24 ساعت - درنگی بر یک غزل نعمت الله پژمان

از بام به شام میکشم درد که چه ؟

تشویش وملالت وغم وخون جیگری

دلتنگ شدم برای خود شاید که :

گیجم به خدا، و گیج از نوع سری

بنوشته خدا به کنج نامم به قلم

ولگردی دون ژوان و بیهوده گری

"نعمت الله پژمان" {۱}

خیلی وقت است چیزی ننوشته ام و همواره این حس نا نوشتن اذیتم میکند . حسی که هموراه از اعماق وجودم فریاد میزند ، بنویس !! خودت را و پیرامونت را که زمان بسی بیرحمانه و با شتاب در گذر است ... فریاد میزند بنویس ! ولی من نمیدانم از کجا بنویسم ، چه بنویسم و از کجا بیاغازم ؟

این گیجی اما ، خورد و خمیرم میکند !! این چند روزه به هر جا که سر زده ام ، یک چیز را با تمام وجودم حس کردم ، چیزی شبیه تنیدن تار جولاگک بر مسیر باد ویرانگر و غارتگر زمان !. حسی که شاید میگفت : نسل امروز آرام آرام در مسیر پر تلاطم زندگی به بن بست رسیده و جهت رهایی از آن به هر تار خامی دست می یازد و از آن برای خود و همقطارانش هویت و پناهگاهی می سازد تا بار گران بودن را ، به قول فروغ ، هرچند لحظاتی چند به مرداب فراموشی بسپارد !!

در واقع دغدغه ها و دلواپسی ها سخت بر انسان به ظاهر معاصر چیره شده و پوچی و گیجی و دربدری اش را صد چندان نموده است .

به باور پژمان ، زمان قصه های دیو پری که سده ها از فراموشی آن میگذرد ، بر جهان معاصر و دنیای پوچ حاضر ارجحیت دارد، انسان عصر دیو پری به قول او ، با نگرش یک سویه به جهان هستی ، خودش را و پیرامونش را راحت تر درک میکرد ، خدایان و نیرو های مابعد الطبیعی همه به نحوی مصداق عینی و ملموس داشتند ، زئوس خانه اش در همان نزدیکی بود و میشد با تحمل اندکی رنج و مشقت به دیدار وی شتافت.سیزیف با همه ی دغدغه های فردی اش ، به کار بیهوده ی که آگانه به او تحمیل شده بود قناعت داشت و همه چیز بر مدار حسیات آدمی میچرخید.

این چرخش اغلبن ، چون محدود بود و قابل درک ، همواره باعث لذت و آرامش هرچه بیشتر انسان میگردید. ترس از ناشناخته ها به عنوان شاخص ترین دلهره ای انسان قصه ها به مراتب از دلهره ای انکشاف و صنعت و گم شدن و مسخ شدن در فضای میکانیکی و ماشینیزه ای معاصر ؛ ناچیز بود. اخلاق همواره بر محور انسانیت میچرخید و دایره ها و مربع های ارزشی را ایجاد میکرد ، ارزشها نیز ، یکی یکی و درکنار هم نشسته و به زندگی و بودن، معنا میبخشیدند. ادیان و مذاهب و فرقه ها و مکاتب ، در راستای بهبودی وضعیت زندگی بشر قد اعلم میکردند ؛ مِن بابِ مثال زرتشت همواره اذعان میکرد که : "سخن‌ها را بشنوید و با اندیشه روشن در آن‌ها بنگرید و راهی را که باید در پیش گیرید برای خود برگزینید، از آن دو مینوی همزادی که در آغاز آفرینش در اندیشه و انگار پدیدار شدند، یکی نیکی را می‌نمایاند و دیگری بدی را؛ و میان این دو، دانا راستی را برمی‌گزیند و نادان دروغ را " در گزینش ها ؛ هیچ جبر و اکراه ای در کار نبود و هر کس بدنبال آنچه که انتخاب میکرد ، بود و عقیده اش همانی بود که بود . باور ها و عقیده ها ، عقده خوانده نمی شدند و رنگها هر یک به تنهایی ، خودش بود . مرز بین رنگها مشخص بود و کسی به خاکستری اعتقادی نداشت ، دروغ ، دروغ بود و حیله و مکر نماد اهریمن و خوی پلید.

با ورود انسان اما ، به فضای جدید و صنعتی ، یکباره همه ی شالوده ها بهم ریخت و انسان که به آنهمه سادگی خو کرده بود به ناگهان در مسیر و جریان ی پرشتاب و بیرحم زمان قرار گرفت و قبرغه هایش زیر داندانه های وحشی اقتصاد و سرمایه داری خورد و له شد. قرن بیستم قرن تحولات سریع بود. مکاتب گوناگون فلسفی در کنار تولیدات فنی و صنعتی یکی پس از دیگری ظهور کرد. این تغییرات شتابزده هم محصول اندیشه های شتاب زده بود و هم موجبات گیجی، بهت زدگی و سر در گمی انسان معاصر را فراهم آورد.

اینک انسان در گیر معادلات چند مجهوله ای شده بود که قابلیت حل و حلاجی حتا یکی از آنها را نداشت . فرهنگ اش ، دینش و باورها و اعتقادات اش ، سبک زندگی و حتا طرز لباس پوشیدن و غذا خوردنش دست خودش نبود و همه چیز ، کنسرو شده و بسته بندی شده در اختیارش قرار میگرفت و مجبور به اطاعت از آن بود. این شتابزدگی و روانپریشی حتا به حوزه های ادبی هم کشیده شده بود و به گفته ی«بری لوئیس » ؛ مولف بااستفاده از گونه ای زمان(تاریخ) پریشی، و فرار از عرف های معمول روایت، به جعل تاریخ و هویت دست زده بود {۲}.

آمیختگی زمانها ، جعل تاریخ و نهایتن شعر دیجیتالی از پیامد های این روانپریشی مفرط در حوزه ای ادبیات بود . این سردرگمی حتا نوع نگرش به انسان و حیوان را نیز ماشینیزه کرده بود تا جائیکه روسو " نوشت : " من در هر حیوان ماشین ساده ای را میبینم که طبیعت به آن حواسی را بخشیده تا خود را ، تا حدی از آنچه در جهت نابودی و یا خرابی است ، تأمین کرده و تجدید حیات کند.{۳ }"

این نوع نگرش ارگانیک به همه چیز مجال خلاقیت انسان را گرفت و به جایش فرصتِ پناه بردن به افیون و اعتیاد را بر کف اش نهاد تا آنچه را قرنها فراهم آورده بود به گوشه ی دنج و خلوت برده و به خاکستر عصیان سپرده و نابود کند.

به باور پژمان ، مردمان آهسته آهسته در هاله ی از اوهام و پنداشت هایشان که بر گرد خویشتن تنیده اند ، نیست و پنهان میشوند اوهامی که در نهاد بشر فزونخواه و فرصت طلب حواس پنجگانه را مختل نموده و باعث نوع مالیخولیای بی حد و مرز میگردد که قاعده ها و شالوده های اخلاقی و معیار های انسانی را نیز در هم می نوردد. دون ژوان، در واقع، نمود انقلاب است که با زیر سؤال بردن عشق، زیر سؤال بردن خدا، زیر سؤال بردن استبداد و حاکمیت و پادشاهی به مقام والای هرزگی متصف میگردد. دون ژوان ، جزو آن گروه «شهوتران»هایی است اغواگر و عیاش، که زندگی و سعادت ابدی خود را درست همانند تراژدی مردی که با شرط بستن روی این موضوع که خدا وجود ندارد، به خطر می‌اندازد.» در واقع دون ژوان یک انسان طاغی است و پژمان نیز به ظن اینکه تنها راه بودن و ماندن و ابراز وجود در وضعیت حاضر ، عصیان و طغیان و ستیز است ، از آن به نحوی بایسته ای استفاده برده است.

و آخرین برداشتِ این یادداشت اینکه : در مجموع هر اندیشمندی که به چالش باسنت می پردازد ، درپایان ناگزیر به شکست است، به هر حال اگر او به قدر کافی بزرگ است پیروزی اش دراین خواهد بود که سنت را اصلاح کند !

--- اُرکیده تنها / ۲۳ / ۸ / ۲۰۱۰---

--------------------------------------

۱.یادداشتهای روزانه ی ن.پژمان

http://www.facebook.com/note.php?note_id=420760159681

۲ . مدرنیسم و پسامدرنیسم در رمان صص۸۵ - ۸۸

۳. زبان و آزادی ، نوام چامسکی

تازه ترین اخبار افغانستان

تازه ترین مطالب این هفته

رای تان را به صندوق اندارید