تصمیم بگیرد که بار دیگر پیرامون گناه نگردد. در این هنگام او « تائب » خواهد بود وعمل وی را « توبه » می
نمامند.
پیر هرات در بارهء توبه سخنانی بس شیوا وموثر
دارد و توبه را میدان اول از صد میدان طریقت قرار داده و در تعریف و فایدهء آن
گفته است :
« توبه ، باز
گشتن است به خدای ، قوله تعالی : تو بوالی الله توبه نصوحا.(1)
بدان که :
علم ، زندگانی است وحکمت ، آینه وخرسندی ، حصار و امید، شفیع وذکر ، دارو و توبه ، تریاق . توبه ، نشان راه است
وسالاربار وکلید گنج و شفیع وصال و میانجی بزرگ وشرط قبول و سرهمهء شادی» .(2)
به عقیدهء پیرهرات ، توبه هنگامی صحیح می شود
که گناه شناخته شود.(3) از نظر پیر هرات ، شرایط توبه سه چپز است : پشیمانی و عذر
خواهی وبریدن .(4) ، پشیمانی دردل ، عذر بر زبان و بریدن
از بدی و بدان .(5) و حقیقت توبه سه چیز
است : بزرگ شمردن گناه ، متهم داشتن توبه و پوزش خواستن از بندگان خدای (6).
چنین به نظر می رسد که مقصود وی ازین تقسیم ،
آن است که گناه را ( خواه کوچک و خواه بزرگ) از آن
رو که سرکشی در مقابل قانون فطرت و نافرمانی از اوامر پروردگار است ، نباید به
دیدهء حقارت نگریست و روا نیست که بی اهمیت تلقی شود، بلکه باید همواره متذکر آن
بود و نیز با همان نگاهی که به کارهای قابل اتهام می نگرند، باید توبه را دید یعنی
چون نفسن آدمی به ارتکاب گناه مایل است وهرلحظه بیم آن می رود که توبه را بشکند،
نباید به تحقق توبه کاملآ اطمینان داشته باشد و هم از آن رو که اکثر گناهان به
تجاوز بر حقوق بندگان خدای منجر می شود بر تائب لازم است که از کسانی که مورد ضرر
و خسارت مادی یا معنوی از طرف او شده اند دلجویی
کند و به جبران حقوق آنان بپردازد.
احتمال فوق را تقسیمی که پیرهرات از اقسام
توبه کرده است تآیید می کند:
« اقسام توبه سه است : توبه مطیع وتوبهء عاصی
وتوبهء عارف».
توبهء
مطیع از بسیار دیدن طاعت ، و توبهء عاصی از اندک دیدن
معصیت و توبهء عارف از نسیان منت.
و بسیار دیدن طاعت را سه نشان است : یکی خود
را به کردار خود ناجی دیدن ، دیگر مقصد آن را به چشم خواری نگریستن، سیم عیب کردار
خود باز نا جستن.
 و اندک دیدن معصیت را سه نشان است : یکی خود
را مستحق آمرزش دیدن ، دیگر بر اضرار آرام گرفتن ، سیم با بدان الفت داشتن.
و نسیان منت را سه نشان است : چشم احتقار از
خود برگرفتن و حال خود را قیمت نهادن و از شادی آشنایی فرو استادن» .(7)
پیر هرات کمال توبه را در سه چیز می داند،
نخست در منتهی شدن توبه به توبه از هر چیز جز حق است ، دیگر به دیدن ( دریافتن)
علت چنین توبه ای ، و سوم به توبه کردن از دیدن همین علت .(8)
و آشکار است
که رسیدن به این مقام، به کسانی اختصاص دارد که مقامات ومنازل سلوک را طی کرده و
ازدشواری ها و موانع طریق گذشته اند به عبارت دیگر این چنین توبه مخصوص است
وعارفان آگاه.
----------------------------------------------------------
1 - قرآنکریم
، سورهء 66 ،آیت 8.
2 - صد میدان
، ص 6 .
3 - ترجملهء
منازل السائرین ، باب توبه.
4 - منازل اسائرین
، ص 10.
5 - صد میدان
، ص 6.
6 - منازل
السائرین ، ص 10.
7 - صد میدان
، ص 7 - 8.
8 - منازل
السائرین ، ص 11.
|
