مروری کوتاه برفساداداری

 محمدیوسف ( جلال ) - کابل - افغانستان

محمد یوسف جلال

ازموجودیت فساد درهیچ جامعه ئی نمیتوان انکارنمود وفساد اداری کم ویا بیش گریبانگیرهمه کشورها است واثرات وآسیب های ناشی ازفساد با توجه به اشکال مختلف آن بی شماراست. برای کشورهای درحال توسعه که امکانات وتوان مالی اندک دارند وباید ازحالت موجود ، رهائی یافته ودرجهت انکشاف گام بردارند ، ضروراست تا عاری ازفساد بوده وبه این امرمهم ، توجه جدی مبذول دارند.

بصورت خلاصه عوامل ذیل دربروزفساد موثراست:

·         نداشتن آگاهی ازمبانی دینی ویاهم ایمان ضعیف.

·         نبود مدیریت سالم وکارأ .

·         عدم احساس مسئولیت وسوتدبیر.

·         عدم توجه به برتری منافع عمومی نسبت به منافع شخصی وخاص.

·         عدم توجه به وضع معیشتی کارکنان ومنسوبین خدمات عامه.

·         کم توجهی به انتصاب مدیران به مشاغل حساس وسپردن کارهای حساس به افراد غیرمتعهد وبی تجربه؛( نبود شایسته سالاری).

·         پائین بودن ظرفیت ، مهارت وتوانائی مسلکی کارکنان.

·         عدم انطباق قوانین با شرایط وواقعیت ها ورعایت نشدن قوانین.

·         نبود پلان وبرنامه مشخص انکشافی.

·         تورم ، بیکاری وعدم موجودیت اطمینان به آینده.

·         تشویق نشدن نیروهای متعهد ، لایق ، امین وصالح.

·         اجرای امورمطابق سلیقه های شخصی افراد واشخاص.

·         ضعف بازرسی های خارجی وعدم نظارت وکنترول مستمروهمه جانبه .

·         پائین بودن موثریت سیستم کنترول داخلی درادارات.

·         فقدان نظام آموزشی موثروکارآمد وپائین بودن سطح آموزش وارتقای ظرفیت کارمندان.

·         عدم برخورد قاطع وجدی دربرابرمتخلفین ، اغماض وچشم پوشی که زمینه تکراروتداوم فساد رافراهم ساخته وبه سواستفاده کننده گان ومتخلفین جرأت می بخشد.

·         مصلحت اندیشی ها ورجحان روابط برضوابط.

پس ازبرشمردن عوامل فوق که باعث فساد اداری میگردد ، لازم است تا روشن ساخته شود که فساد اداری درجامعه کدام پیآمد ها وعواقب را درقبال دارد.

عواقب ناگوارفساد اداری را میتوان حسب ذیل خلاصه نمود:

پیآمدهای فردی:

خدشه دارشدن امنیت شغلی ، متأثرشدن غرور، شهرت،اعتباروحیثیت فرد ،عدم هدایت مناسب استعدادهای فردی ، پائین آمدن انگیزه کاری درکارکنان وافزایش هزینه زنده گی .

پیآمدهای اجتماعی:

ایجاد فضای بی اعتمادی دربین مردم ، تضعیف اعتماد عمومی جامعه ، تحلیل سرمایه اجتماعی ، زیاد شدن فاصله میان سطح زنده گی افراد جامعه ، تقلید وازدیاد مصارف تجملی وتجمل گرائی.

پیآمد های سازمانی:

بوجود آمدن خطرات درسازمان ، کم رنگ شدن فضائل اخلاقی وایجاد ارزش های منفی درسازمان ، مساعد شدن فرصت وزمینه ارتکاب فساد ، عدم رعایت اصول شایسته سالاری ، عدم تحقق بیروکراسی اصولی وخدشه دارشدن حیثیت اجتماعی سازمان.

تأثیرفساد برپروسه رشد وتوسعه اقتصادی:

بلندرفتن قیمت انکشاف وبه هدررفتن سرمایه وامکانات دست داشته ، افزایش درآمدهای غیرمشروع ، افزایش مصارف تجملی ، اجرای کاربا کیفیت پائین ، توجیه غیرمنطقی عقب مانده گی های اقتصادی ، ایجاد فاصله میان عرضه وتقاضا ومساعد شدن زمینه سودجوئی برای دلالان وفرصت طلبان عرصه اقتصاد.

سایرپیامدها:

تاثیرمنفی برفرهنگ واعتماد عمومی ، کمک به بی ثباتی سیاسی ونهادینه شدن نفوذ غیرقانونی گروهای ذینفع.

برای جلوگیری ازعواقب فساد اداری لازم است با این پدیده مهلک ، مبارزه قاطع صورت گیرد وبرای مبارزه بافساد درنظام اداری بائیست هدفهای مشخص دنبال گردد تا درنهایت به اصلاح نظام وافزایش رضائیت مردم وموثریت وکارآئی نظام ، منتج شده بتواند.

موارد آتی بائیست منحیث اهداف مبارزه با فساد اداری ، مدنظرباشد:

·         ارتقای شفافیت وحسابدهی درنظام اداری.

·         ارتقای سطح پاسخگوئی مسئولین به مردم ، نهادهای مدنی وادارات بازرسی کننده.

·         رسیده گی به شکایات واحقاق حقوق.

·         برخوردجدی با سو استفاده کننده گان ، متخلفان واخلال گران نظام اداری.

·         افزایش سطح رضائیت مردم ازعرضه خدمات ونحوه اجراات ادارات دولتی وکارکنان خدمات عامه.

·         بهبود فرهنگ سازمانی، تقویت ارزش های دینی واخلاقی دررفتارمسلکی وشغلی کارکنان خدمات عامه.

·         مساعدت همه جانبه به اصلاح نظام وارتقای ظرفیت دستگاه دولتی.

·         بهبود وضعیت نظارت عمومی ونظارت بردستگاه اجرائی.

·         تقویت مشارکت مردم درنظارت ازروند اجرای فعالیت های اقتصادی وسهم گیری دربرنامه های انکشافی کشور.

·         بهبود وافزایش اعتماد عمومی نسبت به دستگاه دولت.

چه باید کرد؟

جهت ازمیان بردن فساد اداری وتحقق اهداف فوق ، لازم است تا:

·         عوامل رفتاری وساختاری موثربرفساد اداری باید بررسی ، تثبیت وازمیان برده شود.

·         مودل مشخص برای ارتقای سلامت نظام ومبارزه با فساداداری ، ارایه گردد.

·         مبارزه مخفی وعلنی دوامداردرجهت ریشه کن ساختن فساد اداری با تشریک مساعی کلیه ادارات ذیربط ، صورت گیرد.

·         دربین مردم وجامعه احساس مسئولیت اخلاقی تحریک وباورواعتماد مراجعین وافراد نسبت به ادارات دولتی ، جلب وسطح رضائیت مندی ازارایه خدمات ونحوه عملکرد ادارات دولتی  ، افزایش یابد.

·         مواردفساد اداری ازطریق وسائل اطلاعات جمعی ، پخش ومتخلفین ، افشآ گردند .

·         ارگانهای نظارت کننده ، نماینده گان مردم درپارلمان وشوراهای ولایتی وافرادجامعه درجهت مبارزه با فساد اداری ، مبارزه مشترک وسیستماتیک نمایند.

·         درگزینش کادرها واستخدام اصل شایسته سالاری ، مساوات وشفافیت کامل ،رعایت گردد.

·         هرنوع مصلحت اندیشی ، کنارگذاشته شود.

·         نظام حقوقی صریح ، موثر، جامع ومنطبق باشرایط جهت اجرای قانونی امور، پیشگیری ومبارزه با فساداداری ، تدوین گردد.

·         درامربهبود فعالیتها وتصامیم قانونی اقدامات موثر، اتخاذ وعملی شود.

·         امکان دسترسی عموم مردم به معلومات واطلاعات مورد نیازدرمورد فعالیت های ارگانهای دولتی وتصمیمات نظام اداری ، میسرگردد.

·         برابری اتباع دراطلاع رسانی بموقع ومناسب به ادارات ، تعمیم یابد.

·         ارتباط ملت با دولت، تقویت وارتقأ یابد.

·         نقاط قوی وضعیف اجراات ادارات دولتی بصورت واضح وشفاف ، کشف وارایه شود.

·         حسابگیری تقویت وپیگرد جدی قضایای فساد اداری ، صورت گیرد.

·         نظام اداری ازنظام طلبگارحاکم به نظام حسابده وخدمتگذارمردم ، تبدیل گردد.

·         افراد با ایمان ومتعهد، تشویق وترغیب گردند.

·         مبارزه همگانی مستمروعملی با فساد اداری درکلیه سطوح ، صورت گیرد.

·         سیستم قوی رسیده گی به شکایات وافشای متخلفین ومجازات آنها بدون درنظرداشت رتبه ومقام ، ایجاد گردد.

·         مجازات جرائم فساد اداری ، تشدید یابد.

·         برای رسیده گی به قضایای فساد اداری ، پروسه تحقیق ومحاکمه ، موعد تعیین ومشخص گردد.

·         روحیه انتقاد مراجعین ومعامله داران برای طرح شکایات درجهت کشف وافشای تخلفات وارایه پیشهادات به ارتباط جلوگیری ازفساد وافشای تخلفات، تقویه گردد. همچنان درنظرگرفتن جوایز وامتیازات ارزنده دراین عرصه ، فراموش نگردد.

·         درنصاب تعلیمی مکاتب وپوهنتون ها ، دروس تربیتی ، مدنظرگرفته شود تا نسل آینده با روحیه خدمتگذاری ، تربیه شوند.

·         نمونه سازی فرهنگ مبارزه با فساد ازطریق رسانه ها به توجه عامه ، رسانیده شود.

·         به نهادهای مدنی بخصوص مطبوعات برای کسب اطلاعات ازنظام وپاسخ خواهی ازمسئولین ، تضمین واطمینان داده شود.

برای مبارزه با جنبه های گوناگون فساد درکلیه سطوح مبارزه همه جانبه ودوامدار، تصمیم واراده عمومی ضرورت مبرم واساسی است واراده افراد محترمی که دررأس امورقراردارند ، رهنمأ وسمت دهنده اجراات می باشد.

امید واریم باموجودیت عزم راستین ، تقویت ادارات مبارزه کننده ، تعیین مجازات مناسب ، تنظیم قوانین ، تقویت ظرفیت وتوانمندی نهادهای نظارتی برای اجرای نظارت قانونی درجهت کاهش فساد  گامهای موثروعملی ،برداشته شود تا باشد جامعه ای سالم وعاری ازفساد ایجاد وپیشرفت وترقی پایداروهمه جانبه کشورتحقق یابد.