پیر هرات خواجه عبدالله انصاری

مرحوم استاد علی اصغر بشیر هروی

  بخش بیست و پنجم

       فنا

   مقام فنا را برخی از عرفا آخرین منزل سلوک دانسته اند وبرخی دیگر گفته اند که از منازل و مقامات اولیه است که سالک باید بعد از رسیدن به آن از مراحل بقا و تجرید و تفرید و جمع و جز آن بگذرد تا به مقام توحید برسد.

   فنا حالتی است که سالک را از صفات بشری بیرون می آورد تا آنجا که از همهء موجودات ، حتی از هستی خود بی خبر می شود، زیرا در این وقت ذهن وی در مشاهدهء صفات حق مستغرق می گردد و بالآخره کار به جایی می رسد که حتی از وصول خود به مقام فنا نیز بی خبر می شود.

پیرهرات ، در تعریف مقام فنا گفته است: « فنا عبارت است از اضمحلال هرچیز که غیر از حق است ، نخست از راه علم ، سپس از راه انکار و سرانجام از راه حقیقت ».         

   فنا سه درجه دارد:

   درجهء اول ، فنای معرفت در معروف است و این فنای علمی است ، و فنای عیان در معاین و این فنای انکاری است و فنای طلب دریافت واین فنای حقیقی است .

   درجهء دوم : فنای دیدن طلب و معرفت و عیان است .

   درجهء سوم فنای رؤیت فنا است .(1) به عبارت دیگر:

         این مرتبه  را  بلند  و  پسی  نبود

         خود بینی و خویشتن پرستی نبود

         در هر قدمش ز نیست بینی اثری

         جایی برسی که نام هستی نبود(2)

----------------------------------------------------

1 - منازل السائرین ، ص 104.

2 - این رباعی منسوب است به پیرهرات « انوارالتحقیق ، ص 43)