۲۴ ساعت

۲۴ حوت
۴دیدگاه

ادامه فصل اول هویت گمشدهء ما

تاریخ  نشر سه شنبه  ۲۴ حوت   ۱۳۹۵ –  ۱۴  مارچ  ۲۰۱۷  –  هالند

ادامه فصل اول

هویت گمشدهء ما

شهر ها و حصار های افغانستان ( ۴ )

محترم شاه محمود محمود

۶ – گذر ها و محله ها :شهر ها با ایجاد خود به محله ها و گذر ها و مراکز اداری و نظامی تقسیم می گردید. علاوه بر ارگ و یا بالاحصارکه معمولا” در بالای تپه و یا دامنه کوه قرار داشت با برج و بارو جداگانه احاطه میگردید. در اطراف آن منازل اهل دربار و وعمال دولت و صاحبان دیوان « وزارت» به محلات جداگانه مطابق فرامین و اندیشه ومفکوره دولت ها نامگذاری شده و احداث می گردید. کوشش به عمل می امد تا این محلات از محلات کارگری و صنعتی به دور باشد .
از نقشه های شهر های قدیمه بر میاید که شاهان و سلاطین مطابق اندیشه و مفکوره خویش شهر را اعمار مینمودند . همچنان کوشش بعمل میامد تا جاده ها و گذر ها مستقیم باشد. شهر قندهار و هرات و کابل و بلخ به همین منوال تقسیم و بخش گذاری شده بود.

همچنان محلات و گذر ها بر اساس شغل و دین و مذهب و پیشه و حتی ملیت ها نام گذاری میگردید.چنانچه شهر احمدشاهی قندهار به اساس قوم تقسیمات گردیده بود. اگر از طریق دروازه شکارپور داخل شهر و سرک بازار شاه که از جنوب تا شمال ادامه دارد ؛ شویم به طرف چپ محله هندوها و نورزایی ها قرار داشت و به طرف راست محله مُسلی ها که برای پاکی و صفایی شهرقندهار از عراق اورده شده بودند وهمچنان یک ساحه وسیعی محله پوپلزایی ها موقعیت داشت .بعدا” به طرف چپ محله بارکزایی ها و الکوزایی دیده میشود و تا جاده بازار هرات و دروازه کابل ادامه دارد . همچنان بامی زایی ها و اچکزایی ها به طرف راست و الوزی ها و محله میرزا به طرف چپ موقعیت داشت. و در شمال به دوسمت ارگ قندهار یعنی به طرف راست باغ شالیمار و به طرف چپ محله توپخانه و مقبره احمدشاه قرار دارد..

محلات فوق به گذر ها خورد و بزرگ تقسیم شده بود که نام های جداگانه داشتند. تا حدود امکان گذر ها راست و مستقیم بود . نهر ارغنداب به طرف شمال شهر و کانال های جداگانه در شرق و مرکز شهر و جنوب شهر قرار داشت . (۱ )

درحالیکه شهر کابل مانند هر شهر دیگر گذر ها و محلات در اطراف بالاحصار قرار داشت . اما تقسیمات شهر بیشتر به اساس شغل و مراتب نظامی و ملکی تقسیمات شده بود. درحالیکه در بعضی حصص اصل قومیت نیز مدنظر بوده است . گذر دیوان بیگی، ریکا خانه ، گذر فوفلزایی ها ، و محله جداگانه چنداول یا قزلباش ها که خود شامل گذر های جداگانه بود، باغبان کوچه، مراد خانی، گذر علی مردان ، گذر سراجی ، گذر علی رضا خان ، سنگتراشی، هندوگذر و دههای دیگر. همچنان بازار قدیم شهر که از چهار چته سر پوشیده تشکیل شده بود به دو طرف خود بازار های مشخص را دارا بود. و عقب این بازار ها گذر ها و سرای ها و کاروان سرا ها قرار داشت .

همچنان شهر هرات با تمرکز قومیت و کسبه از یکدیگر جدا میگردید . شهر هرات را میتوان از مرکز شهر یا چهار سوق بیشتر اشنا شد .شهر هرات به شکل مستطیل به چهار ناحیه تقسیم گردیده است : ناحیه اول یا محله قطبیچاق ها در شمال شرق با مسجد جامع هرات و چهارباغ ، ناحیه دوم یا محله خواجه عبدالله انصار در گوشه جنوب شرق، ناحیه سوم محله بردرانی ها به شمال غرب بین بازار ملک و بازار عراق و همچنان قلعه اختیارالدین یا ارگ هرات ، ناحیه چهارم یا محله برج خاکستر در جنوب غرب بین بازار عراق و بازار قندهار موقعیت دارد. چهارسوق در مرکز شهر موقعیت دارد. چهارگوشه شهر شامل برج قرنغ، برج شاه کرم بیگ، برج فیل خانه و برج خاک برسر احتمالا” برج خاکستر خواهد بود و دروازه ها و بازار ها عبارتند از دروازه و بازار عراق ، دروازه و بازار ملک، دروازه و بازار قطبیچاق و دروازه و بازار خوش میباشد. ( ۲ )

۷ – میدان یا چهارسوق و یا چوک :

اصطلاح میدان تقریبا” در اکثر زبان های با تغییر حرف میدان یا میادین ، مه یدان به کار رفته است . ( ۳ ) میدان در حقیقت در مرکز شهر از تقاطع جاده ها تشکیل گردیده است .و به معنای فضای بازی در برخوردگاه چند خیابان است که ساحه وسیعی تر را احتوا میکند . و در اطراف آن دوکان و یا قفسه و تخت برای فروش اموال و امتعه مورد ضرورت مردم گذاشته میشد و احیانا” از میدان برای دستفروشی، برپایی بازارهای روز، برپایی اجنماع و یا محل ایکه تعداد زیاد مردم برای شنیدن اخبار درونی و بیرونی کشور آنجا می امدند؛ استفاده می‌شد. در بسیاری از میدان‌ها و چوک ها منار ها و یا چمن، فواره، تندیس‌هایی به منظور زیباسازی ساخته و نهاده می‌شود.

در هرات این میدان را چهار سوق و در قندهار چهارسوق و چهار سو و چوک و در کابل نیز چوک گفته میشود.
در نبرد علیه انگلیس ها ؛ میدان یا چوک های چهارچته برای داغ ترین اخبار استفاده می گردید همچنان رهبران مقاومت و مجاهدین ازادی خواهی به عنوان منبر از آن چوک ها استفاده مینمودند. ضمنا” برای نمایش قدرت سر های بریده مکناتن و برنس را نیز درهمین میدان به انظار عامه نشان دادند. روی همین منظور بود زمانیکه انگلیس ها موفق شدند دوباره کابل را اشغال نمایند؛ چهارچته و چوک های آنرا ویران و یا به اتش کشیدند.

در شهرکابل با نقشه شهرسازی جدید ؛ میدان پشتونستان که در جوار ارگ کابل موقعیت دارد در اطراف آن وزارت خانه ها و بانک ها و هوتل ها قد بلند نموده است و در بین میدان فواره اب جلوه خاص برای این میدان داده است .

میدانهای مشهور تاریخی عبارتند از : میدان رستم غزنه، میدان رستم کابل ( بابرنامه ) و میدان رستم زابل . ( ۴)

نهادهای بزرگ شهری و کشوری مانند شاروالی ها و وزارتخانه‌ها هم معمولاً در دور میدان‌های اصلی شهرها قرار دارند. همچنان در پیرامون میدان، بناهای عمومی مانند مسجد، حمام، بازارچه، کاروانسرا ها قرار داشت .

« ادامه دارد »

زیر نویسها :
۱ – نقشه قندهار که توسط انگلیس ها در سال ۱۸۸۰ م ترتیب داده شده بود .
۲ – نقشه هرات .
۳ – واژه میدان در سایت : wiktionary .
۴ – ویکی پیدیا ، واژه میدان .

 

۴ پاسخ به “ادامه فصل اول هویت گمشدهء ما”

  1. admin گفت:

    با عرض سلام و ادب به برادر محترم جناب آقای شاه محمود جان محمود ، باز هم ادامه فصل اول هویت گمشدهء را مطالعه کردم مانند قسمت های قبلی عالی و جالب بود و زحمت های تان قابل قدر است. موفقیت بیشتر تانرا خواهانم .
    مهدی بشیر

    • برادر گرانقدر محمد مهدی جان بشیر آدمین سایت وزین ۲۴ را تشکر و سپاسگزارم .اشتراک گزاری دوباره این مطالب نشاندهنده علاقمندی شما را با فرهنگ و تاریخ افغانستان میباشد بهروزی ها و موفقیت شما را دراین راستا خواهانم

  2. عبدالله هروی گفت:

    درود به استاد گرامی جناب آقای شاه محمود محمود که هویت گمشده مارا زحمت میکشید و پیدا مینمایید. جهانی سپاس از محترم آقای مهدی بشیر که این مطلب عالی نشر و تقدیم خواننده گان عزیز می نمایید .

  3. فریده کریمی گفت:

    آقای مهدی بشیر عزیز ، ممنون تان که بازهم سلسله این مطلب جالب محتر م آقای شاه محمود محمود را نشر نموده اید موفقیت هر دوی تانرا آرزو میکنم.

دیدگاه بگذارید

لطفاً اطلاعات خود را در قسمت پایین پر کنید.
نام
پست الکترونیک
تارنما
دیدگاه شما