.
spacer
مطالبی که در این صفحه نشر میشود عقاید نویسنده گان محترم آن است و نظر ۲۴ ساعت نمیباشد.
 
spacer
spacer
صفحه اول
افغانستان
سیاسی
تبصره بر خبر
معرفی چهره های فرهنگی
کتاب و کتابدوستان
مقالات جالب و پژوهشی
گفتگو ها
بیان حقایق
مسایل جهان و منطقه
طنز،نورانی ،ترجمان، بشیر
نمایشنامه ها
طنز
کارتونهای هژبر شینواری
آثار هنری بشیر بختیاری
باچه آزره تقدیم میکند
داستان
دنیای شعر و شاعران
اشعار حاجی محمد کاظمی
اشعار مرحوم استاد صابر هروی
اشعاراستاد غلام حیدر یگانه
اشعار قیوم بشیر
اشعار حشمت امید
اشعار انجنیر حفیظ اله حازم
اشعار نورالله وثوق
اشعار سجیه الهه احرار
اشعار فریده اکبری
اشعار صالحه وهاب واصل
اشعار محمد اسحاق " ثنا "
اشعار خواجه عبدالله احرار
اشعار نعمت الله پژمان
اشعار ودود فضلی
اشعار زهره صابر «هروی»
اشعار ظفر خان " اهتمام "
اشعار همایون شاه عالمی
اشعار و نوشته های سید محمد اشرف فروغ
جوانان
کودکان و نوجوانان
از دفتر خاطرات
معرفی کتابهای جدید
فرهنگ مردم
لهجه ها و اصطلاحات محلی
با کشور تان آشنا شوید
به مشکلات مردم توجه کنید
نقد بر کتاب ،مقالات، فلم و..
زن و زندگی - زن و مشکلات
جالب و خواندنی
مشاهیر جهان
هنری و فرهنگی
گزارشهای ولایتی
مطالب انتخابی و ارسالی شما

دوستان و نویسنده گان گرامی!

درصورتیکه خواسته باشید نوشته های تان در این سایت نشر شود میتوانید بعد از تیپ کردن آنرا از طریق

Word

به این ایمیل آدرس

mehdibashir@gmail.com

بفرستید

سایت ۲۴ ساعت از شما و در خدمت شماست.

استفاده از مطالب سایت ۲۴ ساعت با ذکر مأخذ آن آزاد است و ممانعتی ندارد

سایت ۲۴ ساعت را به دوستان تان ایمیل کنید تا آنها هم در مورد آن اظهار نظر کنند

قابل توجه نویسنده گان محترم !

مطالبی که برای نشر میفرستید و میخواهید که بنام مستعار نشر شود بهتر است خود را برای سایت ۲۴ ساعت معرفی کنید تا نوشته تان طبق میل تان نشرشود.

 

 
ابوریحان البیرونی
Image
Abu Rayhan Mohammad Ibn Ahmad Biruni

قسمت پنجم

البیرونی و افادۀ علوم به زبان سانسکریت
 
۹  جولای ۲۰۱۰م

قبل ازین که به اصل هدف عنوان بپردازم ، خالی از دلچسپی نخواهد بود تا در قسمت زبان سانسکریت معلومات مختصری را ارایه کنم.

Sanskrit  سانسکریت:

Sanskrit language (संस्कृतभाषा saṃskṛtabhāṣā), for short Sanskrit (संस्कृतम्  عبارت است از زبان تاریخی هند و 

آریایی، زبان کلاسیک و باستانی نیم قاره هندوستان و اساساً زبان ادبی مذاهب هندوئسم میباشد ، همچنان به حیث زبان رسمی (آُتارا کهاند)ایالت 

هندشناخته شده است. Uttarakhand

  سانسکریت کلاسیک به صفت گرامر ( پانینی) در حدود قرن چهارم قبل از میلاد پهن شده و راجستر گردیده است. موقف این زبان از لحاظ فرهنگی در جنوب و جنوب شرق آسیا معادل به لسان های لاتین و یونانی در اروپا میباشد و تأثیرات عمیقی در اکثر لسان های نیم قاره هند دارد ، به طور خاص در زبانهای هند و نیپال زبان باستانی سانسکریت معروف به ( ویدیک سانسکریت) میباشد. و با زبان (ریگویدا)، کهنه ترین و قدیم ترین شمرده شده و نگهداری میگردد.

در دایرة المعارف ادبی که به ابتکار عبدالحسین سعیدیان تألیف گردیده است چنین آمده: (( همانطور که قرن ها در اروپا زبان مرده لاتین یا یونانی زبان علمی و فلسفی و ادبی بود در هندوستان نیز قرن ها به زبان سانسکریت که در حقیقت زبان (اسپرانتاوی) ادبا و دانشمندان محسوب و نوشته های ادبی و علمی و فلسفی به این زبان نوشته میشد و چون زبان عامه نبود رفته رفته از سادگی آن کاسته بر پیچیدگی اش به واسطه ی لغات ساختگی افزوده میگشت.

در قرن پنجم قبل از میلاد زبان سانسکریت را هندیان به زبان (پراکریت) تبدیل کردند و این زبان مدت ها زبان بودایی ها و جین ها بود اما رفته رفته زبان پراکریت نیز جای خود را به زبان پالی داد و قدیم ترین ادبیات موجود بودایی به زبان پالی است.

در اواخر قرن دهم میلادی از زبانهای هندیان متوسط زبانهای مختلف محلی به وجود آمد که مهمترین آنها هندی بود. در قرن دوازدهم از زبان هندی زبان هندو ستانی پدید آمد که زبان نیمی از مردم شمال هند بود.

چون مسلمانان به هند راه یافتند به واسطه دخول کلمات (دری)، پارسی و عربی به زبان هندو ستانی زبان اردو به وجود آمد مردم دکن به زبانهای کهن دراویدی تامیل ، تلوگو ، کانارس و مالایالام تکلم میکردند و مردم جنوب به زبان تامیل سخن میگفتند. در قرن نزدهم زبان بنگالی جای زبان سانسکریت را گرفت و زبان ادبی مردم بنگال گردید. هم اکنون در هند بیش از صد زبان رایج است. ))

در صفحه ۳۹ کتاب البیرونی و هند نگاشته اند:

(( اکثر کتب علمی هنود هندوستان در قرن یازده به زبان شعر منظوم آن هم بیشتر در بعضی از بحر های برگزیده تصنیف گردیده تا مطالب آنها به سهولت به حافظه سپرده شود و از حذف و فرو گذاشت و همچنان از الحاق و تزئید در متن آنها جلو گیری شده باشد.

استعمال شکل منظوم و تأکید بر کیفیت شعری علی الاکثر به طرز ادای غیر واضح و مطول نویسی منجر میشده. استعمال کلمات خارجی ، تغیرات کلمات مذکور مطابق قواعد زبان سانسکریت و استعمال زیاد و مسرفانه الفاظ مترادف به مقصد کمک به درست کردن بحر نظم، مشکلات  ِ فهمیدن مطلب را بیشتر میساخت. این امر برای دانشمندان خارجی که از هند دیدن میکردند در راه آموختن علم و معرفتی که میسر میگردید یا در راه انتقال افکار و اندیشه های خود آنها به صورت مؤثر مشکلی را ایجاد کرده بود.

البیرونی ترجمه ی را از کتب { اقلدیس) و { المجسطی} به زبان سانسکریت انشأ نموده و رساله ای در باره ساختمان اسطرلاب املأ کرده که تصور نمیشود کسی از آن خبر داشته باشد.

البیرونی نوشته که: ( اکثر کتب آنها به { سلوکا} انشأ گردیده که من نیز اکنون میخواهم در آن خویشتن را در آزمون قرار دهم چنانچه مشغول نگارش ترجمه ی از کتب اقلدیس و المجسطی برای هنود و املای رساله ی به آنها در باره ی ساختمان اسطرلاب هستم. و در اینجا یگانه سایقم آرزوی نشر علم و دانش میباشد.

چون هنود به بعضی کتبی دست میابند که در بین آنها وجود نداشته ، به درآوردن آنها به شکل {سلوکا} که فهم آن مشکل است میپردازند زیرا شکل منظوم متضمن یک سبک جبراً تصنعی است وقتی که از طریق افاده اعداد در قالب آنها حرف بزنیم واضح خواهد شد .

و اگر در انشای اشعار تصنع و پیرایه بندی به قدر کافی استعمال نشده باشد چین بر جبین نویسنده های آنها پیدا میگردد که گویا محض نثر نوشته اند فلهذا فوق العاده احساس نا راحتی و نارضایتی میکنند.

آنچه راجع به آنها میگویم خداوند به من انصاف اعطا فرماید.)

ابو ریحان محمّد ابن احمد البیرونی ، یکی از دانشمندان سحر آفرین خوارزم که در قرن یازده میلادی به هندوستان سفر کرده و در آنجا به انشای آثار زیاد علمی پرداخته سعی کرده است تا در کتاب قیمت دار خویش ( ماللهند... که بنام اندیای البیرونی ) شهرت جهانی دارد شرح و وصف صحیح و دقیقی از جمیع مقولات تفکر و خیالات هنود را خواه در خور قبول و خواه سزاوار رد باشند، تقدیم نماید.

البیرونی در فصل سیزدهم آن در باره ی بعضی از جنبه های عروض و اوزان  زبان سانسکریت تفصیلات داده است.

(( اینکه در این جا با عروض و اوزان هندی اینقدر زحمت را به خود پذیرفته ایم برای این مقصد است تا قواعد و دستور های سلو کا  را تثبیت کنیم زیرا اکثر کتُب آنها به {ساکا} انشاء گردیده است.

اهمیت شکل انشای موزون در آثار علمی قدیم و متعلق به قرون وسطی هندی که به زبان سانسکریت نوشته شده اند توسط البیرونی در اشارات مقدماتی اش در فصل فوق الذکر که با مصنفات هنود در بارۀ دستور زبان و عروض میباشد شرح گردیده است.

بعد از دستور زبان، علم دیگری میاید که {چنداس} گفته میشود یعنی شکل موزون شعر که با علم عروض ما معادل است و این علم چون کلیه کتب آنها به رشته ی نظم انشاء گردیده و برای آنها امر حتمی و ضروری محسوس شده است.

آن ها در انشای کتب خویش به شکل موزون همین منظور را دارند که حفظ کردن آنها را به دماغ آسانتر سازند؛ و در جمیع مسائل علمی که انسان همیشه به یک متن مکتوب حواله و راجع میگردد، الا در صورت یک ضرورت شوم. زیرا آنها فکر میکنند که روح انسان با هر چیزی که دارای نظم و تناظر است توافق و تمایل داشته و از هر چه در آن نظم نباشد اکراه دارند.

بنا بر این اکثر هنود با جوش و هیجان تمام بر اشعار منظوم خویش مباهات (افتخار) میکنند و همیشه مشتاق قرائت آنها هستند ، حتی اگر معنی کلمات آنها را نیز ندانند و شنوندگان، انگشتان خود را به علامت تحسین و سرور به هم میکوبند. آنها انشای منشور را خوش ندارند، گر چه فهمیدن نثر برای آنها خیلی آسانتر است.

البیرونی به کرّات فایده و ضرر ترجمه ی آثار معتبر را به زبان نظم مطرح بحث قرار داده است. کتب علمی هنود در بحر های مختلف برگزیده انشاء گردیده است و منظور آنها از این نوع انشاء این بوده که آنها میدانستند کتابها در اثر حذف و فرو گذاشت قسمتهای از متن آنها و یا به اثر افزایش چیز های دیگر به آن، شکل اصلی خود را از دست میدهد.

لذا از این راه قیافه ی اصلی آنها را محافظه میکردند تا حفظ کردن آنها آسان شود. زیرا نزد آنها تنها چیزی معتبر تلقی میگردد که در حافظه سپرده شده باشد نه آنچه در قید تحریر باشد. خوب معلوم است که در تمام انشاآت منظوم بسیار ابهام وجود دارد و از این طرز ادای اجباری منظور فقط این است که نظم و قافیه مراعات گردد و به حیث زینت کاری و پیرایه بندی خدمت کند و این امر منجر  به یک اندازه اطناب { دراز نویسی}میگردد. و همین امر یکی از علل آن است که بعضی اوقات یک اثر یک معنی داشته و در بعضی حالات عین  ِ اثر معنی  ِ دیگری را افاده مینماید.  

از تمام این بیانات بر میاید، که شکل منظوم انشای ادبی یکی از عللی است که مطالعه ادبیات سانسکریت را بطور مشخص دشوار ساخته است.

و نیز البیرونی تمایل نویسندگان را به استعمال مسرفانه ی کلمات مترادف به حیث کمک به انشای نظم تعبیر و تشریح کرده است . به قول وی استعمال کلمات مترادف  حتی در ساحهء لغات السنه ی خارجی نیز از طریق عملیه  ترجمه و سپس تغییر و تحول تدریجی امتداد یافته است.

( فی الحقیقه در تمام این موضوع ، هنود آرزو دارند حتی الاممکن اسمای زیاد داشته باشند و بالای آنها قواعد و صنایع فقه الغوی خویش را تطبیق کنند و آنها را در پهنای عظیم زبان خویش که با این ذریعه آنرا حاصل کرده اند مجلل سازند، این امر باز هم باعث میشود تا مطالب به مشکل فهمیده شوند.

راجع به تمام تسمیۀ یک شی توسط اسمای متعدد البیرونی اظهار نموده که( اگر فی الواقع یک نام منفرد کافی باشد تمام نامهای دیگر به غیر از همین یک نام همه محض چیز بی معنی و تنها وسیله نگهداشتن مردم در تاریکی و انداختن حجاب ابهام و اسرار بالای موضوع و مطلب تلقی میگردد. و به هر صورت این پهناوری و غنا مشکلات المناکی برای کسانی تولید میکند که تمام زبان را میآموزند زیرا این امر به کلّی بی فایده بوده و به ضیاع وقت منجر میگردد.

کلمات مترادف از خود موارد استعمال دارند. هر کلمه ی مترادف دارای عین معنی نیست هرچند در اخیر مطلوب عین چیز باشد. البیرونی کثرت کلمات مختلف را چنین شرح کرده است. این اسما فقط برای ایجاد سهولت در منظوم سازی  ِ کتب شعری آنها اختراع شده بود.

برای این مقصد آنها آنقدر اسمای متعددی را اختراع کرده اند که اگر نام های دیگر با وزن و با قافیه موافق نباشند حتماً از آن جمله یک نام موافقت خواهد کرد.

نکات عمده ایکه از طرف البیرونی در این موضوع بیرون نویس شده از این قرار اند:

۱  -  علم چنداس، که با شکل موزون شعر سر و کار دارد برای مصنفان هنود حتمی و نا گزیر بوده ، زیرا جمیع کتب آنها منظوم و اکثر آنها به { سلوکا } انشاء گردیده اند.

۲- هنود بالای تناظر تأکید زیاد داشتند و از هر چه در آن نظم وجود نداشته است اکراه میداشتند.

۳ - استعمال شکل منظوم به تنهائی جهت قبول یک کتاب ولو کتاب علمی باشد کافی نبوده بلکه به کیفیّت شعری نیز تأثیر داشته است.

۴- مقصد از استعمال شکل منظوم این بود تا از خرابی متن در اثر افزایش و یا کاهش مطالب جلو گیری به عمل آید و همچنان حفظ کردن آنها آسان گردد.

۵ - استعمال آزادانه ی کلمات مترادف جهت موافقت با وزن و قافیه ، فهمیدن مطالب را دشوار میساخت.

پا فشاری بر کیفیت شعری در ارائه ی نتایج علمی به شکل موزون نتایج متعدد و مهم داشته است، یکی این است که افاده و ادای مؤثر مطلب توسط یک دانشمند تا زمانی که این دانشمند در عین زمان شاعر مقتدر نبوده نا ممکن بوده است.   

Bhaskaracharya
Bhaskaracharya
بعضی از نگارشهای { باشکره اخاریا} که در میان عوام محبوبیت داشته از لحاظ زیبائی و کیفیت عالی شعری خویش مشهور بوده است و نمونه های بحر های مختلف که در رساله های سانسکریت در باره علم عروض یافت میشود نمونه های منتخب شعر است که زیاده تر توسط خود مصنف انشاء گردیده کیفیت شعری که به صورت عموم عبارت از استعمال خیالی صنایع لفظی است اکثر اوقات موجب تعدد در معنی میگردد. 

علاوه بر آن کسانیکه در پهنه های عملی علوم مشغول اند غیر از ( ایور ویدا ) که مرتبه ی اجتماعی وی پائین تر بوده و در لطافت کاری ها و نازک خیالی های سانسکریت به صورت مناسب و لازم آشنا نبوده است کدام تصنیف علمی به وجود آورده نتوانسته اند. حتی اگر بعضی از آنها اثری نوشته باشد که کیفیت آن پائین یا متوسط بوده گذشت زمان آن را از بین برده است.

نگارشهای ساما مهیتا
نگارشهای ساما مهیتا
بنا بر این سهم مهم در انکشاف علم و معرفت تنها در صورتی مورد توجه مردم ذی علاقه واقع میشده که بعضی از متبحرین و شخصیت های جامع العلوم و صاحب استعداد ذاتی کلیۀ معلومات میسر  ِ وقت را  در یک موضوع و رشته به شکل منظوم به حیث یک { ساما مهیتا} انشاء و تقدیم کرده باشد.

استعمال شکل منظوم جهت افاده مطالب و موضوعات علمی را ،برای دانشمندان سایر قسمتهای جهان نیز دشوار ساخته بود تا مفکوره های جدید را برای هندی ها وساطت کنند مگر اینکه بر زبان سانسکریت لفظ کامل پیدا میکردند یا آنکه کدام منظومه نویس لایق با آنها معاونت میکرده است.

معلوم میشود که البیرونی خود وسیله ی ترجمه یا درآوردن بعضی از آثار از طُرق دیگر به زبان سانسکریت بوده است. به قول پروفسور { سونتی کمار چتر جی} کدام {پندت} استاد سانسکریت هنگام ترجمه به شکل سانسکریت منظوم حضور داشته و موضوع را به وی تشریح میداده است.   

معلوم نمیشود که ترجمه ی ( اقلدیس المجسطی) و طرح اسطرلاب که از طرف البیرونی به زبان سانسکریت به عمل آمده به ما رسیده باشد.

اشارات البیرونی در باره تراژیدی تراجم منثور که: (( اگر ابیات به قدر کافی پیرایه و تصنع نداشته باشند نویسندگان آنها چهره ی عبوس{ سختگیر} و غمگین اختیار میکنند که گوئی مرتکب انشای نثر شده باشند )) شاید از کدام عنصر شخصی بری نباشد.  

ادامه دارد.....

سید همایون شاه (عالمی)

  ۹ جولای ۲۰۱۰م

وزیر اکبر خان مینه

کابل - افغانستان  
 
 

مؤسس و مسؤول
سایت
محمد مهدی بشیر

سال تأسیس

۴ میزان ۱۳۸۶

  خورشیدی

26  سپتامبر 2007

  میلادی

Tel:0031644388706

spacer

spacer